Europejska Unia Zdrowotna. Krok w stronę zwiększenia kompetencji UE w zdrowiu

Pomysł utworzenia Europejskiej Unii Zdrowotnej pojawił się dosyć naturalnie, w odpowiedzi na pandemie COVID-19. To wtedy też zaczęto prowadzić dyskusje, czy Unia Europejska powinna mieć większe kompetencje w zakresie zdrowia. Europejska Unia Zdrowotna może być krokiem w tym kierunku.

Do utworzenia Europejskiej Unii Zdrowotnej po raz pierwszy wezwał Parlament Europejski w czerwcu 2020 roku. Wezwanie to powtórzyła przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, wygłaszając swoje orędzie o stanie Unii.

Nakreśliła wówczas również drogę, według której Europejska Unia Zdrowotna powinna być budowana. Po ponad dwóch latach od tego przemówienia wiemy, że większość rozwiązań wymienionych przez Ursulę von der Leyen już zostało przyjętych albo jest na etapie projektowania i wdrażania.

Częścią Europejskiej Unii Zdrowotnej jest więc program EU4Health, z którego są finansowane unijne działania na rzecz zdrowia publicznego. Warto dodać, że jest to jeden z największych unijnych programów finansowych. Jego budżet na lata 2021 - 2027 wynosi 5,3 mld euro. 

Krokiem do utworzenia Europejskiej Unii Zdrowotnej miało być również wzmocnienie i zwiększenie uprawnień Europejskiej Agencji Leków oraz Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, co również już nastąpiło. W 2022 roku.

Ursula von der Leyen w swoim wystąpieniu wspominała również o planach utworzenia europejskiego odpowiednika BARDA - agencji ds. zaawansowanych badań i rozwoju w dziedzinie biomedycyny. Jej powstanie miało być kluczowym Europejskiej Unii Zdrowotnej.

Rok po wypowiedzeniu tych słów - we wrześniu 2021 roku powstaje HERA - Urząd ds. Gotowości i Reagowania na wypadek stanu zagrożenia zdrowia. Zakończenie prac nad jej kształtem Ursula von der Leyen ogłasza podczas kolejnego orędzia o stanie Unii. 

Oficjalnie HERA jest jedną z dyrekcji generalnych Komisji Europejskich. W celu szybkiego wykrywania zagrożeń zdrowotnych oraz ich prognozowania, współpracuje z innymi unijnymi oraz państwowymi agencjami ds. zdrowia, ale także sektorem prywatnym czy partnerami międzynarodowymi.

Chociaż Europejska Unia Zdrowotna brzmi jak jakiś nowy, wyspecjalizowany twór - tak naprawdę nim nie jest. Jest częścią jednego z priorytetów Komisji Europejskiej na lata 2021 - 2027 - "Promowanie naszego europejskiego stylu życia" oraz hasłem pokazującym, że potrzebujemy silniejsze współpracy pomiędzy krajami członkowskimi w zakresie zdrowia.

Trudne jednak stwierdzić, czy w ślad za powstaniem Europejskiej Unii Zdrowotnej, pójdzie rozszerzenie kompetencji zdrowotnych Unii. Wiemy jednak, że temat ten pojawia się w dyskursie publicznym, a nawet sama przewodnicząca Komisji Europejskiej przyznała, że należy się nad nim pochylić.

Konferencja w sprawie przyszłości Europy była serią paneli obywatelskich, który odbywały się przez ponad rok. Podczas nich wszyscy Europejczycy mogli wypowiedzieć się, jakich zmian potrzebuje według nich Unia Europejska.

W obszarze zdrowia jedną z dosyć często powtarzanych kwestii jest potrzeba ściślejszej współpracy i większej integracji, wzmocniony unijny system opieki zdrowotnej lub nawet właśnie rozszerzenie kompetencje UE w sprawach zdrowia publicznego. O tym, że uprawnienia Unii w zakresie zdrowia będą częścią debaty o przyszłości Europy, która nie skończyła się wraz z Konferencją - mówił Polityce Zdrowotnej Andrzej Ryś, dyrektor do spraw systemów opieki zdrowotnej, produktów medycznych i innowacji w Komisji Europejskiej

Europejska Unia Zdrowotna może być więc impulsem do rozszerzenia kompetencji zdrowotnych Unii, ale nie musi. Dyskusja ta została na razie trochę odsunięta z uwagi na inny priorytet - pomoc walczącej Ukrainie. Kiedy jednak sytuacja w Europie się ustabilizuje, bez wątpienia na tapet  dyskusja o zwiększeniu kompetencji Unii Europejskiej w zdrowiu.