Lekarz medycyny pracy - przebieg wizyty, badania, częstotliwość

Medycyna pracy jest specjalizacją lekarską zajmująca się badaniem wpływu środowiska pracy na pacjenta.

Każdy zaangażowany w nią lekarz zobowiązany jest do niesienia pomocy medycznej w zakresie diagnostyki, leczenia oraz profilaktyki chorób zawodowych, a także określenia czy dany pracownik może wykonywać pracę na określonym stanowisku, czy też nie. Warto jest więc poznać bliżej szczegóły tej specjalizacji oraz reprezentujących ją lekarzy medycyny pracy. 

W swojej istocie dziedzina ta stoi na gruncie świadczeń związanych z podstawową opieką medyczną osób pracujących. Jej celem jest więc świadczenie określonego pakietu pomocy tej grupie społecznej, składającego się na kompleksową ochronę ich zdrowia przed wpływem różnorakich szkodliwych czynników środowiskowych, a także bezpośrednio związanych z profilaktyką, diagnozowaniem i leczeniem chorób zawodowych. 

Do podstawowych obowiązków lekarza medycyny pracy zalicza się przede wszystkim:  

• diagnoza potencjalnych zagrożeń wynikających ze specyfikacji danego miejsca i stanowiska pracy;
• diagnostyka oraz leczenie wykrytych chorób zawodowych;
• określenie ogólnych zdolności, niezdolności i ewentualnych przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia przez potencjalnego pracownika;
• ogólna profilaktyka zdrowotna osób pracujących; 
• wdrażanie w miejscu pracy programów prozdrowotnych;
• informowanie o potencjalnych zagrożeniach i bezpieczeństwie oraz wyznaczaniu odpowiednich warunków związanych z miejscem pracy;

Lekarz medycyny pracy posiada pakiet szerokich uprawnień, nabytych podczas specjalistycznych kursów. Niemniej jego podstawową kompetencją jest przeprowadzanie badań diagnostycznych oraz wystawianie zaświadczeń orzekających o zdolności do pracy na danym stanowisku. Specjalista ten posiada uprawnienia do wykonywania określonych badań diagnostycznych pośród różnych grup zawodowych, do których można zaliczyć: 

• przyszłych oraz zawodowych kierowców;
• potencjalnych i aktywnych pracowników;
• osób odbywających formalną edukację;
• osób starających się o pozwolenie na broń;
• pracowników statków oraz płetwonurków;
• pracowników narażonych na szkodliwe czynniki pracy; 

Wizyta u lekarza medycyny pracy

Obowiązkiem każdej osoby rozpoczynającej zatrudnienie u nowego pracodawcy jest wizyta u lekarza medycyny pracy. Aby ją zrealizować niezbędne będzie okazanie właściwego skierowania wystawionego przez pracodawcę. Na skierowaniu tym powinien widnieć szereg podstawowych informacji, takich jak specyfikacja danego stanowiska pracy wraz z dokładnym uwzględnieniem czynników, z którymi będzie miał do czynienia dany pracownik. Informacje te posłużą lekarzowi medycyny pracy do określenia diagnozy medycznej. 

Co bada lekarz medycyny pracy?

Standardowo lekarz ten w swoim gabinecie przeprowadza jedynie podstawowe badania medyczne, takie jak na przykład spirometria, pomiar ciśnienia krwi czy badania osłuchowe klatki piersiowej. Ewentualne, pozostałe badania specjalistyczne są bezpośrednio uzależnione od wykonywanej pracy. Jeżeli osoba stara się o zatrudnienie na stanowisku związanym z obsługą komputera, zostanie ona skierowana na specjalistyczne badania wzroku, które ostatecznie określą jej sprawność do podjęcia się danej pracy. 

Standardowa wizyta u lekarza medycyny pracy nie powinna trwać dłużej niż kilkanaście minut. Podczas jej trwania lekarz przeprowadza z pacjentem krótki wywiad medyczny, w którym zaznajamia się z ogólnym stanem zdrowotnym danego pacjenta. W trakcie jego trwania lekarz może zapytać o historię ewentualnych chorób, przyjmowane leki, nałogi, przebyte wypadki czy ewentualne zabiegi lub operacje. Następnie wykonuje on szereg rutynowych badań, takich jak osłuchiwanie klatki piersiowej, pomiar ciśnienia krwi czy spirometria. Zdarzyć się też może pomiar wagi i wzrostu pacjenta oraz badanie jego moczu i krwi. 

Po ich wykonaniu i zaznajomieniu się z wynikami lekarz medycyny pracy podejmuje decyzję o wydaniu orzeczenia lub skierowania do lekarza innej specjalizacji. 

Wizyta u lekarza medycyny pracy —  jak często?

