Medycyna pracy - kto zleca, jakie badania wykonać?

Jednym z obowiązków pracodawcy względem pracownika jest kierowanie go na badania wstępne, kontrolne i okresowe. Stwierdzenie, czy stan zdrowia pracownika pozwala na wykonywanie czynności wymaganych na danym stanowisku, następuje w drodze orzeczenia wydawanego przez lekarza medycyny pracy. Zdarza się jednak, że pogorszenie stanu zdrowia pracownika następuje w czasie, kiedy jego badania pozostają ważne. Jak w tej sytuacji powinien postąpić pracodawca? Czy skierowanie pracownika na wcześniejsze badania profilaktyczne jest możliwe?

Polskie przepisy z zakresu prawa pracy nie są w tym względzie precyzyjne. Pracodawcom
i pracownikom z pomocą przychodzi jednak orzecznictwo.

Standardowe badania profilaktyczne

Zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca ma obowiązek poddawania pracowników badaniom
z zakresu tzw. medycy pracy. Badania te dzielimy na:

• wstępne - wykonywane są, gdy pracownik rozpoczyna pracę w nowym miejscu bądź zmienia stanowisko pracy,
• okresowe - częstotliwość ich wykonywania zależy od stanowiska pracy oraz tego, na jakie szkodliwe czynniki pracownik jest narażony świadcząc pracę,
• kontrolne - gdy pracownik jest niezdolny do pracy przez okres co najmniej 30 dni.

Przypadki, kiedy badania w ramach medycyny pracy mogą być wykonane poza terminami wynikającymi z częstotliwości wykonywania tychże badań określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy. Do sytuacji tych zalicza się m.in.: konieczność przeniesienia pracownika do innej pracy ze względu na stwierdzenie szkodliwego wpływu wykonywanej pracy na zdrowie pracownika czy stwierdzenie u niego objawów wskazujących na powstawanie choroby zawodowej.

Poza wymienionymi, zdarzają się jednak sytuacje, kiedy to np. pracodawca dostrzega u pracownika problemy zdrowotne (inne niż te świadczące o rozwoju choroby zawodowej), które wpływają na wykonywaną przez pracownika pracę a orzeczenie lekarskie dotyczące zdolności do pracy na danym stanowisku zachowuje swoją ważność. 

Wcześniejsze badania profilaktyczne są możliwe 

Dane dotyczące stanu zdrowia pracownika są danymi wrażliwymi, jednocześnie jednak ochrona życia i zdrowia pracowników stanowi obowiązek pracodawcy. Dlatego w przypadku, kiedy pracodawca dostrzega u swojego pracownika problemy zdrowotne, które nie pozostają bez wpływu na pracę bądź pracownik sam poinformuje pracodawcę o kłopotach ze zdrowiem albo wyrazi potrzebę wysłania go na badania lekarskie - mimo, iż nie wynika to bezpośrednio z przepisów prawa pracy - pracodawca może skierować pracownika na okresowe (przedterminowe) badanie lekarskie, nawet jeśli dotychczasowe, zachowują swoją ważność. W sytuacji podejrzenia choroby zawodowej skierowanie pracownika na wcześniejsze badania jest natomiast obowiązkiem pracodawcy. 

Uzasadnienie dla takiej praktyki stanowi orzecznictwo Sądu Najwyższego, który to w wyroku z 18 grudnia 2002 roku (I PK 44/02, OSNP 2004/12/209) stwierdził, iż „aktualnym orzeczeniem lekarskim w rozumieniu art. 229 § 4 kp jest orzeczenie stwierdzające stan zdrowia pracownika w dacie, w której pracownik ma być dopuszczony do pracy. Takie orzeczenie zachowuje aktualność w okresie w nim wymienionym, jednak staje się nieaktualne w przypadku wystąpienia w tym okresie zdarzeń, które mogą wskazywać na zmianę stanu zdrowia pracownika”.

Niezbędne skierowanie 

Należy pamiętać, iż realizacja wcześniejszych badań u pracownika musi odbyć się w oparciu o wystawione przez pracodawcę skierowanie. W dokumencie tym nie przewidziano miejsca na uzasadnienie przez pracodawcę przyczyn kierowania pracownika na wcześniejsze badania. W związku z tym, że dane dotyczące zdrowia są danymi wrażliwymi, przyjmuje się, że pracodawca nie ma obowiązku uzasadniać decyzji dotyczącej przedterminowego skierowania na badania profilaktyczne. Pracodawca może jednak skontaktować się z lekarzem bądź do wystawianego przez siebie skierowania dołączyć pismo, w którym wskaże na potrzebę przeprowadzenia wcześniejszych badań.

Na jakie badania w ramach medycyny pracy może liczyć pracownik?

To, jakie badania będzie musiał wykonać pracownik w ramach medycyny pracy zależy od charakteru wykonywanej pracy oraz czynników szkodliwych bądź uciążliwych w danym miejscu pracy. Badania w ramach medycyny pracy są przeprowadzane na podstawie informacji zawartych w skierowaniu wydawanym przez pracodawcę.

Potrzebę wykonania tzw. badań podstawowych (najczęściej badania krwi i moczu) każdorazowo określa lekarz, jednocześnie mogąc skierować pacjenta do wybranych poradni specjalistycznych, celem przeprowadzenia badania wzroku czy badania laryngologicznego. Do badań podstawowych, standardowo wykonywanych 
w gabinecie lekarza medycyny pracy zalicza się również: pomiar ciśnienia krwi czy badanie osłuchowe.
W gabinecie lekarza medycyny pracy przeprowadzany jest także wywiad z pacjentem. Dotyczy on m.in. chorób, na jakie cierpi pracownik, przyjmowanych leków, przebytych operacji czy schorzeń występujących w rodzinie. 

Kierowców, operatorów maszyn czy osoby wykonujące prace na wysokości kieruje się dodatkowo na badania psychotechniczne. Kierowcy mogą również spodziewać się skierowania na badania okulistyczne oraz laryngologiczne. Na dodatkową konsultację okulistyczną mogą być także kierowani pracownicy biurowi. 

Źródło: poradnikprzedsiebiorcy.pl, prof-med.pl 
Autorka: Anna Grela-Borsa