Antybiotykooporność w Polsce: rosnące zagrożenie i koszty leczenia

Coraz więcej bakterii uodparnia się na antybiotyki – leki, które przez dziesięciolecia ratowały życie milionom ludzi. Skutki tego zjawiska są już dziś dramatyczne. W Unii Europejskiej każdego roku z jego powodu umiera ponad 30 tys. osób – ostrzega dr n. med. Anna Olczak-Pieńkowska.

Dr n. med. Anna Olczak-Pieńkowska (WIM-PIB) jest współautorką raportu „Szpitalne realia antybiotykooporności (i jej koszty)”. Zwraca uwagę, że w Polsce problemem było szczególnie łatwe przepisywanie antybiotyków w podstawowej opiece zdrowotnej, często „na wszelki wypadek”, bez rzetelnej diagnostyki. Zawiodły też systemy kontroli zakażeń i podstawowe procedury higieny w szpitalach.

Droższe leczenie, dłuższe hospitalizacje

Według danych z Wojskowego Instytutu Medycznego, liczba izolacji Klebsiella pneumoniae typu NDM – wyjątkowo groźnej bakterii – wzrosła wśród pacjentów aż 3,5-krotnie. Jednocześnie koszty terapii w pierwszym kwartale 2025 roku poszybowały o ponad 27 proc. w stosunku do roku poprzedniego. W lutym wydatki były większe o ponad 40 proc.

Najgroźniejsze bakterie

Na czele listy patogenów szczególnie niebezpiecznych znajdują się:

• Klebsiella pneumoniae NDM, odporna na karbapenemy,

• Acinetobacter baumannii OXA,

• Escherichia coli oporna na fluorochinolony i cefalosporyny III generacji,

• MRSA – gronkowiec złocisty oporny na metycylinę.

Problemem jest nie tylko zakażenie, ale i sama kolonizacja pacjentów. Osoby noszące w organizmie takie bakterie, np. po zabiegach czy w immunosupresji, mogą bardzo szybko rozwinąć ciężkie infekcje.

System w kryzysie

Ekspertka podkreśla, że pełna izolacja wszystkich pacjentów skolonizowanych jest praktycznie niemożliwa – brakuje sal, personelu i środków. Z kolei same szpitale ponoszą nie tylko koszty terapii, ale także straty związane z koniecznością wyłączania łóżek i odwoływania zabiegów planowych w czasie ognisk epidemicznych.

Do problemu dokładają się także migracje i wojna w Ukrainie. Polskie placówki przyjmują pacjentów już skolonizowanych najbardziej opornymi szczepami, co dodatkowo obciąża system.

Co można zrobić?

Zdaniem dr Olczak-Pieńkowskiej konieczne są pilne działania: realne finansowanie Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków, skuteczny monitoring, edukacja pacjentów i lekarzy oraz rozwijanie wyspecjalizowanych zespołów ds. antybiotykoterapii. Ważne jest też podejście „One Health”, czyli kontrola stosowania antybiotyków nie tylko w medycynie ludzkiej, ale i w weterynarii oraz środowisku.

Nadzieja w konsekwencji

Choć prognozy brzmią alarmująco, są też przykłady krajów, które dzięki rygorystycznej polityce potrafiły zahamować wzrost antybiotykooporności.