Co wiemy na temat stanu zaszczepienia dzieci w Ukrainie?

Konflikt zbrojny mający miejsce za naszą wschodnią granicą i spowodowany nim napływ uchodźców do Polski, stanowi niewątpliwie, kolejne po pandemii COVID-19 poważne wyzwanie dla polskiego systemu opieki zdrowotnej. Przybywających trzeba będzie otoczyć niezbędną opieką medyczną, dzieci natomiast programem szczepień ochronnych, tak aby zniwelować różnice w wyszczepialności oraz w porę przeciwdziałać potencjalnym ogniskom epidemicznym w placówkach oświatowych.

Wszystkie dzieci przyjeżdżające z terenu Ukrainy zostały objęte polskim programem szczepień ochronnych. Priorytetowe są szczepienia przeciwko odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi oraz polio. Przebywających na terenie Polski do 3 miesięcy obowiązywała będzie w tej kwestii dobrowolność. Natomiast każdy w wieku do 19 r.ż., rezydujący w Polsce dłużej niż 3 miesiące podlegał będzie obowiązkowi szczepień. 

Stan wszczepienia w Ukrainie zróżnicowany 

Stan wyszczepienia dzieci w Ukrainie jest mocno zróżnicowany i zależy od grupy wiekowej oraz regionu. Istotna różnica w poziomie zaszczepienia dotyczy także miast oraz wsi. Waha się on między 60 a 99 proc. Poziom zaszczepienia dzieci i młodzieży w ramach funkcjonującego w Ukrainie Programu Szczepień Ochronnych (PSO) w zakresie poliomyelitis, odry, błonicy, tężca i krztuśca jest jednak niższy niż w Polsce. Niewykluczone jest dlatego wystąpienie ognisk chorób, niespotykanych już dawno w naszym kraju. W tej sytuacji potrzebne będą także leki, którymi nie dysponujemy. 

Dane WHO wskazują, że w 2020 r. odsetek zaszczepionych w Ukrainie przeciw odrze wyniósł 81,9 proc., przeciw poliomyelitis - 84,2 proc., przeciw krztuścowi - 81,3 proc., a przeciw WZW typu B - 80,9 proc. Zainicjowana z dniem 1 lutego b.r. kampania dotycząca szczepień ochronnych, została przerwana przez rosyjską agresję. 

Realizowany w Ukrainie PSO uwzględnia podanie bezpłatnych szczepionek do 16 r.ż., które chronią przed 10 chorobami zakaźnymi: gruźlicą, WZW typu B, błonicą, tężcem, krztuścem, zakażeniami Haemophilus influenzae typu b, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce. 

Poliomyelitis

W Ukrainie dzieciom podawane są zarówno inaktywowane (zabite) szczepionki przeciw poliomyelitis podawane w formie iniekcji (IPV), jak i doustna, żywa szczepionka OPV. 

W Polsce, w 2016 r. doustna szczepionka OPV została zastąpiona szczepionką IPV. Cały schemat szczepienia przeciw poliomyelitis w Ukrainie obejmuje podanie 6 dawek szczepionki: w 2 i 4 miesiącu życia (dawki szczepionki IPV) oraz w 6, 18  m.ż. oraz w 6 i 14 r.ż. (dawki szczepionki OPV).

Z danych WHO wynika, że stan zaszczepienia przeciw poliomyelitis w Ukrainie, w 2020 r. wyniósł 84,2 proc. U dzieci do 1 r.ż, w okresie od stycznia do sierpnia 2021 r. poziom zaszczepienia oznaczono na poziomie 53 proc. W 2021 r. pojawiły się wzmianki 
o wystąpieniu poliomyelitis na terenie Ukrainy. Wykryto wówczas 2 przypadki porażenia kończyn wywołanego zakażeniem wirusem polio VDPV2, tj. wirusem typu 2 pochodzenia szczepionkowego. Zakażenie zdiagnozowano jeszcze u innych 19 osób, u nich jednak nie wystąpiły objawy paraliżu. W Ukrainie nie odnotowano natomiast od lat zakażenia dzikim szczepem wirusa polio.

