5 lat od stwierdzenia pierwszego koronawirusa w Polsce. Gdzie jesteśmy dzisiaj?

Dokładnie pięć lat temu w Polsce potwierdzono pierwszy przypadek zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Pandemia COVID-19 na lata wpłynęła na system ochrony zdrowia, powodując opóźnienia w diagnostyce, zwiększoną śmiertelność i kryzys w szpitalach. Choć stan epidemii oficjalnie zakończono w 2022 roku, jej skutki są widoczne do dziś – zarówno w dostępie do leczenia, jak i kondycji psychicznej społeczeństwa.

Główny Inspektor Sanitarny, dr Paweł Grzesiowski, zapowiedział opracowanie przekrojowego raportu podsumowującego pandemię COVID-19. Dokument ma zawierać analizę podjętych decyzji, kosztów oraz wniosków na przyszłość, aby lepiej przygotować Polskę na kolejne potencjalne kryzysy zdrowotne.

4 marca 2020 roku Minister Zdrowia Łukasz Szumowski poinformował o pierwszym potwierdzonym zakażeniu wirusem SARS-CoV-2 w Polsce. Był nim 66-letni mieszkaniec województwa lubuskiego, który kilka dni wcześniej wrócił z Niemiec. Trafił do szpitala w Zielonej Górze, gdzie po dwóch tygodniach został uznany za ozdrowieńca.

W kolejnych dniach liczba zakażonych szybko rosła. Już 6 marca potwierdzono cztery nowe przypadki, a do końca miesiąca było ich ponad 2,5 tysiąca. Pierwsza ofiara śmiertelna COVID-19 w Polsce została odnotowana 12 marca – była nią 57-letnia pacjentka z Poznania.

W odpowiedzi na rosnącą liczbę zakażeń rząd wprowadził kolejne obostrzenia. 20 marca 2020 roku ogłoszono stan epidemii, co skutkowało m.in. zamknięciem szkół, restauracji i placówek kulturalnych, a także wprowadzeniem zakazu przemieszczania się poza niezbędnymi sytuacjami. Równocześnie wprowadzono ograniczenia dotyczące zgromadzeń oraz obowiązek noszenia maseczek.

Szpitale działały w trybie nadzwyczajnym, koncentrując się głównie na leczeniu pacjentów zakażonych koronawirusem. Planowe zabiegi i wizyty zostały wstrzymane, co skutkowało ogromnymi opóźnieniami w diagnostyce i leczeniu innych schorzeń. W wielu placówkach brakowało podstawowego sprzętu ochronnego, a personel medyczny był przeciążony pracą.

Jesienią 2020 roku rozpoczęła się druga fala pandemii, która doprowadziła do wzrostu liczby hospitalizacji i zaostrzenia restrykcji. Wprowadzono obowiązek noszenia maseczek w przestrzeniach publicznych, zamknięto siłownie, kina i restauracje. W związku z rosnącą liczbą zakażeń powstały szpitale tymczasowe – pierwszy otwarto na Stadionie Narodowym w Warszawie.

Wiosną 2021 roku, w trakcie trzeciej fali pandemii, liczba hospitalizowanych pacjentów osiągnęła szczyt – w szpitalach przebywało około 30 tysięcy zakażonych, z czego ponad 3 tysiące wymagało terapii respiratorowej. Personel medyczny musiał radzić sobie z brakiem miejsc, niedoborem kadry i ogromnym stresem.

Pod koniec grudnia 2020 roku do Polski dotarły pierwsze szczepionki przeciwko COVID-19. W pierwszej kolejności szczepiono personel medyczny, następnie seniorów i osoby z grup ryzyka. Program szczepień stopniowo obejmował kolejne grupy społeczne, a do lata 2021 roku znaczna część populacji miała już dostęp do szczepionek.

Wraz ze spadkiem liczby zakażeń i wzrostem odporności populacyjnej rząd zaczął luzować restrykcje. 28 marca 2022 roku zniesiono obowiązek noszenia maseczek (z wyjątkiem placówek medycznych), a 16 maja 2022 roku ogłoszono koniec stanu epidemii, zastępując go stanem zagrożenia epidemicznego.

Choć pandemia oficjalnie dobiegła końca, jej konsekwencje są odczuwalne do dziś. Eksperci wskazują, że w Polsce nastąpił znaczny wzrost liczby tzw. nadmiarowych zgonów – według danych OECD, nasz kraj miał trzeci najwyższy wskaźnik śmiertelności związanej z pandemią w Europie.

W ochronie zdrowia pandemia przyczyniła się również do wzrostu liczby późno diagnozowanych nowotworów i chorób przewlekłych. Jak podkreśla dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii, dr hab. Beata Jagielska, liczba zaawansowanych przypadków nowotworów znacząco wzrosła w latach 2022-2024, co jest bezpośrednim efektem ograniczonego dostępu do diagnostyki w czasie pandemii.

Pandemia miała również ogromny wpływ na zdrowie psychiczne społeczeństwa. Szczególnie dotknięte zostały dzieci i młodzież – zapotrzebowanie na pomoc psychologiczną i psychiatryczną wzrosło o 30%, a Światowa Organizacja Zdrowia ostrzega, że kryzys zdrowia psychicznego może stać się kolejną globalną pandemią.