Model opieki psychiatrycznej nakierowanej na wartość zdrowotną na przykładzie schizofrenii

Finansowanie opieki psychiatrycznej na poziomie co najmniej 5 proc. ogólnych wydatków na świadczenia, zwiększenie finansowania świadczeń w trybie ambulatoryjnym, jednodniowym i w Centrach Zdrowia Psychicznego, kosztem hospitalizacji,  a także opracowanie sieci szpitali psychiatrycznych na podstawie map potrzeb zdrowotnych  - to m.in. rekomendacje zawarte w przedstawionym w czwartek raporcie "Model opieki psychiatrycznej nakierowanej na wartość zdrowotną na przykładzie schizofrenii".

Przedstawiając raport Jerzy Gryglewicz, ekspert Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego podkreślał, że zmiany które obecnie dzieją się w psychiatrii idealnie wpisują się w model oparty na wartości.

Jakie statystyki?

Jak wyjaśnił, raport zawiera m.in. informacje o wydatkach związanych z leczeniem schizofrenii. Wydatki NFZ w 2018 r. związane ze schizofrenią wyniosły ponad 612 mln  zł, czyli wzrosły od 2015 r. o 51 mln zł. W 2018 r. Fundusz sfinansował świadczeni dla 179 tys. pacjentów ze schizofrenią. Było w sumie 48,4 tys. hospitalizacji i ich liczba maleje. Z kolei w POZ udzielono porad 39 129 chorym, a w ramach ratownictwa medycznego udzielono świadczeń dla 10 741 pacjentów.

Wydatki rosną najbardziej w obszarze świadczeń ambulatoryjnych, a wartość umów w 2018 r. to 286 mln zł, czyli o 33 mln więcej w stosunku do 2015 r. Korzystna jest tendencja, że rośnie liczba poradni psychiatrycznych. Jest ich obecnie 970. Wartość świadczeń dziennych psychiatrycznych to 84 mln zł (wzrost o 18 mln zł), a leczenia w szpitalach psychiatrycznych – 767 mln zł (wzrost o 17 mln zł). Liczba szpitali to 136.

Według map potrzeb zdrowotnych zapadalność w 2014 r. wyniosła 16,9 tys. przypadków w Polsce. Największa występuje w woj. śląskim i wynosi 2,3 tys., a najmniejsza jest w woj. opolskim. Zapadalność wynosi 44,4 na 100 tys. mieszkańców.

- Liczbę chorych na schizofrenię oszacowano na 279,4 tys., a więc w zestawieniu z danymi rozliczeniowymi NFZ, ok. 100 tys. pacjentów pozostaje poza danymi NFZ. Najwięcej pacjentów jest w woj. mazowieckim – ponad 35 tys. - poinformował J. Gryglewicz.

Liczba chorych na 100 tys. mieszkańców  to 735,2 osób, czyli schizofrenia dotyczy ok. 1 proc. populacji. Ekspert zwrócił uwagę na istotny wskaźnik dotyczący wypisu hospitalizowanych na własne żądanie, który wynosi 23,6 proc. - Zastanawia także stosunkowo wysoki odsetek zgonów w trakcie hospitalizacji (2 proc.), a średni wiek pacjenta hospitalizowanego to 43 lata - wynika z danych. 

Ile wydaje ZUS?

Natomiast wydatki ZUS związane ze schizofrenią to wynoszą one 1, 111 mld ogółem, w tym 782 mln zł to renty z tytułu niezdolności do pracy, 292 mln zł - renty socjalne, a 26 mln zł – absencja chorobowa oraz  8 mln zł – świadczenia rehabilitacyjne. - Mamy ogromne potrzeby na rynku pracy, więc aktywizacja osób ze schizofrenią mogłaby złagodzić niedobory na rynku pracy - wskazywał J. Gryglewicz.

Jeżeli chodzi o program pilotażowy Centrów Zdrowia Psychicznego, to liczba pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, którym udzielono świadczenia w ramach programu w 2018 r. wyniosła 17 056 co stanowi 9,5 proc. pacjentów leczonych w ramach umów zawartych w NFZ. Dane za rok 2019 r. pokazują, że wartość ryczałtu to 112 mln zł, a populacja objęta programem to 2,9 mln osób.

