Po czym poznać, że ma się depresję?

„Zawsze uśmiechnięta, radosna, zupełnie nie było po niej widać” tak bardzo często mówi się o osobach z depresją, bo to choroba, której nie widać. Niestety nieleczona depresja może przynieść najbardziej tragiczne skutki, dlatego nie wolno lekceważyć jej objawów. Warto obserwować własne stany emocjonalne, jak i funkcjonowanie naszych bliskich, bo niekiedy ta czujność może uratować życie.

Jakie są typowe i niespecyficzne objawy depresji i co czuje osoba, która się z nią mierzy? Kiedy i gdzie szukać pomocy? Jak wspierać bliskich, którzy cierpią z powodu depresji? Na te pytania odpowiada dr n. o zdr. Anna Kaźmierczak-Mytkowska, psycholog kliniczny, członkini rady naukowej Centrum CBT. 

Depresja to bardzo złożone zaburzenie psychiczne, które obejmuje szereg objawów poznawczych, emocjonalnych i fizycznych, choć powszechnie kojarzy się przede wszystkim  ze smutkiem. Warto wiedzieć, że ten wspomniany smutek jest wynikiem pewnego specyficznego, tendencyjnego przetwarzania informacji, który ujawnia się jako depresyjny styl myślenia.  Dopiero styl myślenia generuje i dalej podtrzymuje pozostałe objawy. Trzeba podkreślić, że nie każda sytuacja, w której przeżywamy znaczące obniżenie nastroju oznacza depresję. 

Jakie są objawy, które najczęściej towarzyszą depresji? Poza wspomnianym obniżonym nastrojem, który u nastolatków ma postać drażliwości, jest to brak zainteresowania rzeczami, które kiedyś nas interesowały, sprawiały nam przyjemność. Podstawowym objawem depresji jest też utrata energii aż do trudności w wykonywaniu podstawowych czynności, ograniczona aktywność, brak motywacji wywołany chronicznym zmęczeniem. 

Bliscy niestety te sygnały mogą odbierać jako wyraz lenistwa czy braku zaangażowania. Do objawów depresji należą także trudności z koncentracją uwagi, które w połączeniu ze zmęczeniem prowadzą do pogorszenia ocen w szkole lub kłopotów z wywiązywaniem się z obowiązków zawodowych. Podtrzymuje to niską samoocenę pacjentów, ich poczucie bezradności i beznadziejności. 

 - mówi dr n. o zdr. Anna Kaźmierczak-Mytkowska, psycholog kliniczny i dodaje:

Istotnym elementem depresji może być negatywne myślenie o sobie, o swoich umiejętnościach i osiągnięciach życiowych. Bardzo często osoba mierząca się z depresją może czuć, że nie jest w stanie sprostać codziennym wyzwaniom, co jeszcze bardziej pogłębia uczucie bezradności i obniża samoocenę. Nawet jeżeli wcześniej myślała o sobie dobrze,  depresyjne - tendencyjne myślenie powoduje, że pacjent skupia się tylko na negatywnych aspektach swojego funkcjonowania.

Zaniżona samoocena może nie mieć nic wspólnego z tym, jak realnie pacjent radzi sobie z zadaniami relacyjnymi, edukacyjnymi, zawodowymi, życiowymi. Często osoba cierpiąca na depresję ma dodatkowo poczucie winy wynikające z myślenia, że jeżeli coś złego dzieje się w otoczeniu, to z pewnością jest to jej wina. U dzieci ten mechanizm działa podobnie, np. jeśli rodzice mają kłopoty finansowe, to dziecko ma poczucie, że realizacja jego podstawowych potrzeb, jak jedzenie, degraduje rodzinę materialnie - dr n. o zdr. Anna Kaźmierczak-Mytkowska z Centrum CBT.

Obniżenie koncentracji uwagi, poczucia własnej wartości, zaburzenia snu, jedzenia, czy myśli i tendencje samobójcze, to są objawy dodatkowe, których ilość będzie decydowała o ciężkości zaburzenia. Nie możemy negować cierpienia osoby z depresją, bo znamy kogoś, kto chorując na nią miał inny objaw (np. miał wzmożone łaknienie).

