Niepełnoletni mogą współdecydować o swoim leczeniu

Małoletni w systemie ochrony zdrowia również mają pewne prawa. Ci powyżej 16 r.ż. mogą chociażby współdecydować o swoim leczeniu. Chociaż w niektórych sprawach ich głos jest mniej ważący, mogą np. sami pójść na wizytę lekarską. Wbrew temu, co uważają i piszą niektórzy lekarze rodzinni.

Prawo małoletniemu do współdecydowania o jego procesie leczniczym zapewniają przepisy ustawy o zawodzie lekarza oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Nie oznacza to jednak, że głos takiej osoby jest zawsze równie ważny, co opiekuna/rodzica. Jednak w niektórych sprawach wola małoletniego powinna być uszanowana. 

Małoletni powyżej 16 roku życia ma prawo do wykonania tak podstawowej czynności w systemie ochrony zdrowia, jak do samodzielnej wizyty u lekarza. Na udzielenie porady musi  mimo wszystko wyrazić zgodę opiekun/rodzic.

To, w jakiej formie powinna być wyrażona ta zgoda - czy na piśmie, czy w formie ustnej - zależy od tego, czy działanie terapeuty będzie wiązało się z jakimś ryzykiem dla pacjenta. W przypadku możliwości wystąpienia działań niepożądanych lub powikłań musi być wyrażona w formie pisemnej. Jeśli jednak małoletni pacjent zgłasza się, na przykład, na rutynową kontrolę bądź do lekarza POZ, przepisy ustawy o zawodzie lekarza dopuszczają wyrażenie zgody w sposób ustny oraz nawet poprzez takie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom  medycznym.

Niezależnie od formy zgody - musi zostać ona wyrażona w sposób jasny. Nie może również budzić wątpliwości, więc zarówno opiekun/rodzic, jak i sam małoletni muszą wiedzieć, na co konkretnie się zgadzają, jak będzie przebiegać badanie oraz jakie są związane z nim możliwe konsekwencje. 

Dzięki prawu do współdecydowania o swoim leczeniu, małoletni powyżej 16 roku życia może sam zarejestrować się na wizytę do lekarza specjalisty, po otrzymaniu skierowania od lekarza podstawowej opieki. Specjalista nie podejmie jednak żadnych czynności medycznych bez uzyskania zgody od opiekuna/rodzica takiego pacjenta. 

W zależności od rodzaju zabiegu czy świadczenia, lekarz będzie miał różne wymagania co do zgody na udzielenie świadczenia. W przypadku zabiegów operacyjnych lub tych wiążących się z ingerencją w organizm, a także czynności diagnostycznych, które wiążą się z ryzykiem dla chorego, zgoda musi być wyrażona w formie pisemnej. Wówczas ważna jest zarówno wola opiekuna/rodzica, jak i małoletniego pacjent powyżej 16 r.ż. Nie oznacza to jednak, że zawsze decyzja małoletniego będzie niezbędna i kluczowa. 

W takim przypadku lekarz ma obowiązek, o ile jest to możliwe, zasięgnąć opinii drugiego lekarza, w miarę możliwości tej samej specjalności. Ponadto, o wykonywanych czynnościach lekarz niezwłocznie zawiadamia przedstawiciela ustawowego, opiekuna faktycznego lub sąd opiekuńczy. 

Inaczej jest, kiedy zwłoka z wykonaniem zabiegu chirurgicznego nie zagraża życiu pacjenta. Jeśli na przeprowadzenie operacji nie zgadza się opiekun/rodzic, lekarz może operować, ale tylko po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego. Działa to analogicznie w sytuacji, kiedy na zabieg nie zgadza się małoletni powyżej 16 r.ż., a przedstawiciel się zgadza.

Pomimo ograniczonych zdolności do czynności prawnych, małoletni może wykupić leki przepisane przez lekarza na receptę. 

W przypadku zakupu leku, którego wydanie jest ograniczone wiekiem, farmaceuta może zażądać od małoletniego okazania dokumentu tożsamości. Jeśli młody pacjent nie zastosuje się do tej prośby, farmaceuta ma prawo odmówić mu sprzedaży medykamentu. Ponadto realizacja niektórych recept, np. tych na produkty lecznicze o silnym lub uzależniającym działaniu, powinna być wykonywana przy osobie pełnoletniej.