Rekomendacje 

Raport oprócz danych zawiera także rekomendacje. Jak wskazano, w celu zapewnienia długofalowej poprawy w opiece psychiatrycznej należy zagwarantować w perspektywie 10 lat finansowanie świadczeń na poziomie co najmniej 5 proc. ogólnych wydatków na świadczenia opieki zdrowotnej; w celu bardziej efektywnego i racjonalnego wydatkowania środków, należy stopniowo dokonywać zwiększania finansowania świadczeń w trybie ambulatoryjnym, jednodniowymi i Centrach Zdrowia Psychicznego, kosztem hospitalizacji, na podstawie map potrzeb zdrowotnych opracować sieć szpitali psychiatrycznych, w celu zwiększenia Centrów Zdrowia Psychicznego należy opracować programy mające w szczególności zapewnić źródła finansowania tworzenia odpowiedniej infrastruktury; w celu poprawy jakości udzielania świadczeń i bezpieczeństwa leczonych pacjentów, należy przeprowadzić audyty w zakładach psychiatrycznych wskazanych w mapach potrzeb zdrowotnych pod kątem najwyższych wskaźników dot. wypisu na własne żądanie, samowolnego opuszczenia zakładu psychiatrycznego oraz śmiertelności w ciągu roku po hospitalizacji; w celu poprawy jakości udzielania świadczeń należy wprowadzić wskaźniki korygujące uzależnione od powrotów pacjenta na rynek pracy oraz zapewnienie rehabilitacji leczniczej, zawodowej, która jest częścią leczniczej; w celu zmniejszenia kosztów wydatkowanych przez ZUS należy opracować program prewencji rentowej dla pacjentów ze schizofrenią; należy zapewnić nowoczesną farmakoterapię, w szczególności dostęp do leków długodziałających; w celu oceny monitorowania efektów zmian w opiece psychiatrycznej, należy opracować rejestr pacjentów ze schizofrenią.

Jak przebiega pilotaż?

Pełnomocnik ministra zdrowia ds. reformy w psychiatrii Marek Balicki zaznaczył, że przebieg i skutki schizofrenii są tak znaczące, że jest to jedno z najpoważniejszych wyzwań polityki zdrowotnej. Dodał, że problemy i wyzwania to m.in. późne rozpoczęcie leczenia, długi czas oczekiwania na konsultację psychiatryczną, a także fakt, że u większości pacjentów dochodzi do nawrotu, a większość nawrotów jest w ciągu 5 lat od pierwszego epizodu.

Podkreślił, że cele obecnej edycji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego (2017-2022 ) to upowszechnienie środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej, zalecane rozwiązania organizacyjne – Centra Zdrowia Psychicznego, czyli zapewnienie kompleksowej, wielostronnej i powszechnie dostępnej opieki zdrowotnej i form pomocy niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym i społecznym.

Zaznaczył, że środowiskowy model składa się nie tylko z Centrów Zdrowia Psychicznego, ale także z systemu wsparcia społecznego oraz przywracania uczestnictwa społecznego.

M. Balicki wskazał, że pierwsze rezultaty po roku działania pilotażu CZP, to pozytywne zmiany w podmiotach prowadzących CZP – struktura świadczeń, zwiększenie aktywności władz lokalnych, łatwiejszy i szybki dostęp do opieki ambulatoryjnej, kompleksowość i koordynacja opieki, plany terapii i zdrowienia, włączanie asystentów zdrowienia.

Z kolei najbliższe działania to duża nowelizacja rozporządzenia pilotażowego, rozszerzenie pilotażu i włączenie kolejnych centrów - na koniec roku 50 proc. więcej Polaków będzie objętych taką formą pomocy, poprzez powiększenie obszarów CZP i tworzenie nowych CZP, założenia nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, wojewódzkie mapy obszarów działania CZP, standardy organizacyjne opieki zdrowotnej w CZP. Przypomniał, że obecnie funkcjonuje 27 CZP, a zgłosiło się kolejnych 28.

Natomiast prof. Piotr Gałecki, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii zwracał uwagę, że szybka pomoc jest tak istotna w pierwszym epizodzie bo dochodzi do zmian neurodegeneracyjnych, a gdy jest stygmatyzacja to pacjenci zwlekają ze zgłoszeniem się. Wyjaśnił, że leczenie opiera się na farmakoterapii oraz psychoterapii. - W przebiegu schizofrenii niezbędna jest stała skoordynowana opieka w Centrum zdrowia psychicznego, w tym także współpraca z pionem opieki społecznej. Taki model CZP wydaje się być optymalny dla pacjentów - ocenił.

BPO