Nowe podejście do diagnozy stwardnienia rozsianego dzięki badaniom obrazowym

Przez lata diagnoza stwardnienia rozsianego (SM) była dla wielu pacjentów procesem długim i pełnym niepewności. Konieczność potwierdzenia rozsiania objawów w czasie i przestrzeni sprawiała, że na jednoznaczne rozpoznanie czekało się miesiącami, a czasem nawet latami. Dziś neurologia wchodzi w nowy etap. Aktualizacja kryteriów McDonalda otwiera drogę do szybszej i bardziej precyzyjnej diagnostyki SM, co może mieć realny wpływ na dalszy przebieg choroby.

Jesienią 2025 roku na łamach „The Lancet Neurology” opublikowano najnowszą aktualizację kryteriów McDonalda – światowego standardu diagnostyki stwardnienia rozsianego. Nie jest to rewolucja, która burzy dotychczasowe podejście, lecz ewolucyjna odpowiedź na postęp wiedzy i technologii obrazowania.

Jedną z najważniejszych zmian jest formalne uwzględnienie sytuacji, w której stwardnienie rozsiane może zostać rozpoznane na podstawie badań obrazowych, zanim wystąpi pierwszy objaw kliniczny. Chodzi o tzw. Radiologically Isolated Syndrome (RIS).

W praktyce klinicznej od lat obserwowano pacjentów, u których rezonans magnetyczny wykonywany z innych powodów ujawniał zmiany charakterystyczne dla SM. Nowe kryteria pozwalają – u ściśle wybranych osób, spełniających dodatkowe warunki – postawić diagnozę jeszcze przed pierwszym rzutem choroby.

Istotną nowością jest również uznanie nerwu wzrokowego za piątą lokalizację zmian typowych dla stwardnienia rozsianego. Choć w codziennej praktyce klinicznej był on od dawna ważnym sygnałem procesu demielinizacyjnego, dopiero teraz został jednoznacznie wpisany do kryteriów diagnostycznych.

To zmiana, która porządkuje dotychczasowe doświadczenia neurologów i zwiększa precyzję rozpoznania.

Aktualizacja kryteriów McDonalda systematyzuje również rolę nowych markerów diagnostycznych SM, które mogą wspierać decyzję o rozpoznaniu choroby. Należą do nich m.in.:

• zmiany z objawem żyły centralnej (CVS) w MRI,

• obecność pierścieni paramagnetycznych (PRL),

• stężenie lekkich łańcuchów kappa (κ-FLC) w płynie mózgowo-rdzeniowym.

W praktyce oznacza to, że w części przypadków – przy spełnieniu określonych warunków – nie ma już konieczności czekania na kolejny rzut choroby lub pojawienie się nowych zmian w czasie, by potwierdzić diagnozę.

Nowe kryteria nie eliminują potrzeby indywidualnej oceny pacjenta. Decyzje nadal podejmowane są przez neurologa, w oparciu o pełny obraz kliniczny. Jednak lekarze zyskują narzędzie, które pozwala działać wcześniej i z większą pewnością diagnostyczną, co ma kluczowe znaczenie dla dalszego leczenia.

Równolegle do zmian diagnostycznych rośnie znaczenie czynników pozafarmakologicznych. Podczas kongresu ECTRIMS – największego międzynarodowego wydarzenia poświęconego SM – szeroko dyskutowano o wpływie aktywności fizycznej, diety i środowiska na przebieg choroby.

Metaanaliza ponad 200 badań, obejmujących ponad 8000 pacjentów, wykazała, że regularna, dostosowana aktywność fizyczna wiąże się m.in. z:

• mniejszym nasileniem zmęczenia i bólu,

• redukcją objawów depresyjnych,

• poprawą funkcji poznawczych i jakości życia.

  Reklama

Choć część obserwacji ma charakter korelacyjny, ich spójność jest trudna do zignorowania.

Podobne wnioski pojawiają się w odniesieniu do diety, poziomu witaminy D oraz wpływu czynników środowiskowych, takich jak zanieczyszczenia PFAS. Stwardnienie rozsiane coraz częściej postrzegane jest jako choroba wymagająca wieloobszarowego wsparcia, a nie wyłącznie leczenia farmakologicznego.

Zmiany w diagnostyce SM znajdują odzwierciedlenie nie tylko w gabinetach neurologów, ale także w debacie publicznej. Przykładem są inicjatywy edukacyjne, takie jak kampania NEUROzmobilizowani, która łączy perspektywę ekspertów i pacjentów.

Jedną z ambasadorek projektu jest Joanna Dorociak, która pokazuje, że aktywność fizyczna – odpowiednio dobrana i prowadzona świadomie – może pozostać ważnym elementem życia także po diagnozie choroby neurologicznej. Jej doświadczenie uzupełnia dane naukowe o to, czego nie widać w badaniach obrazowych: codzienne strategie radzenia sobie z chorobą.

Choć aktualizacja kryteriów McDonalda nie czyni stwardnienia rozsianego chorobą uleczalną, realnie skraca drogę od pierwszych sygnałów do rozpoczęcia leczenia.

To jednak stawia przed systemem ochrony zdrowia jasne wyzwanie: zapewnić pacjentom szybki dostęp do specjalistów, nowoczesnej diagnostyki obrazowej i kompleksowej opieki. Bo choć neurologia wchodzi w nowy etap, fundament pozostaje niezmienny – czas i dostęp do leczenia decydują o przyszłości pacjentów z SM.