Nowe zasady dla NFZ i Ministerstwa Zdrowia. Rząd chce większej kontroli nad finansami

Rząd szykuje zmiany w systemie monitorowania wydatków na ochronę zdrowia. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) zostanie włączony do Stabilizującej Reguły Wydatkowej. Dla urzędników z Funduszu oznacza to koniec ery raportowania wyłącznie czystych kosztów – teraz Ministerstwo Finansów żąda pełnej transparentności w przepływach gotówkowych.

Tak wynika z przedstawionego właśnie projektu rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki, które zmienia zasady w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia gospodarki finansowej Narodowego Funduszu Zdrowia.

U podstaw nadchodzących zmian leżą przepisy ustawy o Radzie Fiskalnej z dnia 20 grudnia 2024 roku. Nowelizacja ta bezpośrednio wpłynęła na mechanizm Stabilizującej Reguły Wydatkowej (SRW), rozszerzając limit wydatków publicznych również na Narodowy Fundusz Zdrowia.

Dotychczasowy model oparty na planie finansowym w ujęciu memoriałowym (czyli księgowym ujęciu kosztów) okazał się niewystarczający w nowej rzeczywistości prawnej. Aby skutecznie kontrolować państwową kasę, Minister Finansów w porozumieniu z Ministrem Zdrowia przygotował projekt rozporządzenia, które nakłada na NFZ zupełnie nowe obowiązki informacyjne. Od teraz kluczowe będą realne, planowane i dokonywane wydatki oraz szczegółowe przepływy finansowe między NFZ a innymi jednostkami sektora finansów publicznych.

Nowe przepisy wprowadzają rygorystyczny kalendarz raportowania. NFZ będzie zobowiązany do przekazywania szczegółowych danych planistycznych do 31 lipca roku poprzedzającego rok budżetowy. Co istotne, prognozy nie będą dotyczyć wyłącznie najbliższych dwunastu miesięcy – Fundusz musi przedstawić dane finansowe na rok objęty planem oraz na trzy kolejne lata.

Resort finansów nie zamierza jednak czekać na dane w nieskończoność. Każda, nawet najmniejsza zmiana w planach finansowych w trakcie prac nad ustawą budżetową, będzie musiała być zgłoszona w trybie natychmiastowym.

Ustalono sztywny termin: NFZ ma zaledwie 3 dni robocze na aktualizację danych od momentu wystąpienia jakichkolwiek zmian. Takie tempo jest kluczowe, ponieważ korekta wydatków w jednej instytucji automatycznie wpływa na dystrybucję limitów w całym państwie.

Gdy rok budżetowy już ruszy, kontrola wcale nie osłabnie. Projekt rozporządzenia wprowadza obowiązek cyklicznego, miesięcznego monitoringu. Do 20. dnia każdego miesiąca NFZ będzie musiał przesłać zestawienie za miesiąc poprzedni, oparte na nowych wzorach formularzy urzędowych. W raportach tych znajdą się m.in. bieżące dane o aktualnym rocznym planie wydatków.

Formularze będą przesyłane w ujęciu narastającym. Aby uniknąć paraliżu biurokratycznego, ewentualne korekty za wcześniejsze miesiące będą dopisywane do raportu za kolejny okres. Jedynie podsumowanie ostatniego miesiąca roku przejdzie osobną, gruntowną aktualizację, tak aby precyzyjnie uwzględnić wszystkie rozliczenia dokonywane już po zamknięciu roku. Wszystkie dokumenty mają być przekazywane wyłącznie drogą elektroniczną.

Twórcy projektu chcą, aby nowe rozporządzenie weszło w życie dzień po jego ogłoszeniu. Choć standardowo akty prawne potrzebują 14 dni tzw. vacatio legis, ustawodawca zdecydował się na tryb przyspieszony.

Urzędnicy uspokajają, że natychmiastowe wdrożenie przepisów jest podyktowane ważnym interesem państwa i ma charakter czysto techniczny – chodzi o jak najszybsze udostępnienie NFZ nowych formularzy. Zdaniem resortu tak krótki termin nie naruszy zasad demokratycznego państwa prawnego.

Choć przepisy wchodzą w życie niemal natychmiast, NFZ zyska trochę czasu na dostosowanie swoich systemów teleinformatycznych. W projekcie przewidziano przepis przejściowy. Zgodnie z zapisami ustawy o Radzie Fiskalnej, nowe limity wydatków znajdą zastosowanie po raz pierwszy przy projektowaniu budżetu państwa na 2027 rok. To właśnie do planu finansowego na ten rok NFZ zastosuje nowe procedury sprawozdawcze po raz pierwszy.

Zgodnie z nowymi zasadami NFZ będzie musiał przekazywać dodatkowe informacje w zakresie planowania i wykonania wydatków.

Oddziały wojewódzkie Funduszu będą zobligowane do tego samego. Tak samo jak Ministerstwo Zdrowia, które ma pozyskiwać takie informacje - w zakresie planowania i wykonania wydatków.