Ministerstwo Zdrowia wprowadzi zmiany w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego: koniec ze stygmatyzującym językiem

Resort zdrowia pracuje nad nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Główne założenia projektu obejmują aktualizację przestarzałego i stygmatyzującego języka, zmiany w procedurach stosowania przymusu bezpośredniego oraz poprawę bezpieczeństwa i przejrzystości działań wobec pacjentów psychiatrycznych. Zmiany te są odpowiedzią na wnioski pokontrolne NIK oraz postulaty środowiska medycznego.

Ministerstwo Zdrowia postanowiło uaktualnić terminologię używaną w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego, podkreślając, że dotychczasowe określenia są archaiczne i mogą prowadzić do stygmatyzacji. W miejsce pojęcia „osoba chora psychicznie” pojawi się termin „osoba z zaburzeniami psychotycznymi”. Z kolei „osoba upośledzona umysłowo” zostanie zastąpiona określeniem „osoba z niepełnosprawnością intelektualną”.

Resort wyjaśnia, że te zmiany

Zmodyfikowane zostaną także przepisy dotyczące uprawnień osób hospitalizowanych, m.in. przebywania poza szpitalem psychiatrycznym bez konieczności wypisu.

Jednym z kluczowych elementów projektu nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego są przepisy dotyczące stosowania przymusu bezpośredniego. Zmiany te mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa pacjentów i personelu oraz ujednolicenie praktyk, szczególnie w placówkach niebędących oddziałami psychiatrycznymi, jak interny, toksykologie czy chirurgia.

Ministerstwo tłumaczy, że obecne przepisy nie przystają do realiów funkcjonowania wielu szpitali.

Nowe przepisy dopuszczają przedłużenie unieruchomienia lub izolacji przez lekarza (niekoniecznie psychiatrę), jednak po każdorazowym osobistym badaniu pacjenta i uzyskaniu opinii drugiego lekarza. Każde przedłużenie będzie mogło trwać maksymalnie 6 godzin.

Projekt ustawy przewiduje również wprowadzenie przepisów dotyczących przeszukania pacjentów oddziałów psychiatrycznych. Nowelizacja zakłada dwie formy takiej kontroli: kontrolę osobistą i kontrolę pobieżną. Resort wyjaśnie:

Kontrola osobista będzie możliwa tylko w uzasadnionych przypadkach, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa. Z kolei kontrola pobieżna ma służyć przede wszystkim zapewnieniu prawidłowego leczenia oraz eliminacji przedmiotów niepożądanych w środowisku szpitalnym.

Zmiany w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego obejmą także kwestie infrastruktury i nadzoru nad pacjentami unieruchomionymi. Jednoosobowe pomieszczenia do obserwacji osób z zaburzeniami psychicznymi mają być obowiązkowo wyposażone w system monitoringu, który umożliwi stały nadzór oraz dokumentację czynności medycznych.

Nowelizacja porządkuje również procedurę przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody pacjenta. W miejsce obecnego obowiązku uzyskania opinii dwóch lekarzy psychiatrów, wystarczające ma być zasięgnięcie opinii drugiego lekarza – niekoniecznie psychiatry. Ma to na celu usprawnienie przyjęć w sytuacjach nagłych.

Nowelizacja to także odpowiedź na wnioski Najwyższej Izby Kontroli po kontroli „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą”. NIK wskazywała na szereg uchybień – od niejasnych procedur, przez brak odpowiedniego nadzoru, po luki prawne w zakresie bezpieczeństwa i godności pacjentów.

Projektowane przepisy mają również doprecyzować kwestie postępowania sądowego w sprawach o przyjęcie bez zgody do szpitala psychiatrycznego – w tym strony postępowania, miejsce przeprowadzania rozprawy czy warunki wypisania pacjenta.

Zmiany w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego są długo oczekiwanym krokiem w stronę dostosowania przepisów do współczesnych standardów medycznych i praw człowieka. Nowa terminologia, przejrzyste procedury stosowania przymusu bezpośredniego i nowe narzędzia nadzoru nad bezpieczeństwem pacjentów mają na celu poprawę jakości opieki psychiatrycznej oraz zmniejszenie stygmatyzacji osób z zaburzeniami psychicznymi.

Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2025 roku. Jeśli rząd zatwierdzi projekt w obecnym kształcie, nowe przepisy mogą zacząć obowiązywać już w 2026 roku.

Źródło: PAP/MH