PAN: Trzeba stworzyć nowe warunki do przestrzegania praw pacjenta

Przestrzeganie praw pacjenta jest fundamentem działania systemów ochrony zdrowia. W obliczy zmian, jakie zachodzą w świecie, należy stworzyć warunki, w jakich te prawa będą lepiej przestrzegane – apeluje Polska Akademia Nauk w swoim komunikacie.

"W Polsce od przeszło trzynastu lat obowiązuje ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (PPiRPP), w której po raz pierwszy sformułowano katalog podmiotowych praw pacjenta. Zmiany epidemiologiczne, technologiczne, instytucjonalne i społeczne, które zaszły od tamtej pory, wymagają podjęcia prac prowadzących do stworzenia nowej rzeczywistości prawnej i instytucjonalnej wpływającej na jakość opieki i bezpieczeństwo pacjenta" – napisano w komunikacie PAN, który ukazał się na ich stronie internetowej. Jednocześnie naukowcy i praktycy biorący udział w projekcie Polskie Zdrowie 2.0 wskazali kierunki działań, które mają doprowadzić do efektywniejszego przestrzegania praw pacjenta.

Za jedną z kluczowych kwestii uznano rozszerzenie katalogu praw pacjenta i sprecyzowanie terminologii. PAN wskazuje, że obecna ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wprowadza rozróżnienie na indywidualne i zbiorowe prawa pacjenta. Przedstawiony katalog tych praw ma zastosowanie do pacjentów korzystających ze świadczeń zdrowotnych podmiotów leczniczych publicznych i niepublicznych oraz z usług praktyk zawodowych. Zdaniem naukowców konieczne jest współcześnie ponowne opracowanie definicji terminów: pacjent, pacjent małoletni, osoba bliska, opiekun faktyczny, osoba upoważniona oraz uwzględnienie pojęcia "zastępczej reprezentacji pacjenta". Warto rozważyć także wprowadzenie szczególnych uregulowań dla grup wymagających dodatkowych gwarancji prawnych w zakresie ochrony praw podmiotowych, czyli dzieci, w tym dzieci niepełnosprawnych, kobiet w ciąży, w okresie porodu i połogu czy osób starszych.

"Rozszerzenia wymaga też pojęcie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych poza podmioty lecznicze i praktyki zawodowe lekarza, pielęgniarki, położnej czy fizjoterapeuty. Istotne jest również rozstrzygnięcie, czy przepisy ustawy mają zastosowanie także w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych w placówkach pomocy społecznej czy opieki farmaceutycznej udzielanej w aptekach, ale także w zakresie usług świadczonych przez psychologa lub psychoterapeutę w gabinetach terapeutycznych" – piszą naukowcy w komunikacie.

Wprowadzenie pozasądowego modelu rekompensaty szkód medycznych, opartego o zasadę no fault (czyli braku winy) wskazali naukowcy jako paląca potrzebę. Realizacja ustawowego obowiązku zadośćuczynienia pacjentom w przypadku zdarzeń medycznych przez jednostki lecznicze w praktyce źle działa. Szpitale odmawiają lub unikają płacenia odszkodowań albo je zaniżają.

"Biorąc pod uwagę dynamiczny rozwój medycyny nauk medycznych oraz technicznych i inżynieryjnych w tych dyscyplinach naukowych i rozwój telemedycyny, konieczne jest stworzenie i wprowadzenie spójnego i skutecznego pozasądowego systemu no fault, rekompensującego szkody doznane przez pacjentów. Nowy model powinien być oparty na zasadzie braku orzekania o winie personelu medycznego” – sugerują eksperci PAN. W zamian proponują wdrożenie szybkiego, sprawnego systemu monitorowania zgłaszania przez personel medyczny zdarzeń niepożądanych oraz bieżącej weryfikacji zgłaszanych zdarzeń niepożądanych.

Eksperci PAN wskazali na konieczność zmiany trybu powołania na stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta (RPP). Obecnie jest on wyłaniany w drodze konkursu przez ministra zdrowia i powoływany przez prezesa Rady Ministrów. W opinii ekspertów bardziej uzasadnione byłoby wybieranie RPP przez Sejm, za zgodą Senatu, na wniosek marszałka Sejmu, marszałka Senatu, grupy co najmniej 35 posłów lub co najmniej 15 senatorów. „Konieczne też jest uniezależnienie urzędu RPP od władzy wykonawczej – uważają eksperci.

Informacje o naszym stanie zdrowia, przebytych chorobach, interwencjach medycznych, a także dane wszelkie inne dane medyczne powinny być lepiej chronione. Obecnie tego typu informacje o pacjentach pozostają zamknięte w cyfrowych bazach Internetowego Konta Pacjenta. Nadrzędnym celem zarządzania nimi jest zapewnienie ochrony prywatności danych. 

źródło: PAN, PAP