Wzrasta liczba zachorowań na boreliozę. Kiedy testować się po ukąszeniu kleszcza?

Od początku stycznia do końca września br. wykryto w Polsce 19,3 tys. przypadków boreliozy. W ubiegłym roku o tej porze było to 11,6 tys. Czy ten wzrost oznacza, że kleszcze są dla nas coraz większym zagrożeniem?

Wzrasta liczba chorych na boreliozę, w porównaniu z ubiegłym rokiem jest niemal dwa razy więcej. Jednak czy to oznacza, że zagraża nam epidemia boreliozy?

- Z jednej strony jest przeszacowanie boreliozy na skutek nadużywania testów serologicznych i stosowania ich często u osób, które nie mają boreliozy. Mają jakieś objawy, np. zapalne, autoimmunologiczne itd. Drugi problem, to jest wzrost liczby ostrych borelioz, potwierdzonych rzetelnymi badaniami, czyli badaniami świeżej infekcji z objawami neuroboreliozy czy samej boreliozy - mówi ekspert.

Wiele osób niemal od razu po ukłuciu przez kleszcza idzie zrobić test na boreliozę. Albo go wykonuje, mając objawy grypopodobne po kontakcie z kleszczem. Gdy wynik okazuje się negatywny, od razu się uspokajają, jednak problemem jest wynik niepewny lub pozytywny. Jak zatem diagnozować boreliozę tak, by być pewnym, że nie mylimy jej z inną chorobą?

Dr Grzesiowski podkreśla, że problem tych chorych polega na tym, że nigdy nie powinni mieć robionego testu na boreliozę jako jedynego poszukiwania przyczyny swoich dolegliwości.

- Gdyby im zrobić inne testy, to pewnie też by się okazało, że są dodatni, bo wielość tych pacjentów potem okazuje się być po prostu chorych na zespoły autoimmunologiczne czy przewlekłe stany zapalne, które dają fałszywie dodatnie wyniki tej badań – mówi dr Grzesiowski.

Rada Diagnostów wypowiedziała się w tej sprawie. Zgodnie z jej rekomendacjami mamy dwa zalegalizowane dopuszczone zestawy testów. To testy ELISA i Western Blot. Nie ma znaczenia producent, ważne, by test miał certyfikat jakości. Dr Grzesiowski wspomina jeszcze o innych możliwościach, o wątpliwej jednak skuteczności.

Podobnie zresztą stało się z badaniami kleszczy, które są testowane na obecność krętków boreliozy.

Jak podkreśla specjalista, na początku diagnostyki zawsze powinien być wywiad i badanie przedmiotowe.

- Jeżeli przychodzi osoba, która ma rumień, ma zapalenie stawów, porażenie nerwu twarzowego itd., to oczywiście jedną z przyczyn tych chorób jest zakażenie boreliozą. W związku z tym wykonujemy testy w jej kierunku, testy przesiewowe pierwszego rzędu, czyli ELISA i ewentualnie testy potwierdzenia, czyli Western Blot. Tam mamy dwie klasy przeciwciał: klasę IgM i to są tzw. świeże, młode przeciwciała. One świadczą o tym, że kontakt z kleszczem musiał być niedawny, powiedzmy, do pół roku wstecz – mówi dr Grzesiowski.

- Druga klasa to są testy IgG, które mówią o tym, że co najmniej pół roku temu ukąsił nas kleszcz, ponieważ nasz układ odporności zareagował już wytworzeniem dojrzałych przeciwciał. I teraz my robimy testy, Western Blot, głównie, jeśli wychodzi nam ELISA dodatnia w IgM. Dlaczego? Bo te testy są przesiewowe, czyli jakby z natury rzeczy ich czułość jest niższa. Mogą wykryć coś, co nie jest boreliozą. Test dodatni nie oznacza boreliozy, dlatego musimy wykonać test potwierdzenia, tak jak robimy to chociażby w HCV czy HIV. Test przesiewowy ma wyłapać dużo ludzi, z których część nie ma choroby i dlatego robimy Western Blot.