O depresji maskowanej mówimy wówczas, gdy ktoś doświadcza i relacjonuje głównie objawy fizyczne, np. bóle głowy, pleców, czy inne dolegliwości somatyczne, zamiast klasycznych symptomów depresji, takich jak smutek, poczucie beznadziejności, czy utrata zainteresowań i energii. Bardzo często pacjenci konsultują się wtedy u wielu lekarzy, nie zawsze uzyskując właściwą ocenę przyczyn swoich dolegliwości, a to z kolei uniemożliwia powrót do zdrowia.

Depresja jest poważnym zaburzeniem zdrowia psychicznego, którego nie można lekceważyć, ponieważ może prowadzić do najtragiczniejszych skutków - samobójstwa. 

Osoby cierpiące na depresję mogą doświadczać poczucia beznadziejności, pustki, rozpaczy, czy czuć się winne. To wszystko może być naprawdę przytłaczające na tyle, że może doprowadzić do pojawienia myśli samobójczych, a nawet tendencji samobójczych. 

Gdy ktoś mówi w naszej obecności, że ma myśli samobójcze każdorazowo należy traktować to, jako wołanie o pomoc i wtedy konieczne jest szukanie pomocy. Mitem jest stwierdzenie, że deklaracja samobójcza gwarantuje, że ktoś nie targnie się na swoje życie (czyli: gdyby chciał się zabić, to by o tym nie mówił).

Jeśli objawy depresji utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, należy skonsultować się ze specjalistą zdrowia psychicznego. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy bliska nam osoba ma myśli i tendencje samobójcze, czyli myśli aktywnie o zabiciu się i jest gotowy, to rzeczywiście zrobić (wtedy te 2 tygodnie nie są wymagane do diagnozy depresji). Jest to  wyraźny sygnał alarmowy dla otoczenia, żeby zapewnić wsparcie tu i teraz.

Czas ma znaczenie.

Rodzicom często trudno jest uwierzyć, że ich kilkuletnie, czy nastoletnie dziecko może mieć depresję. Warto podkreślić, że depresja to choroba, która nie zna wieku. Może dotknąć każdego. O tym, jakie mogą być niespecyficzne objawy depresji u nastolatków pisaliśmy w poniższym artykule:

Warto, aby rodzice nastolatków znali także czerwone flagi w zachowaniach, które mogą wskazywać, że dziecko mierzy się z kryzysem psychicznym:

Gdzie szukać wsparcia w depresji?

Wiele osób zastanawia się, gdzie iść najpierw. Czy do lekarza rodzinnego, psychologa, psychologa dziecięcego, psychiatry. 

Chodzi przede wszystkim o to, aby nie przywiązywać się do tego, że to zawsze pierwszym krokiem musi być konsultacja u psychiatry. Część pacjentów nie wymaga leczenia psychiatrycznego, ale zmiany oczekiwań, sytuacji życiowej „nie do zniesienia” lub poradnictwa psychologicznego lub psychoterapii.

O wsparciu psychologicznym dla dzieci i młodzieży w ramach NFZ w Ośrodku Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej dla Dzieci i Młodzieży I poziomu referencyjnego przy Centrum CBT pisaliśmy w poniższym materiale:

Warto również mieć świadomość, czym jest dystymia i co ją odróżnia od depresji. O tym więcej w rozmowie z Anną Kaźmierczak-Mytkowska z Centrum CBT, w poniższym materiale. 

Depresja to choroba, która może mieć różnorodne przyczyny, najczęściej są to czynniki genetyczne, biologiczne, psychospołeczne, czy stresowe wydarzenia życiowe. Depresja jest chorobą, którą można skutecznie leczyć. Warto w tym miejscu pamiętać, że depresja ma różne twarze,  właśnie dlatego proces diagnozy i leczenia jest bardzo indywidualny.

Proces leczenia jest indywidualny i uzależniony od potrzeb pacjenta. Często polega na połączeniu farmakologii i psychoterapii, ale czasami, np. w łagodnym przebiegu depresji opiera się jedynie na oddziaływaniach psychospołecznych czy psychoterapii. 

Istotne jest to, że podczas psychoterapii pacjent uczy się, jak w miarę możliwości, przeciwdziałać nawrotom depresji. Tu jednak należy podkreślić, że oczywiście nie ma gwarancji, że ktoś nie doświadczy drugiego epizodu. Osoby, które mają nawracające epizody depresyjne właśnie dzięki narzędziom, które nabyły podczas psychoterapii wiedzą, kiedy potrzebują powrotu do oddziaływań psychoterapeutycznych, czy wiedzą kiedy czas pójść do lekarza, aby  do wrócić do farmakoterapii. 

