Jak polska prezydencja wpłynęła na europejską politykę zdrowotną w 1. połowie 2025 roku?

W pierwszej połowie 2025 roku Polska objęła prezydencję w Radzie Unii Europejskiej. W obliczu rosnących wyzwań zdrowotnych – od postpandemicznego kryzysu po braki leków i rosnące nierówności zdrowotne – Warszawa postawiła na ambitny program działań. Hasło „Bezpieczeństwo, Europo!” odzwierciedlało podejście, w którym zdrowie zostało uznane za kluczowy filar odporności Unii Europejskiej. Polska skupiła się na pięciu głównych obszarach: reformie prawa farmaceutycznego, zdrowiu psychicznym dzieci i młodzieży, cyfryzacji ochrony zdrowia, profilaktyce oraz bezpieczeństwie lekowym.

Jednym z najważniejszych dokonań była koordynacja prac nad tzw. pakietem farmaceutycznym - największą od 20 lat reformą unijnego prawa dotyczącego leków. Polska prezydencja doprowadziła do wypracowania kompromisu politycznego w tej sprawie, co stanowi przełom w działaniach na rzecz większej dostępności leków w UE. Główne cele pakietu to:

• zwiększenie równości w dostępie do terapii między państwami członkowskimi,
• poprawa bezpieczeństwa łańcuchów dostaw,
• wspieranie innowacji w sektorze farmaceutycznym.

Nowe przepisy obejmują m.in. 8-letnią ochronę danych regulacyjnych dla innowacyjnych leków, 2-letnią ochronę rynkową po jej wygaśnięciu oraz mechanizmy umożliwiające państwom członkowskim żądanie zapewnienia odpowiednich dostaw leków. Zniesiono też część ograniczeń dotyczących własności intelektualnej, co pozwoli na szybsze wprowadzanie leków generycznych i biopodobnych.

Obecnie rozpoczęły się negocjacje międzyinstytucjonalne. 

Kolejnym kluczowym priorytetem była ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Polska zainicjowała debatę na szczeblu unijnym o rosnącym problemie kryzysów psychicznych wśród młodych Europejczyków. Zorganizowano szereg spotkań eksperckich i wydarzeń, w tym konferencje na temat psychiatrii środowiskowej, profilaktyki depresji czy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

Jednym z kluczowych zagadnień zdrowotnych, nad jakimi pracowano podczas polskiej prezydencji, była cyfryzacja danych zdrowotnych. W ramach niego udało się przyjąć rozporządzenie ustanawiające Europejską Przestrzeń Danych o Zdrowiu. Pod koniec marca weszło ono w życie. 

Polska prezydencja promowała również:

• standaryzację systemów informatycznych,
• interoperacyjność danych zdrowotnych,
• przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu pacjentów.

W czasie polskiej prezydencji podkreślano również znaczenie profilaktyki i edukacji zdrowotnej jako skutecznego narzędzia ograniczania kosztów systemu i poprawy zdrowia populacji. Polska zwróciła uwagę na potrzebę:

• wymiany dobrych praktyk w zakresie zapobiegania chorobom cywilizacyjnym,
• wyrównywania dostępu do programów profilaktycznych w całej UE,
• integracji działań zdrowotnych z edukacją i polityką społeczną.

Ten kierunek ma wzmocnić zdrowie publiczne i ograniczyć nierówności zdrowotne między regionami Unii.

Wśród najważniejszych inicjatyw polskiej prezydencji znalazło się zaprezentowanie projektu Aktu w sprawie Leków Krytycznych (Critical Medicines Act – CMA), mającego na celu wzmocnienie ciągłości dostaw kluczowych leków w Unii Europejskiej. Dokument ten ma na celu ograniczenie zależności UE od zewnętrznych dostawców i zapewnienie ciągłości dostaw najważniejszych produktów leczniczych.

CMA przewiduje uznanie leków krytycznych za projekty strategiczne, co ułatwi dostęp do finansowania i przyspieszy procedury administracyjne. Przewiduje również promowanie wspólnych publicznych zamówień i stosowanie kryteriów MEAT (uwzględniających nie tylko cenę, ale i jakość oraz bezpieczeństwo dostaw).

W Polsce tylko 24% leków z krajowej listy leków krytycznych jest wytwarzanych lokalnie. Dlatego ten akt prawny może znacząco wzmocnić krajowy przemysł farmaceutyczny i zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów.