Nowelizacja ustawy o wychowaniu w trzeźwości: obowiązkowe ostrzeżenia o alkoholu w ciąży. Konsultacje społeczne do 7 września

Senat przygotował projekt nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, który nakłada na producentów i dystrybutorów napojów alkoholowych obowiązek umieszczania na opakowaniach wyraźnych informacji o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią. Nowe przepisy obejmą również reklamy i promocję piwa. Konsultacje społeczne nad projektem potrwają do początku września br.

Projekt nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi przewiduje, że każdy napój alkoholowy dostarczany do punktu sprzedaży będzie musiał mieć na opakowaniu widoczną i zrozumiałą informację o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią.

Minister zdrowia w rozporządzeniu określi szczegóły – w tym rozmiar, treść, formę (napis lub piktogram) i sposób umieszczenia ostrzeżenia, tak aby było ono jednoznaczne i skuteczne.

Według uzasadnienia projektu:

Celem jest m.in. zwiększenie świadomości społecznej na temat Płodowego Zespołu Alkoholowego (FAS) i Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD).

Obowiązek informacyjny obejmie również wszystkie przekazy reklamowe i promocyjne piwa. Będzie to oznaczać, że każda reklama – niezależnie od medium – będzie musiała zawierać informację o szkodliwości spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży lub karmiące piersią. Szczegóły formy i ekspozycji tego komunikatu również zostaną uregulowane w rozporządzeniu.

Jak zaznaczono w projekcie,

Ma to zapobiec bagatelizowaniu problemu i przełamywać wciąż funkcjonujące stereotypy, takie jak przekonanie, że lampka wina w ciąży nie zaszkodzi.

Badania Państwowej Inspekcji Sanitarnej pokazują, że mimo rosnącej świadomości – w 2017 r. 95,16% kobiet w ciąży deklarowało abstynencję – wciąż istnieje grupa kobiet, które spożywają alkohol, często nie zdając sobie sprawy z ryzyka. FASD dotyczy nie tylko kobiet pijących szkodliwie, ale również tych, które piją umiarkowanie lub sporadycznie.

Szacuje się, że w Polsce FAS może dotykać 1–3 dzieci na 1000 urodzeń, co oznacza nawet 900 przypadków rocznie, a łagodniejsze formy FASD – nawet 20 na 1000. Choroba jest nieuleczalna, ale w pełni możliwa do uniknięcia przy całkowitej abstynencji w ciąży.

Ustawa przewiduje 24-miesięczny okres, w którym możliwa będzie sprzedaż alkoholu w opakowaniach niespełniających nowych wymogów. Dodatkowo wprowadzono ułatwienia dla przedsiębiorców, m.in. zniesienie opłaty 200 zł za zmiany w zezwoleniach na obrót hurtowy alkoholem, wydłużenie terminu zgłaszania zmian w zezwoleniach z 14 do 30 dni oraz doprecyzowanie zasad wnoszenia opłat koncesyjnych w ratach.

Prace nad projektem trwają w ramach konsultacji społecznych, które rozpoczęły się 8 sierpnia i potrwają do 7 września 2025 roku. W tym czasie swoje opinie mogą zgłaszać instytucje publiczne, organizacje społeczne, związki zawodowe, a także przedstawiciele branży alkoholowej. Uwagi i postulaty mają zostać opublikowane na stronie Senatu po zakończeniu etapu konsultacji.

Projekt zyskał poparcie m.in. Rzecznika Praw Dziecka, Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom i UOKiK. Rzecznik Praw Dziecka podkreślił, że zmiany powinny być częścią szerszej strategii ograniczania dostępności alkoholu, a Dyrektor KCPU wskazał na potrzebę uzupełnienia ostrzeżeń o informacje dotyczące także kancerogenności alkoholu.

Minister Rolnictwa wyraził wątpliwości co do zasadności dodatkowych obowiązków, wskazując na dobrowolne inicjatywy branży. Konfederacja Lewiatan poparła projekt, ale zaproponowała doprecyzowanie przepisów w ustawie, w tym wzoru ostrzeżeń.

Podobne rozwiązania funkcjonują już m.in. we Francji, na Litwie, w Australii czy USA. W wielu państwach obowiązek zamieszczania ostrzeżeń przyczynił się do większej świadomości społecznej i spadku spożycia alkoholu wśród kobiet w ciąży.