Szczepionki na pneumokoki różnią się między sobą!

Obowiązek szczepienia przeciwko pneumokokom obejmuje dzieci do ukończenia 5. roku życia z populacji ogólnej i dzieci do 19. roku życia należące do grup ryzyka zakażeń pneumokokowych. Czy taka konstrukcja Programu Szczepień skutecznie chroni dzieci przed zakażeniami STREPTOCOCCUS PNEUMONIAE?

Zakażenia pneumokokowe są wywoływane przez bakterię - pneumokok, która warunkuje rozwój określonych objawów. Spośród 90 znanych typów pneumokoków, tylko niektóre są niebezpieczne dla człowieka. Blisko 60% dzieci uczęszczających do żłobka lub przedszkola może mieć bakterie w nosie i gardle nie mając żadnych objawów, ale mogą równocześnie narażać inne osoby wrażliwe na zakażenie.

Najczęściej pneumokoki wywołują choroby górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła, zatok oraz zapalenie oskrzeli. Pneumokoki są także najczęstszą przyczyną zapalenia ucha środkowego, które u niektórych dzieci kończy się trwałą głuchotą. Bakterie po przedostaniu się do krwi i wywołać zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sepsę (posocznicę). Jeżeli dochodzi do najcięższego scenariusza – zajęcia narządów wewnętrznych (tak zwanej inwazyjnej choroby pneumokowej) wiele dzieci umiera albo ma trwałe uszkodzenia narządów, w szczególności mózgu.

Mamy skuteczną profilaktykę, przeciwko zakażeniom bakteriami STREPTOCOCCUS PNEUMONIAE. Są to szczepionki, które są elementem Programu Szczepień Ochronnych (PSO). Zgodnie z PSO na 2024 r., szczepienie przeciwko pneumokokom poza dziećmi do 5 roku życia, jak w latach wcześniejszych jest obowiązkowe również dla dzieci z grup ryzyka zakażeń pneumokokowych do ukończenia 19. roku życia. To znakomity ruch, o który zabiegali eksperci od wielu lat.

Szczepienie przeciw inwazyjnym zakażeniom STREPTOCOCCUS PNEUMONIAE jest wykonywane w populacji ogólnej jako obowiązkowe szczepienie kalendarzowe w 1.– 2. roku życia. Jednakże w przypadku dzieci, które nie zostały poddane szczepieniu obowiązkowemu w terminach zgodnych z kalendarzem szczepień należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienie wyrównawcze, które jest obowiązkowe do ukończenia 5. roku życia. Tak mówią przepisy. Dodatkowo od tego roku do ukończenia 19. roku życia obowiązek szczepienia obejmuje nieszczepione wcześniej dzieci i młodzież należące do następujących grup ryzyka:

1) po urazie lub z wadą ośrodkowego układu nerwowego, przebiegającą z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego;

2) przed wszczepieniem lub po wszczepieniu implantu ślimakowego;

3) przed lub po leczeniu immunosupresyjnym lub biologicznym;

4) z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności, z nowotworami, małopłytkowością idiopatyczną, sferocytozą wrodzoną;

5) z wrodzonymi wadami serca i przewlekłymi chorobami serca;

6) z przewlekłą niewydolnością nerek lub zespołem nerczycowym;

7) z chorobami metabolicznymi, w tym cukrzycą;

8) z przewlekłymi chorobami płuc, w tym astmą.

Założenia Programu są dobre, jest on realizowany od 2017 roku, a mimo to w 2023 r. potwierdzono o 323 więcej przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej w porównaniu z 2022 r. Skąd te wzrosty?

W rozmowie z redakcją politykazdrowotna.com Prof. dr hab. n. med. Waleria Hryniewicz Kierownik Zakładu Epidemiologii i Mikrobiologii Klinicznej Narodowego Instytutu Leków, Kierownik KOROUN (Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego) zwróciła uwagę na dane zawarte w raporcie „Inwazyjna choroba pneumokokowa w Polsce w 2023 roku”.

Obserwując dane publikowane przez KOROUN w zakresie inwazyjnej choroby penumokokowej już od kilku lat możemy zaobserwować trend polegający na rosnącej liczbie zakażeń wywołanych przez groźny seroptyp 19A. Jest to serotyp bardzo wielu przypadkach wieloantybiotykooporny. W danych za ubiegły rok widać, że za 11 proc. zakażeń w całej populacji polskiej odpowiadały pneumokoki wielolekooporne, wśród nich ponad 60 proc. - należało właśnie do serotypu 19A.

W praktyce oznacza to, że zakażonego takim wieloopornym serotypem pacjenta trudno jest leczyć. Nie działają leki standardowo zlecane, tzw. pierwszego rzutu, a terapia trwa długo i może okazać się nieskuteczna.

W 2023 r. w populacji dzieci do 5 roku życia to właśnie serotyp 19A był tym najczęściej stwierdzanym w naszym kraju. Prawie co trzecie dziecko poniżej piątego roku życia z inwazyjną chorobą pneumokokową zakażone było właśnie serotypem 19A. Dlaczego tak się dzieje?

Do realizacji szczepienia w 2024 roku przeznaczona jest szczepionka Synflorix, 10-cio walentna. Natomiast serotypy 19A oraz 3 występują w szczepionce 13-to walentnej. Poza tym, że różnią się możliwością prewencji zakażeń wywołanych tymi najczęstszymi i najgroźniejszymi dla dzieci serotypami, jest między nimi jeszcze jedna dość wyraźna różnica źródło finansowania. Szczepionka 10-cio walentna, jest bezpłatna dla rodziców szczepionych dzieci, ponieważ jest finansowana ze środków budżetowych. Natomiast szczepionka 13-to walentna, jeśli rodzić decyduje się na tą szczepionkę, musi zapłacić z własnej kieszeni.

Czy mamy szansę na skuteczną profilaktykę zakażeń pneumokokami? Jak mówią eksperci – owszem. Są do tego potrzebne mądre decyzje, które ukształtują Program Szczepień na przyszłe lata. Organizacja szczepień, ich zakup musi być oparty o dostępne dane i na co również zwracała uwagę ekspertka, na uzupełnianie szczepień w populacji powyżej 5-tego roku życia dla dzieci, które tego najbardziej potrzebują, ponieważ są w grupie wysokiego ryzyka. Trzymając kciuki za mądre decyzje resortu zdrowia w kontekście przeciwdziałania pneumokokom, będziemy obserwować, jak zmienia się dynamika zakażeń w latach przyszłych i będziemy rozmawiać z ekspertami o tym, jak powinniśmy jako Państwo radzić sobie z takimi problemami.