Przyjęcie do szpitala osoby z zaburzeniem psychiczny odbędzie się bez jej zgody

W szpitalu psychiatrycznym będzie można umieścić więcej obywateli, bez ich zgody. Projektowana przez rząd nowela ustawy o zdrowiu psychicznym daje bowiem pole do nadużyć.

W konsultacjach społecznych jest cały czas projekt noweli ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Jej opiniowanie, debata publiczna trwa, gdyż zmiany jakie proponuje minister zdrowia w kwestii zdrowia psychicznego, wzbudzają zewsząd kontrowersje. 

Otóż, resort zdrowia proponuje usunąć z obecnie obowiązujących przepisów termin „choroby psychicznie”. Zgodnie ze zmianami do osób z zaburzeniami psychicznymi kwalifikowałyby się trzy grupy pacjentów: a) z zaburzeniami psychotycznymi, b) z niepełnosprawnością intelektualną i c)osoby z zakłóceniami czynności psychicznych, które zaliczane są do zaburzeń psychicznych i wymagają świadczeń zdrowotnych. 

Zmiany nie tylko kosmetyczne

Tymczasem w obecnie obowiązującym brzmieniu ustawy o zdrowiu psychicznym w punkcie a) art. 3 jest zapis, że osobą z zaburzeniem psychicznym jest chora psychicznie. Na pierwszy rzut oka zmiana terminologii wydaje się kosmetyczną, ale w praktyce może ona mieć dalekosiężne skutki. Za choroby psychiczne uważało się dotychczas np. schizofrenie, chorobę afektywną dwubiegunową czy depresję. Zaś zaburzenie psychiczne jest pojęciem znacznie szerszym.

Jeśli dalej czyta się projekt noweli ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, to kolejna zmiana polega na umożliwieniu stosowania hospitalizacji psychiatrycznej bez zgody pacjenta nie tylko wobec osób z zaburzeniami psychotycznymi ("chorobą psychiczną" - w obecnym brzmieniu ustawy), jak jest obecnie, ale także wobec pacjentów z innymi zaburzeniami psychicznymi. W konsekwencji dojdzie do rozszerzenia zakresu przepisów o przymusowej hospitalizacji, i to nawet mimo tego, że dalsze przesłanki, takie jak np. stwarzanie bezpośredniego zagrożenia dla życia pacjenta lub zdrowia i życia innych ludzi, nie ulegają zmianie. 

Zbyt archaiczne przepisy i stygmatyzacja

Potrzeba zmiany terminologii wyszła m.in. od konsultanta krajowego w dziedzinie psychiatrii prof. Piotra Gałeckiego, który pracował nad nowelizacją. On podczas wypowiedzi publicznych zaznaczał, że we współczesnej psychiatrii nie używa się po prostu pojęcia "choroba psychiczna". To archaiczny i stygmatyzujący zwrot, który zastąpiono terminem zaburzenia psychotyczne.

Jednak zdaniem niektórych ekspertów zastąpienie poprzedniego określenia medycznego prowadzi do pewnych kontrowersyjnych rozwiązań. Jeśli nowelizacja zacznie obowiązywać, to w myśl nowych przepisów, do szpitala psychiatrycznego będzie można przyjąć każdą osobę z zaburzeniami psychicznymi bez jej zgody, pod warunkiem, że stanowi zagrożenie dla siebie bądź innych osób. Obowiązujące obecnie prawo mówi w tym kontekście o osobie chorej psychicznie. 

Zdaniem Michała Grabca, otwiera to furtkę do tego, by pacjent na przykład z zaburzeniami lękowymi, snu, depresją, zespołem stresu pourazowego lub będący pod wpływem substancji psychoaktywnych, alkoholu mógł być hospitalizowany bez wyrażania na to zgody. - Albo aby do szpitala trafiła osoba z zaburzeniem narcystycznym, którą partner w domu posądza o stosowanie przemocy psychicznej, fizycznej, finansowej. To wręcz otwiera drogę  do tego aby za niedługo przeciwników politycznych umieszczać w szpitalach psychiatrycznych-zaznacza Michał Grabiec. 

Inna sprawa jest taka, ze ustawa o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje  i nadal będzie przewidywać pewien wentyl bezpieczeństwa dla takich sytuacji. Otóż, bez zgody poddana badaniu psychiatrycznemu, może zostać  przyjęta do szpitala może być osoba, której zachowanie wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. Bądź nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. W takim przypadku dyrektor szpitala musi jednak zawiadomić niezwłocznie sąd opiekuńczy, właściwy ze względu na siedzibę placówki medycznej, aby uzyskać zgodę sądu na pobyt tej osoby w szpitalu. W zawiadomieniu kierownik wskazuje okoliczności uzasadniające przyjęcie.

Wentyl bezpieczeństwa zostaje

To oznacza, że każda hospitalizacja bez zgody jest  i będzie kontrolowana przez sąd. Powoływany jest i będzie biegły, który sprawdzi, czy zostały spełnione przesłanki do przyjęcia bez zgody. Rozprawa powinna odbyć się w terminie 14 dni od wpłynięcia wniosku. W praktyce,  jak relacjonują prawnicy, ta procedura rozciąga się w czasie. 

Ale są i szpitale, w który U nas rozprawy odbywają się dwa razy w tygodniu. Tak dzieje się np. w Choroszczy- Rozprawy mają miejsce w poniedziałki i czwartki. Mamy specjalną salę na rozprawy, do której  przychodzi pacjent i odbywa się w niej videokonferencja. Tam następuje połączenie z sądem. Działa to sprawnie, a rozwiązanie to zostało wprowadzone w czasie pandemii i lockdownów - wskazuje Wiesław Rutkiewicz, psychiatra i dyrektor ds. lecznictwa Szpitala Psychiatrycznego w Choroszczy (woj. podlaskie). Podkreśla, że na postanowienie sądu też się długo nie czeka w ich rejonie. 

Klasyfikację chorób, w tym chorób psychicznych przewiduje m.in. WHO. Tam wszystkie jednostki chorobowe w psychiatrii określa się jako disorder z języka angielskiego.  Każe państwo zaś tłumaczy to sobie na swój użytek.Wszystkie jednostki chorobowe zawierają się w 99 zaburzeniach skatalogowanych w ICD-10.