Jak być wsparciem dla osoby w depresji?

Na pewno nie można oczekiwać od osoby z depresją, żeby zaprzeczała swoim odczuciom. 

 - mówi dr n. o zdr. Anna Kaźmierczak-Mytkowska z Centrum CBT i dodaje:

Jeśli chcemy wspierać bliskich w depresji, to zdecydowanie nie należy mówić, aby: „wzięli się w garść, skupili się na pozytywach, czy ruszyli do przodu”. Takie słowa jeszcze bardziej obniżają nastrój osoby z depresją, która może myśleć, że nie potrafi zastosować najprostszych rad.

Osoba z depresją może dojść do wniosku, że już więcej się nie podzieli tym, co czuje, bo nikt jej nie rozumie, nikt jej nie wspiera i jest z tym sam/a.

Co więc robić, jak być wsparciem dla osoby, która jest w trakcie leczenia? Słuchać, wspierać, nie zaprzeczać, ani nie deprecjonować tego jak się czuje osoba z depresją. Najważniejsze by jej towarzyszyć, nie wymagać od niej szybkich zmian. Jeśli nie wiemy jak pomóc - zawsze można zapytać, czego bliska nam osoba potrzebuje. 

Jak depresja wyniszcza organizm?

Depresja oddziałuje nie tylko na psychikę, ale również na ciało. Trzeba zaznaczyć, że przewlekły stres i zaburzenia emocjonalne prowadzą do osłabienia układu odpornościowego, problemów ze snem, zaburzeń odżywiania oraz chronicznego zmęczenia. Nie sposób nie wspomnieć o tym, że objawy somatyczne – takie jak bóle głowy, pleców czy żołądka – mogą być przejawem tzw. depresji maskowanej .

Do czego może prowadzić nieleczona depresja?

Nie ma wątpliwości, że depresja jest poważnym zaburzeniem zdrowia psychicznego, które bez leczenia może prowadzić do najbardziej tragicznego skutku – samobójstwa. Jak dowodzą eksperci, nieleczona depresja pogłębia poczucie bezradności, beznadziejności i winy, co z kolei nasila myśli i tendencje samobójcze .

Kiedy depresja jest niebezpieczna?

Zgodnie z badaniami i praktyką kliniczną depresja staje się szczególnie niebezpieczna, gdy towarzyszą jej myśli lub tendencje samobójcze. Warto zauważyć, że nawet jedno zdanie wypowiedziane przez osobę w kryzysie – np. „chciałbym się zabić” – powinno być traktowane jako sygnał alarmowy i powód do natychmiastowej reakcji .

Jak się kończy nieleczona depresja?

Nie da się zaprzeczyć, że brak leczenia depresji prowadzi do pogłębiania objawów, izolacji społecznej, utraty pracy, pogorszenia relacji rodzinnych i – w najcięższych przypadkach – do śmierci samobójczej. Podsumowując, nieleczona depresja wyniszcza stopniowo całe życie pacjenta, zarówno w sferze psychicznej, jak i fizycznej .

Jakie są typowe objawy depresji?

Podstawowe symptomy to obniżony nastrój, brak zainteresowania dawniej ważnymi aktywnościami, utrata energii, trudności w koncentracji i obniżenie samooceny. Warto mieć na uwadze, że u młodzieży obniżony nastrój często przyjmuje formę drażliwości .

Czym jest depresja maskowana?

Depresja maskowana to stan, w którym dominują objawy fizyczne (np. bóle somatyczne), a nie klasyczne oznaki depresji, jak smutek czy poczucie beznadziejności. Może to prowadzić do błędnych diagnoz i odwlekania właściwego leczenia .

Jak wspierać osobę z depresją?

Ostatecznie można stwierdzić, że najlepszym wsparciem jest obecność, słuchanie i akceptacja. Nie należy mówić choremu, żeby „wziął się w garść” czy „skupił się na pozytywach”. Takie komunikaty jedynie pogarszają jego stan. Warto zapytać wprost: „Czego teraz potrzebujesz?” .