Jak stawiać granice przy świątecznym stole?

Święta powinny się kojarzyć z ciepłą, rodzinną atmosferą. Dlaczego więc wiele osób szuka wskazówek, jak odpowiadać na niechciane pytania, które co roku padają przy świątecznym stole? To pytania o to, kiedy dziecko, kiedy kolejne dziecko, kiedy ślub, kiedy w końcu przestaniesz być sam/a. Dlaczego nasi bliscy komentują nasz wygląd, podejmowane przez nas życiowe decyzje i wreszcie, dlaczego myśląc o świętach czujemy lęk? O tym, jak stawiać granice, nie tylko od święta, rozmawiamy z Krzysztofem Rusiniakiem, psychologiem i psychoterapeutą z Centrum Psychologicznego Good Life.

Święta to czas radości, odpoczynku, których głównym celem jest spotkanie z bliskimi, cieszenie się ich obecnością i dobre rozmowy, oczywiście w teorii, bo w praktyce bywa różnie.

Zwłaszcza wtedy, gdy przy świątecznym stole padają pytania, które nigdy nie powinny paść: „Kiedy się w końcu doczekamy wnuczka?”, „Powiedz masz już kogoś, czy dalej sam/a?”, „To co już tyle lat razem jesteście, będzie ten ślub?”.  Co się kryje za tymi pytaniami? Czy to zawsze troska? A może czysta ciekawość? 

Poza tym nie zawsze wiemy z czym mierzy się osoba, czy para, do której kierujemy pytanie o dziecko. Być może za tym, że para nie ma dzieci, kryje się niepłodność, z którą mierzą się od lat, a być może niedawno doświadczyli poronienia. Takie pytania mogą zadać ogromny ból. Podobnie może być z komentarzem dotyczącym wyglądu, czyjejś wagi - być może ta osoba schudła/przytyła, ponieważ mierzy się z chorobą. 

Wiele pytań, szczególnie tych dot. założenia rodziny, nie pada jednorazowo, a regularnie, co roku. Kiedy nie było dziecka, było pytanie o to, kiedy pojawi się wyczekiwany wnuczek, który będzie w święta raczkował pod choinką, ale kiedy wnuczek się pojawia, pytanie zostaje przeformowane: „To kiedy kolejne? Przecież musi być parka”. Zdaje się, że oczekiwania nie mają końca. 

Mimo to co roku spodziewamy się tych trudnych, bolesnych pytań, czy komentarzy, które nie powinny paść. Wręcz jesteśmy nastawieni na pewnego rodzaju atak. W głowie przygotowujemy scenariusze odpowiedzi i jak co roku jednak jedziemy na te rodzinne święta, żeby z poczuciem dyskomfortu, a nawet lękiem, usiąść przy tym samym stole, co rok wcześniej. 

 - mówi Krzysztof Rusiniak z Centrum Psychologicznego Good Life i dodaje:

I być może przyjdzie refleksja na temat powtarzającego się co roku schematu. Czy odmawiając udziału w świętach warto już wtedy powiedzieć o tym, dlaczego tym razem się nie pojawimy?

A co robić, gdy w odpowiedzi pada „Oj, to już nic nie można powiedzieć, nie przesadzajcie, matce nie możecie odpowiedzieć”? 

Czasem też jest tak, że ta wspomniana mama być może słyszy, co za tym stoi, ale nie potrafi rozmawiać o emocjach, bo nigdy nikt jej tego nie nauczył.

Warto także pamiętać, że bycie rodziną nie upoważnia nikogo do stosowania form nacisku, presji, przemocy czy stwarzania niekomfortowej sytuacji, czy niekomfortowych emocji.

Gdy nie jesteśmy gotowi, żeby odrzucić zaproszenie na święta, to jak inaczej możemy stawiać granice? Jak odpowiadać i czy w ogóle odpowiadać na te trudne pytania, aby nie urazić ciotki, babci czy rodzica? Czy może lepiej przemilczeć?

A gdy słyszymy od ciotki przy świątecznym stole „mama mówiła, że może coś w tym roku się Wam urodzi?”. To jak postawić granicę?

Obok pytań, które nie powinny paść, padają też komentarze dot. wyborów życiowych, zawodowych, ale też wyglądu, np. „Chyba Ci się troszkę przytyło, może trzeba wziąć się za siebie?”. Nikt nie powinien komentować wyglądu drugiej osoby. Niestety to się wciąż dzieje, jak więc reagować na takie komentarze?

Można też zapytać, co osoba, która rzuciła taki komentarz chciała osiągnąć. Nikt nie musi tolerować komentarzy dotyczących jego wyglądu. Społecznie dopiero się uczymy tego, że komentowanie czyjegoś wyglądu nie jest ok. 

Choć życzenia z założenia powinny być szczere, to również mogą być bolesne, jak np. życzenie parze, która mierzy się z niepłodnością, „Żeby w końcu im się udało” lub życzenie, żeby ktoś w końcu przytył, bo jest taki chudziutki, czy żeby ktoś się w końcu wziął w garść, bo tylko tę depresję ciągle ma”.

Warto zastanowić się czy życzenia, które chcemy złożyć nikogo nie urażą, czy są szczere, czy takie życzenia również my chcielibyśmy otrzymać. A jeśli nie wiemy czego życzyć po prostu zapytajmy o to wprost. 

Pamiętajmy, że święta to czas radości, wspólnego celebrowania, bliskości. Jak wiele mogłoby zmienić proste pytanie „Jak się czujesz? Co u Was?” zamiast pytań, komentarzy czy życzeń, które mogą zranić. Ale to także czas refleksji - być może to właśnie czas przełamać schemat tradycji i spędzić święta na własnych warunkach. 

—

materiał partnerski we współpracy z Centrum Psychologicznym Good Life