Dieta kontra rak

O czynnikach takich jak palenie papierosów czy „złe” geny słyszeli praktycznie wszyscy. Warto jednak pamiętać, że ogromną rolę odgrywa także to, co jemy i pijemy. Dieta przeciwzapalna zmniejsza ryzyko pojawienia się nowotworów.

Nowotwory są na drugim miejscu, zaraz za chorobami układu krążenia, w rankingu przyczyn zgonów Polaków. Najczęściej obwiniamy o to geny, ale najnowsze badania z dziedziny epigenetyki pokazują, że nawet „złe” geny można oszukać i je dezaktywować, zwiększając swoje szanse na uniknięcie raka. Nowotwór w rodzinie nie oznacza, że w późniejszym czasie choroba dotknie każdego. Predyspozycja genetyczna (według różnych źródeł szacuje się, że jest przyczyną 10-30% wszystkich nowotworów) połączona z czynnikami pronowotworowymi dopiero staje się czynnikiem rozwoju raka. 

- W dużej mierze za to, że w naszym organizmie tworzą się nieprawidłowe komórki, z których potem może powstać nowotwór, winę ponosi nasz styl życia i dieta, zwłaszcza połączona z brakiem ruchu. Ważny jest jeszcze szereg naszych zachowań, m.in. to, czy jesteśmy aktywni fizycznie, czy wystarczająco długo i dobrze śpimy, czy nie przytłacza nas stres, czy nie mamy nałogów, które zwiększają ryzyko zachorowania na raka, np. palenie papierosów. Ale jednym z czynników, które mogą nas skutecznie chronić przed nowotworem jest  odpowiednia dieta – mówi Marta Kawińska, dietetyczka.

Otyłość zwiększa ryzyko nowotworów

Liczne badania potwierdzają, że istnieje związek między masą ciała a zachorowalnością na nowotwory. Nadmiar tkanki tłuszczowej odpowiada za wydzielanie substancji prozapalnych co zwiększa ryzyko m.in. raka jelita grubego, odbytnicy, piersi, błony śluzowej trzonu macicy i innych. Prostym badaniem przesiewowym jest wyliczenie wskaźnika BMI. Zakres normy mieści się między 18,5 a 24,9.

Mniej mięsa obniża ryzyko raka jelita grubego

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, by ilość czerwonego mięsa zmniejszyć 200 g tygodniowo. Wykazano bowiem, że codziennie jedzenie 50 g przetworzonego czerwonego mięsa zwiększa ryzyko zachorowania na raka jelita grubego o 18%. Nowotworom sprzyja żywność wysoko przetworzona, czyli wędliny, przetwory w konserwach, dania typu fast food. Tego typu produkty mogą zawierać dużo rakotwórczych związków azotu – tzw. nitrozoamin. Większe ryzyko nowotworu zauważa się np. u miłośników dań z grilla. Chodzi o nieumiejętne przygotowanie mięsa. Gdy jest ono spieczone zawiera wiele groźnych substancji. Należą do nich wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), które występują także np. w smogu czy dymie papierosowym. WWA sprzyjają mutacjom DNA, które są początkiem zmian rakowych.

Ograniczenie soli chroni żołądek

Nadużywanie soli zwiększa ryzyko zachorowania na raka żołądka. Nadmiar soli w diecie przyczynia się do uszkodzenia błony śluzowej żołądka, powodując stan zapalny. Rekomendacje WHO, obowiązujące od lat, to 5 g soli na dzień (1 płaska łyżeczka). Trzeba pamiętać, że sól jest dodawana również do wędlin, serów, pieczywa, dań fast food, a nawet niektórych słodyczy. Większość Polaków używa tego dodatku przekraczając zalecaną normę co najmniej dwukrotnie.   

Alkohol i papierosy lepiej rzucić

Do klasyków przyczyniających się do zwiększonego ryzyka nowotworów jest alkohol. W dużych dawkach jest silnie rakotwórczy – szacuje się, że odpowiada za ok. 4 proc. wszystkich nowotworów rozpoznawanych u pacjentów, w tym np. za raka piersi. Onkolodzy podkreślają, że osoby pijące alkohol i palące papierosy mają bardzo wysokie ryzyko zachorowania na nowotwór przełyku.

Warzywa najskuteczniej chronią przed rakiem

Dietetycy i lekarze do znudzenia powtarzają, że na naszych talerzach trzy czwarte jego objętości powinny zajmować warzywa. Jest to bowiem jeden z najważniejszych czynników ochronnym przed tak poważną chorobą, jaką jest nowotwór.

Kobiety i mężczyźni powinni wzbogacić swoją dietę w fitoestrogeny i resweratrol, które są pomocne w zapobieganiu nowotworom piersi (ten rak pojawia się także sporadycznie u mężczyzn). Są również dowody, że substancje te wspierają profilaktykę nowotworów gruczołu sterczowego u mężczyzn. Fitoestrogenów najwięcej jest w roślinach strączkowych, np. fasoli, ciecierzycy, soi, bobie, ale też w nasionach lnu i pełnoziarnistych produktach zbożowych. Resweratrol znajduje się w owocach jagodowych i ciemnych winogronach.

- W profilaktyce nowotworów nieocenione są przeciwutleniacze, które wyłapują wolne rodniki, przyczyniające się do powstawania stanów zapalnych. Witaminy A, E i C, których obfitość jest w kolorowych warzywach i owocach, dlatego to właśnie na nie stawiamy w diecie. Polecam również jedzenie fioletowych roślin, np. jagód, borówek, aronii, czerwonej kapusty, bo tam znajdują się antocyjany. Są jednymi z najskuteczniejszych antyoksydantów chroniących przed większością nowotworów. Panom szczególnie polecam likopen, zawarty w pomidorach, bo udowodniono mu korzystny wpływ na zmniejszenie występowania niektórych chorób nowotworowych, zwłaszcza prostaty – mówi dietetyczka. – Likopen ma tę szczególną właściwość, że bardziej aktywny jest po podgrzaniu. Dlatego w przetworach pomidorowych jest go więcej niż w świeżych owocach – dodaje Marta Kawińska.

Błonnik przyspiesza usuwanie szkodliwych substancji

Włókno roślinne, zawarte w warzywach i zbożach pomaga przeciwdziałać rakowi. Po pierwsze reguluje pracę przewodu pokarmowego, hamuje apetyt, a przed to pomaga w utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Zwiększa masę stolca przez co rozcieńcza zawarte w nim substancje o potencjalnym działaniu pronowotworowym. Dzięki temu pasaż jelitowy trwa krócej i narażenie na wchłonięcie substancji kancerogennych z diety również. Najwięcej błonnika jest w skórce warzyw i owoców.