Nowe przepisy chronią rynek leków przed monopolistami. Naukowcy z UW o skutkach zmian w KPC

Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z marca 2023 r. może okazać się przełomem w walce z nadużyciami na rynku farmaceutycznym. Zdaniem ekspertów z Uniwersytetu Warszawskiego, nowe regulacje lepiej chronią konkurencję i interesy pacjentów, przeciwdziałając nieuczciwym praktykom wielkich koncernów farmaceutycznych.

Do niedawna producenci leków generycznych byli często blokowani przez posiadaczy patentów, którzy wykorzystywali instytucję zabezpieczenia roszczeń. Wystarczyło złożyć pozew i zawnioskować o tymczasowy zakaz sprzedaży tańszego odpowiednika, by na lata opóźnić jego wejście na rynek – często bez udziału drugiej strony w postępowaniu. Mimo że wiele z tych spraw kończyło się przegraną patentodawców, to w międzyczasie Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) i pacjenci ponosili ogromne koszty, płacąc za leki wielokrotnie więcej.

W opinii przygotowanej przez ekspertów Centrum Oceny Skutków Regulacji UW – prof. Krzysztofa Koźmińskiego, prof. Piotra Rylskiego oraz dr Katarzynę Kotruchow – czytamy, że zmiana przepisów wprowadziła większą równowagę między stronami w procesach patentowych. Obecnie sąd musi wysłuchać obu stron przed udzieleniem zabezpieczenia oraz uwzględnić, czy istnieją toczące się sprawy o unieważnienie danego patentu. Jak wskazano, to istotne narzędzie zapobiegające nadużyciom.

Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że konkurencja na rynku farmaceutycznym przekłada się bezpośrednio na spadek cen leków. Widać to na przykładzie generyku trastuzumabu. Po wprowadzeniu go na rynek w 2018 r., jego cena spadła w ciągu pół roku o połowę, a dziś jest aż osiem razy niższa. Podobnie było z lenalidomidem – od czasu generyzacji w 2022 r. cena zmniejszyła się aż o 99%.

Centrum Oceny Skutków Regulacji podkreśla również potrzebę wprowadzenie do polskiego systemu tzw. listów ochronnych. To pisma składane przez potencjalnie pozwanych do sądu z wyjaśnieniami, dlaczego ich działania nie naruszają prawa patentowego. Takie rozwiązanie jest już stosowane w innych krajach i jeszcze skuteczniej ograniczać nieuzasadnione blokowanie leków generycznych.

Eksperci zwracają uwagę na potrzebę wyposażenia NFZ w narzędzia umożliwiające przeciwdziałanie nieuzasadnionym zabezpieczeniom roszczeń i domaganie się odszkodowań od firm, które nadużywają ochrony patentowej. Pozytywnie oceniono również zapowiedź UOKiK o aktywnym przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, które obciążają państwo i pacjentów finansowo.