Europa wciąż odpuszcza świetny biznes, czyli inwestycje w profilaktykę

W obliczu aktualnych wyzwań, z jakimi mierzy się Unia Europejska, w tym powolnego wzrostu gospodarczego, transformacji demograficznej i epidemiologicznej – potrzebna jest zmiana modelu opieki zdrowotnej z reaktywnego (leczenie chorób) na proaktywny (promocja zdrowia), uwzględniający inwestycje w profilaktykę zdrowotną - wskazują autorzy Raportu „The value of prevention for economic growth and the sustainability of healthcare, social care and welfare systems”.

 Dostępne badania jednoznacznie wskazują, że inwestowanie w profilaktykę przynosi wymierne korzyści. Profilaktykę potraktujmy jak inwestycję. Każde wydane 1 euro w tym obszarze generuje aż 14 euro zwrotu. Jeszcze bardziej efektywne okazują się szczepienia dorosłych, które mogą przynieść społeczeństwu i gospodarce nawet 19-krotny zwrot z inwestycji. Tymczasem dziś tylko niewielki procent krajowych budżetów zdrowotnych przeznaczanych jest na profilaktykę, a jeszcze mniej na szczepienia. 

Szczepienia odegrały kluczową rolę w ograniczeniu zachorowalności i śmiertelności związanej z wieloma chorobami zakaźnymi, które dawniej stanowiły poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Dzięki ich skuteczności ludzkość niemal zapomniała o niszczycielskich skutkach chorób takich jak polio czy ospa prawdziwa. W latach 1980–2019 globalny wskaźnik śmiertelności z powodu chorób zakaźnych na 100 000 mieszkańców spadł o 64,2%, a w Europie o 59,2%. Z kolei badania WHO / Europe dowodzą, że od grudnia 2020 r. do marca 2023 r. szczepienia przeciwko COVID-19 przyczyniły się do zmniejszenia liczby zgonów o co najmniej 59%, ratując życie ponad 1,6 miliona osób w europejskim regionie WHO. Pomimo tak imponujących danych, tylko niewielka część budżetów zdrowotnych państw jest przeznaczana na profilaktykę, a jeszcze mniej na szczepienia. Aż 77% krajów europejskich wydaje na szczepienia mniej niż 0,5% swojego budżetu na opiekę zdrowotną.

– Analizując bezsprzeczne dowody na wartość profilaktyki – zarówno dla jednostki, jak i całego społeczeństwa – pojawia się pytanie dlaczego wciąż kraje europejskie inwestują w nią tak mało. Autorzy raportu zwracają uwagę na to, że programy profilaktyczne, głównie strategie szczepień, są podatne na cięcia budżetowe ponieważ korzyści z inwestycji nie są obserwowane natychmiast. Na wydatki przeznaczane na profilaktykę powinniśmy zatem patrzeć jak na inwestycję. To ważne, gdyż koncentrując się na profilaktyce, kraje europejskie mogą złagodzić przyszłe obciążenie swoich systemów opieki zdrowotnej – mówi Dyrektor Generalny INFARMA Michał Byliniak.

W obliczu wyzwań gospodarczych, demograficznych, epidemiologicznych i politycznych, przed którymi stoi Unia Europejska, inwestowanie w profilaktykę staje się priorytetem. Starzejące się społeczeństwa w całej Europie generują rosnące koszty opieki zdrowotnej, podczas gdy malejąca liczba osób w wieku produkcyjnym prowadzi do spadku wpływów podatkowych. Prognozy wskazują, że do 2050 r. aż 19,9% populacji UE osiągnie wiek powyżej 80 lat, a co trzecia osoba (29%) będzie miała 65 lat lub więcej. Sytuację dodatkowo komplikuje powolny wzrost gospodarczy w wielu krajach UE.

Jednocześnie zarówno choroby zakaźne, jak i niezakaźne stają się coraz większym obciążeniem dla systemów opieki zdrowotnej w poszczególnych państwach. Reaktywne podejście okazuje się niewystarczające. Kluczem do zmierzenia się z tymi wielowymiarowymi wyzwaniami jest intensyfikacja inwestycji w profilaktykę zdrowotną. Jednak raporty ujawniają znaczące różnice w poziomie finansowania profilaktyki między krajami UE. Przykładowo, w Austrii na profilaktykę przeznacza się aż 10,3% całkowitych wydatków na zdrowie, w Danii 8,9%, podczas gdy na Słowacji jedynie 1,6%, a w Polsce 2,1%. Podobnie widoczne są dysproporcje w wydatkach per capita: Austria przeznacza na profilaktykę 481 euro rocznie na osobę, Holandia 395 euro, natomiast w Polsce jest to jedynie 36 euro.

– Z uwagi na wyzwania zdrowotne stojące przed Unią Europejską, niezbędne jest dążenie do zmniejszenia dysproporcji między krajami w zakresie inwestycji w profilaktykę. Niepokojące jest to, że Polska plasuje się na drugim od końca miejscu w zakresie wydatków na profilaktykę na osobę. Nadzieja na zmianę tej sytuacji pojawia się wraz z dostrzeżeniem przez decydentów
w Polsce wartości i znaczenia profilaktyki. Tym bardziej cieszy nas, że to właśnie profilaktyka wymieniana jest jako jeden ze zdrowotnych priorytetów Prezydencji Polski w Radzie Unii Europejskiej. To stwarza niepowtarzalną szanse dla Polski i UE na nowe otwarcie w tym obszarze – zwraca uwagę Michał Byliniak.

Od 2000 roku liczba badań klinicznych nad szczepionkami prowadzonych w Unii Europejskiej spadła o 35%, co podkreśla konieczność pilnego zwiększenia inwestycji w profilaktykę zdrowotną. Szczepienia, które wyeliminowały takie zagrożenia jak ospa prawdziwa oraz praktycznie wykluczyły polio i błonicę w Europie, stanowią kluczowy element skutecznej ochrony zdrowia publicznego. Niestety, niski poziom zaszczepienia i niska świadomość społeczeństwa na temat korzyści profilaktyki pozostają wyzwaniem. Nowe ramy zarządzania gospodarczego UE (NEGF) stwarzają możliwość traktowania inwestycji w sektor zdrowotny, zwłaszcza w profilaktykę, jako formy zabezpieczenia społecznego. Autorzy raportu wskazują, że w krótkiej perspektywie konieczne jest uznanie takich działań za korzystne dla stabilności budżetowej państw członkowskich. W dłuższej perspektywie sugerują wyłączenie inwestycji w profilaktykę i szczepienia z obliczeń deficytu i zadłużenia, co zapewni większą elastyczność fiskalną. Profilaktyka zdrowotna nie tylko poprawia jakość i długość życia, ale także generuje oszczędności w wydatkach na opiekę zdrowotną, zwiększa produktywność pracowników i wzmacnia gospodarki. Dzięki mniejszym wydatkom publicznym uwalniane są środki na inne priorytety, takie jak badania nad chorobami nieuleczalnymi, edukacja czy zatrudnienie, co przekłada się na ogólny rozwój społeczno-gospodarczy i odporność krajów UE.

na podst. mat. pras.