Jeśli nie ma żadnych objawów, to po co robić testy? Nie leczymy testów, ale chorobę – to zdanie powtarzają lekarze, zajmujący się boreliozą. Zalecają, by przyjąć zasadę, że jeśli doszło do ukąszenia, ale nie ma żadnych objawów, czyli m.in. rumienia, nie ma powodu, by oznaczać przeciwciała. Jak mówią, one nie świadczą o chorobie, ale o tym, że był kontakt z kleszczem.

Wykonanie przeciwciał, które miałoby świadczyć o tym, że był kontakt z kleszczem zakażonym, może nastąpić nie wcześniej, niż po czterech-sześciu tygodniach, bo tyle się tworzą przeciwciała w klasie IgM. W związku z tym robienie testu zaraz po ukąszeniu czy dwa tygodnie po ukąszeniu, nie ma sensu. Wynik, który zobaczymy, nie dotyczy tego ukąszenia, tylko być może jakiegoś wcześniejszego. Dynamika powstawania przeciwciał jest taka, że jak radzi dr Grzesiowski, najwcześniej to badanie ma sens po miesiącu.

- Jednak wtedy już możemy powiedzieć, że ten ktoś nie ma boreliozy, bo jeżeli przez miesiąc nie ma żadnych objawów tej choroby, to ona już się nie rozwinie. Borelioza nie rozwinie się po dłuższym czasie, nie będzie uśpiona. Borelioza ma dwa etapy. Pierwszy - ostry, gdzie to wynika z namnażania bakterii w organizmie i wtedy mamy ten charakterystyczny rumień, zapalenie stawów, porażenie nerwu twarzowego, zapalenie opon mózgowych, zapalenie serca, to są objawy ostre. Następują one w ciągu pierwszego tygodnia-dwóch od ukąszenia. Czasem nawet do miesiąca, ale objawy są. Potem choroba się rozwija i trzeba ją leczyć.

Leczenie boreliozy odbywa się antybiotykami.

Jest masa nieporozumień, które narosły przez lata dezinformacji na temat boreliozy. Borelioza jest chorobą całkowicie uleczalną, jeśli damy antybiotyk w odpowiednim okresie tej choroby, czyli kiedy mamy świeże zakażenie. Bakterie zostaną zauważone, leczenia zostanie podjęte. Pacjent jest wyleczalny praktycznie w 100%. Podaje się antybiotyk przez dwa-trzy tygodnie.

Natomiast jeśli to jest pacjent, który zostanie przeoczony i nie będzie widoczny ten rumień, pacjent go nie zauważy albo nie trafił w odpowiednim momencie do lekarza i nie dostanie antybiotyków, to zaczyna się proces, o którym się mówi często nieprawidłowo przewlekła borelioza. Ale to jest sytuacja, gdzie organizm produkuje często przeciwciała, a ten krętek ma zdolność przebywania dłuższego w organizmie wewnątrzkomórkowo, czyli inaczej mówiąc, w naszych białych krwinkach ten krętek boreliozy jest w stanie przez dłuższy czas żyć. Już wtedy wywołuje różnego rodzaju zespoły chorobowe, zapalenia naczyń, później to zapalenie stawów. Ale to już nie jest choroba stricte boreliozowa, ale de facto immunologiczna, jest to przewlekłe zapalenie.

Jak się nakłuje ten staw, który jest czerwony i obrzęknięty, to nie ma w tym płynie bakterii. W nim jest rozbujany stan zapalnym przez białka boreliozowe, które tam dotarły wraz z naszymi białymi krwinkami. Ale nie ma tam żywych bakterii. W związku z tym leczenie tej choroby nie polega na włączeniu antybiotyków, tylko leków przeciwzapalnych, dla immunosupresji itd.

Taki stan nie zawsze jest wyleczalny, bo ważnych jest tu wiele czynników. Jak mówi dr Grzesiowski jest to sytuacja „pół na pół”.