Częstotliwość wizyt danego pracownika u lekarza medycyny pracy jest bezpośrednio związana z charakterem jego stanowiska pracy. Przeważnie oscyluje ona w przedziale od 1 do 5 lat. Należy jednak zaznaczyć, że pracownicy narażeni na działanie niekorzystnych warunków, takich jak na przykład wysoki poziom hałasu, powinni corocznie wykonywać badania laryngologiczne. Pośród innych grup, takich jak choćby nauczyciele wizyty w gabinecie lekarza medycyny pracy są wymagane raz na kilka lat. 

Rozróżnia się cztery rodzaje badań profilaktycznych wykonywanych przez lekarza medycyny pracy:

• badania wstępne — badania te dotyczą bezpośrednio wszystkich tych, którzy rozpoczynają pracę w danym miejscu. Chodzi tu przede wszystkim o podjęcie nowej pracy, jak również zmiany jego stanowiska na takie, w którym występują szkodliwe czynniki. Po wykonaniu tych badań i ich pozytywnym wyniku pracownik otrzymuje orzeczenie poświadczające jego zdolność do podjęcia danej pracy;
• badania okresowe — dotyczą one wszystkich grup pracowniczych, bez względu na charakter ich stanowiska pracy. Niemniej częstotliwość ich wykonywania jest w dużej mierze uzależniona od czynników i ogólnej specyfikacji danego stanowiska pracy. Badania wykonuje się w trakcie godzin pracy, a ewentualne koszty z nimi związane pokrywa pracodawca;
• badania kontrolne — badania te wykonuje się w tylko określonych przypadkach wynikłych z czasowej niezdolności do pracy, a ich istotą jest ustalenie, czy dany pracownik może bezpiecznie powrócić na dane stanowisko pracy;
• badania do celów sanitarno-epidemiologicznych — skierowane bezpośrednio do osób pracujących w branży szeroko pojętej gastronomii. Ich celem jest wykluczenie lub potwierdzenie ewentualnych schorzeń stanowiących przeciwwskazania w kontakcie z żywnością. Objęte są nimi osoby ubiegające się o pracę w restauracjach, pubach, sklepach spożywczych itp. 

Lekarz medycyny pracy prywatnie

Obecnie na polskim rynku istnieje wiele ofert gabinetów świadczących prywatne usługi medycyny pracy. Niemniej taka wizyta wiąże się z uiszczeniem opłaty związanej z kosztami poniesionych badań. Należy jednak pamiętać, że każda osoba czynna zawodowo i zobligowana do ich wykonania, może ubiegać się od swojego pracodawcy zwrotu poniesionych z tego tytułu kosztów. Jej obowiązkiem jest podanie w gabinecie lekarskim danych swojego pracodawcy takich jak adres zamieszkania i NIP oraz poproszenie o wystawienie na nie rachunku. 

Lekarz medycyny pracy —  diagnozowanie i leczenie chorób zawodowych

Podstawowym zadaniem lekarza medycyny pracy jest rozpoznanie i leczenie określonej grupy chorób zawodowych spowodowanych oddziaływaniem szkodliwych dla zdrowia czynników, występujących w danym środowisku pracy. Choroby te można podzielić na 12 zasadniczych grup: 

• choroby związane z narządem wzroku — astygmatyzm, zaćma, urazy oczne itp.; 
• choroby związane z narządem słuchu — niedosłuch, uszkodzenia słuchu i inne powiązane z nimi dolegliwości;
• choroby związane z narządem głosu — wszelkie problemy z krtanią, takie jak zapalenie, chrypa, zmiana barwy lub utrata głosu, a nawet rak;
• choroby układu oddechowego — to przede wszystkim, pylica płuc, astma oskrzelowa, gruźlica czy wreszcie różnego rodzaju nowotwory;
• choroby układu ruchu — zapalenia stawów i mięśni, osteoporoza i inne;
• choroby układu pokarmowego — wrzody żołądka, wrzody dwunastnicy, problemy jelitowe, a także związane z nimi nowotwory;
• choroby układu moczowego — niewydolność i kamienica nerkowa, nowotwory oraz zakażenia;
• choroby układu dokrewnego — przede wszystkim cukrzyca, ale także szeroko rozumiane problemy związane z tarczycą;
• choroby hematologiczne — związane bezpośrednio z krwią i układem krwiotwórczym, takie jak choćby białaczka;
• choroby zakaźne — WZW, HIV, AIDS itp.;
• choroby układu sercowo-naczyniowego — miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, zawał i inne;
• choroby dermatologiczne i alergologiczne — różnego rodzaju alergie skórne, pokrzywka, wypryski;

W trakcie badań wykonywanych przez lekarza medycyny pracy może zostać zdiagnozowana któraś z powyżej opisanych chorób zawodowych. W wyniku tego pacjent zostanie skierowany na dalsze, bardziej specjalistyczne badania, a o nabyciu przez niego choroby zawodowej stwierdza na podstawie orzeczenia lekarskiego Powiatowy Inspektor Sanitarny.