Kontrowersje po miesiącu funkcjonowania „Profilaktyka 40 PLUS”

Funkcjonujący od 1 lipca Program „Profilaktyka 40 PLUS”, mający objąć swoim zasięgiem około 20 mln Polaków po 40. roku życia, wyraźnie wyhamował. Mimo wystawionych ponad 126 tys. skierowań, zrealizowano jedynie 343 z nich.

Pierwsze dane dotyczące realizacji Programu „Profilaktyka 40 PLUS” nie są szczególnie zadawalające. Po ponad miesiącu jego funkcjonowania wystawiono jedynie 126 tys. skierowań, a tylko nieco ponad 300 z nich zostało zrealizowanych. W przestrzeni publicznej wybrzmiał natomiast temat profilaktyki, co uznać należy za wyczekiwane i pozytywne. 

Mała liczba wypełnionych ankiet, jeszcze mniejsza zrealizowanych skierowań

Redakcja Polityki Zdrowotnej zwróciła się z zapytaniem do ministerstwa zdrowia w sprawie przekazania szczegółowych danych dot. zainteresowania programem „Profilaktyka 40 PLUS”. Zgodnie z otrzymanymi informacjami (według stanu na 3.08, godz. 12.00):

W tym miejscu zauważyć można wyraźne wyhamowanie programu. Jak jeszcze w lipcu informował premier Mateusz Morawiecki, po 9 dniach od rozpoczęcia programu ankietę wypełniło 80 tys. osób, z czego 60 tys. kompletnie. Od tego czasu minął prawie miesiąc a liczba ankiet zwiększyła się tylko o nieco ponad 50 tys. egzemplarzy. 

Z przekazanych danych wynika, iż dziennie do systemu wpływa średnio nieco ponad 3,7 tys. nowych ankiet. Aby zrealizować Program chociaż u połowy kwalifikujących się Polaków (10 mln), dziennie do końca roku musiałoby być rejestrowanych ponad 54 tys. zgłoszeń.

Przy obecnych założeniach zgłaszalność wynosi niespełna 1 proc.

Przypominamy, iż według aktualnych ustaleń program ma potrwać do końca 2021 r. W przypadku większego zainteresowania miałby jednak być przedłużony. 

Skąd tak mała liczba skonsumowanych skierowań?

Mała liczba zrealizowanych skierowań może mieć związek z okresem wakacyjnym, ale i … małą liczbą podmiotów realizujących Program. W wielu miejscach w Polsce brakuje placówek zainteresowanych przystąpieniem do programu, a te chętne, jak wynika z informacji medialnych, jeszcze z początku sierpnia, nie mają podpisanych umów na realizację badań, mimo figurowania na udostępnionych listach realizatorów. 

W tym celu NFZ rekomenduje rejestrację w Systemie Zarządzania Obiegiem Informacji (SzOI), co pozwolić ma podmiotowi uzyskać status świadczeniodawcy oraz umożliwić aplikowanie do programu i zawarcie stosownej umowy, choć i z tym jest niestety problem - sygnalizują zainteresowanie jednostki.

Program budzi kontrowersje

Sama ankieta przygotowana na okoliczność programu budzi wiele wątpliwości merytorycznych i etycznych zarówno ekspertów, jak i samych pacjentów. W pierwotnych założeniach pomysł powstania ankiety oceniany był dobrze. Obecnie środowisko zwraca uwagę, że nie wie jakie algorytmy zostały zastosowanie w ankiecie, co przekłada się na przekazywane pacjentowi (być może zbyt pochopne) wnioski na temat jego stanu zdrowia, dotyczące np. wysokiego ryzyka choroby nowotworowej.

Pozostaje również pytanie, co z osobami, które według ankiety okażą się osobami zdrowymi? Czy one nie powinny regularnie wykonywać podstawowych badań? To niekiedy niesłusznie, może uśpić ich czujność.

Warto zwrócić uwagę, iż program nie uwzględnia także wielu istotnych badań diagnostycznych – m.in. cytologii oraz mammografii, które to objęte są co prawda innymi programami profilaktycznymi, ale na które od lat zgłaszalność kobiet jest bardzo niska a zapadalność na te schorzenia - wysoka.

Programowi zarzuca się także brak stworzenia ścieżki postępowania dla pacjenta po otrzymaniu wyników badań - co w przypadku wykazania wysokiego ryzyka jakiejkolwiek choroby, nawet na podstawie algorytmu, jest nie do przyjęcia. Ostateczną oceną takiego stanu rzeczy każdorazowo powinien zająć się lekarz, gdyż żaden algorytm nie jest w stanie danej choroby wykryć lub wykluczyć. Program może zalecić konsultację z lekarzem, co jednak w sytuacji, gdy pacjent się do niego nie zwróci?

Co daje Program?

Przypomnijmy, iż program przewiduje tzw. dwa pakiety badań – dla kobiet i mężczyzn. Wspólny pakiet uwzględnia natomiast: pomiar ciśnienia tętniczego, pomiar masy ciała, wzrostu, obwodu w pasie, obliczenie wskaźnika masy ciała (BMI) oraz ocenę miarowości rytmu serca. 

Pakiet badań diagnostycznych dla kobiet obejmuje:

1) morfologię krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi; 

2) stężenie cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy; 

3) stężenie glukozy we krwi; 

4) AlAT, AspAT, GGTP; 

5) poziom kreatyniny we krwi; 

6) badanie ogólne moczu; 

7) poziom kwasu moczowego we krwi; 

8) krew utajoną w kale – metodą immunochemiczną (iFOBT).

Pakiet badań diagnostycznych dla mężczyzn obejmuje: 

1) morfologię krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi; 

2) stężenie cholesterolu całkowitego albo kontrolny profil lipidowy; 

3) stężenie glukozy we krwi; 4) AlAT, AspAT, GGTP; 

5) poziom kreatyniny we krwi; 

6) badanie ogólne moczu; 

7) poziom kwasu moczowego we krwi; 

8) krew utajona w kale – metodą immunochemiczną (iFOBT); 

9) PSA – antygen swoisty dla stercza całkowity.

By wziąć udział w programie należy wypełnić ankietę zamieszczoną na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub skontaktować się z konsultantem za pośrednictwem utworzonej infolinii, celem odbycia rozmowy kwalifikującej do skorzystania z programu. Uzupełnienie ankiety pozwoli wygenerować skierowanie na pakiet badań, który odpowiada płci pacjenta oraz czynnikom ryzyka zidentyfikowanym za pomocą wypełnionego formularza.

Aktualna lista placówek, gdzie można zrealizować e-skierowanie znajduje się pod adresem:

https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/wystaw-sobie-e-skierowanie-na-badania#mapa

Zgodnie z informacją zamieszczoną na stronie pacjent.gov.pl lista placówek stale się powiększa, gdyż nabór na realizatorów programu jest ciągle otwarty.