Medyczny Nobel 2015 dla pogromców pasożytów

Troje wybitnych naukowców: Irlandczyk William C. Campbell, Japończyk Satoshi Omura i Chinka Tu Youyou, stworzyło leki będące  rewolucją w medycynie i ratujące życie milionom ludzi.

Jako pierwszych laureatów Nagrody Nobla Szwedzka Akademia przedstawiła naukowców zajmujących się fizjologią i medycyną. Wyniki były zaskoczeniem, niewielu bowiem przypuszczało, że badania nad robaczycą i malarią mają tak wielkie znaczenie. Dla 50 profesorów, wchodzących w skład Zgromadzenia przyznającego Nobla, były one jednak oczywiste.

Samą malarią zakaża się co roku 200 mln ludzi, a choroby pasożytnicze wywoływane przez nicienie, tj. rzeczna ślepota i słoniowacizna, dotykają jedną trzecią ludności świata. Komitet Noblowski, przyznając nagrodę, mówił, że „Konsekwencje w postaci poprawy zdrowia ludzi i zmniejszenie cierpienia są niemierzalne".

Omura i Campbell zostali nagrodzeni za odkrycie awermektyny. Leku drastycznie zmniejszającego liczbę przypadków ślepoty rzecznej i słoniowacizny. Pierwszą z nich wywołują nicienie Onchocerca volvulus, które są przenoszone przez ukąszenia przypominających meszki muszek. Choroba ostatecznie prowadzi do utraty wzroku z powodu przewlekłego zapalenia rogówki. Po bakteryjnej jaglicy jest drugą najczęstszą przyczyną utraty wzroku na świecie w wyniku infekcji. Szacuje się, że na ślepotę rzeczną cierpi ponad 150 mln ludzi. Słoniowacizna zaś to zaawansowany obrzęk limfatyczny tkanek. W krajach tropikalnych jej przyczyną najczęściej jest zatkanie naczyń limfatycznych przez pasożyty. Choroba dotyka ponad 100 mln ludzi, powoduje opuchliznę, deformację ciała, zaburzenia pracy organizmu.
Japoński mikrobiolog badał grupę bakterii należącą do promieniowców (Streptomyces). Przebadał tysiące próbek gleby na całym świecie, wybierając 50 według niego najbardziej obiecujących. Na prośbę Omury zbadał je parazytolog William C. Campbell, który stwierdził, że Streptomyces avermitilis jest niezwykle skuteczna w walce z pasożytami u zwierząt. Awermektyna została zmodyfikowana do nowego, silniejszego leku o nazwie iwermektyna, leczącego także ludzi. 
Tu Youyou 84-letnia farmakolożka, drugą połowę prestiżowych 8 mln koron szwedzkich otrzymała za odkrycie niszczącej zarodźce malarii artemizynę. Malarią co roku zostaje zarażonych ok. 200 mln ludzi na świecie, a umiera ok. 400-500 tys. Wywołuje ją pierwotniak z rodzaju zarodźców (Plasmodium), którego przenoszą komary. Podobnie jak Omura Tu przełomu szukała w naturze. Kluczowa okazała się receptura sprzed 1600 lat, dająca wskazówki, jak z piołunu i bylicy rocznej pozyskać aktywny składnik.

Źródło: tvn24.pl, nobelprize.org