Dziki szczep umieszczony w szczepionce przeciw polio nie stanowi zagrożenia dla człowieka, nie może wywołać choroby. Staje się groźny, kiedy przenosi się do środowiska (np. do ścieków) drogą pokarmową na nieszczepioną osobę, z niej natomiast na kolejną 
i następną osobę, ulegając zmianom, po pewnym czasie może odzyskać swoją częściową zjadliwość oraz zdolność do zakażania i wywołania choroby. W ubiegłym roku WHO oceniła jako wysokie ryzyko rozprzestrzeniania się wirusa na terenie Ukrainy. Powodem takiego stanu rzeczy był niski stan zaszczepienia, bowiem odnotowane w 2021 r. zachorowania były pierwszymi przepadkami polio od 2015 r. 

Odra

Ukraina stosuje szczepionkę MMR przeciw odrze, śwince i różyczce podobnie do Polsce, w postaci 2 dawek, w 12 m.ż. oraz w 6 r.ż.

Dane WHO wskazują, iż stan zaszczepienia przeciw odrze po padaniu 2 dawek szczepionki wyniósł 81,9 proc. Odporność przeciw odrze jest wynikiem wystąpienia epidemii tej choroby mającej miejsce w Ukrainie, w latach 2017-2019. Uważa się, że wysoce prawdopodobny był kontakt większości populacji z wirusem odry.

Gruźlica 

W Ukrainie szczepionka BCG przeciw gruźlicy jest podawana noworodkom w 3-5 dniu po urodzeniu. WHO podaje, że stan zaszczepienia szczepionką BCG w 2020 r. wynosił na Ukrainie 92,7 proc.

COVID-19

Na Ukrainie szczepienia osób dorosłych przeciwko COVID-19 rozpoczęły się w lutym 2021 r. Szacowany stan zaszczepienia dorosłych wynosi ok. 35 proc. (dane na dzień 23.02.2022 r.). W programie szczepień przeciw COVID-19 dorosłych stosowano 6 szczepionek: Spikevax (Moderna), Comirnaty (Pfizer-BioNTech), COVID-19 Vaccine Janssen, Vaxzevria (AstraZeneca), Covishield (odpowiednik szczepionki AstraZeneca) oraz szczepionkę CoronaVac (Sinovac) odpowiednik szczepionki Nuvaxovid (Novavax).

Kolejno, w lipcu 2021 r. rozpoczęły się szczepienia dzieci i młodzieży w wieku 12-17 lat. Stosowano szczepionkę Comirnaty (Pfizer/BioNTech). W tym okresie (stan na 23.02.2022 r.) wykonano 193 380 szczepień. W grupie 12-15 lat podano: 55 834 dawek a w grupie 16-17 lat: 137 546 dawek.

Podsumowując, stan zaszczepienia w Ukrainie (według WHO) wygląda następująco:

- poliomyelitis: 84,2 proc. (po podaniu 3 dawek szczepionki przeciw polio)

- odra: 81,9 proc. (po podaniu 2 dawek szczepionki MMR)

- gruźlica: 92,7 proc. (po podaniu dawki szczepionki BCG)

- błonica/tężec/krztusiec: 81,3 proc. (po podaniu 3 dawek szczepionki DTP przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi)

- zakażenia Haemophilus influenzae typu b (Hib): 85,2 proc. (po podaniu 3 dawek szczepionki przeciw Hib)

- wirusowe zapalenie wątroby typu B (wzw B): 80,9 proc. (po podaniu 3 dawek szczepionki przeciw wzw B)

- różyczka: 84,9 proc. (po podaniu 1 dawki szczepionki MMR przeciw odrze, śwince 
i różyczce)

Niedostateczny poziom zaszczepienia przeciwko polio i odrze

Zła sytuacja społeczno-polityczna spowodowała, iż po 2010 r. odnotowano załamanie systemu szczepień ochronnych w Ukrainie. Choć jeszcze w latach 2008–2010 odsetek populacji dzieci szczepionych zgodnie z obowiązkowym kalendarzem szczepień był bardzo duży i wynosił ponad 90 proc.

W latach 2014–2016 odsetek dzieci, zaszczepionych zgodnie z programem szczepień trzecią dawką DTP przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi był bardzo mały i wyniósł 20 proc. Zmniejszył się także odsetek zaszczepionych przeciwko odrze. W latach 2010-2016 oscylował on miedzy 31 a 57 proc. (próg dla osiągnięcia odporności populacyjnej wynosi co najmniej 95 proc.). Taka sytuacja doprowadziła w latach 2017-2019 do wybuchu epidemii odry. W kraju odnotowano wówczas 100 tys. zachorowań.

Obecnie za niedostateczny w populacji uważa się także poziom zaszczepienia przeciwko polio i odrze.

Źródło: NIZP PZH - PIB

Polecamy także: