Zdrowe żywienie w szkołach i przedszkolach. Ministerstwo Zdrowia wprowadza nowe standardy

Z początkiem września przyszłego roku we wszystkich szkołach i przedszkolach w Polsce obowiązywać mają nowe zasady dotyczące sprzedaży i przygotowywania jedzenia. Ministerstwo Zdrowia opublikowało projekt rozporządzenia, które zakłada ograniczenie w diecie dzieci nadmiaru cukru, soli i tłuszczu, a jednocześnie wprowadza elementy tzw. diety planetarnej. Co to oznacza w praktyce? Nowy jadłospis, mniej niezdrowych przekąsek, więcej warzyw, roślin strączkowych i lokalnych produktów.

Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z czerwca 2025 r. ma zastąpić obowiązujące od 2016 r. regulacje dotyczące jedzenia w placówkach oświatowych. Nowe przepisy mają objąć ponad 6 mln dzieci i młodzieży w Polsce oraz firmy świadczące usługi żywienia zbiorowego – od szkolnych stołówek po zewnętrzne firmy cateringowe.

Jak wyjaśniają autorzy:

W §1 projektu rozporządzenia wskazano listę 20 grup produktów, które będą dozwolone do sprzedaży w szkołach i przedszkolach. Znalazły się na niej m.in.:

pieczywo, także półcukiernicze i cukiernicze (ale z ograniczoną zawartością cukru, tłuszczu i soli),

mleko, jogurty, kefiry, napoje roślinne (obowiązkowo wzbogacone w wapń i witaminę B12),

warzywa, owoce, orzechy, nasiona – również w formie suszonej, ale bez dodatku cukru i soli,

przeciery, musy, koktajle owocowo-warzywne bez słodzików,

woda mineralna, źródlana i stołowa,

gorzka czekolada (minimum 70% kakao), bezcukrowe gumy do żucia.

Nowością są surowe limity: np. napoje przygotowywane na miejscu mogą zawierać maksymalnie 5 g cukru na 250 ml, a produkty mleczne – nie więcej niż 13,5 g cukru, 10 g tłuszczu i 1 g soli na 100 g/ml produktu.

Projekt wprowadza zakaz sprzedaży kawy w szkołach i przedszkolach – niezależnie od formy sprzedaży i wieku ucznia. Powód?

W §2 rozporządzenia określono standardy, jakie muszą spełniać posiłki w ramach żywienia zbiorowego. Przepisy dotyczą m.in. kaloryczności, struktury posiłków i tygodniowego jadłospisu. Nowe wytyczne to m.in.: wymóg, że posiłki muszą być komponowane z różnych grup produktów – m.in. warzywa, zboża, nabiał/napoje roślinne, mięso, jaja, ryby, nasiona, zupy i sosy muszą być przygotowywane z naturalnych składników, bez sztucznych koncentratów, ograniczenie do dwóch porcji potraw smażonych w tygodniu (z użyciem oleju rzepakowego lub oliwy). Ma być wprowadzony obowiązek podawania: warzyw lub owoców w każdym posiłku, ryb – przynajmniej raz w tygodniu, potraw z nasion roślin strączkowych – przynajmniej raz w tygodniu, mięsa – przynajmniej dwa razy w tygodniu.

Projekt ustala także konkretne wartości kaloryczne dla posiłków. Na przykład:

W przedszkolach żywienie powinno pokrywać aż 75 proc. dziennego zapotrzebowania energetycznego dziecka.

Projekt po raz pierwszy oficjalnie uwzględnia w polityce żywieniowej szkoły dietę planetarną, która zakłada większe spożycie warzyw, zbóż pełnoziarnistych i roślin strączkowych, przy jednoczesnym ograniczeniu mięsa i przetworzonych produktów. Jej wdrażanie ma służyć zdrowiu dzieci i ochronie środowiska.

Dieta ta wpisuje się w aktualne zalecenia „Talerza Zdrowego Żywienia” i propaguje m.in. bezmięsny dzień w tygodniu.

Nowe przepisy będą miały wpływ na działalność wszystkich podmiotów dostarczających jedzenie do szkół i przedszkoli. Firmy cateringowe będą musiały dostosować jadłospisy i receptury do nowych norm, a sklepiki zmienić asortyment.

W projekcie zaznaczono, że:

Nadzór nad realizacją rozporządzenia sprawować będą organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Wcześniejsze kontrole wykazały liczne nieprawidłowości – w roku szkolnym 2022/2023 wydano 999 decyzji poprawiających stan sanitarny i nałożono 438 mandatów karnych.

Rozporządzenie ma wejść w życie 1 września 2026 r.. Do tego czasu obowiązywać będą jeszcze dotychczasowe przepisy z 2016 roku. Nowa regulacja została opublikowana w Biuletynie Informacji Publicznej i skierowana do szerokich konsultacji publicznych.