Bezpieczna szkoła - kluczowe zmiany i wyzwania

Zgodnie z trzema rozporządzaniami Rady Ministrów z dniem 1 stycznia 2024 r. Ministerstwo Edukacji i Nauki podzielone zostanie na: Ministerstwo Edukacji Narodowej i Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. 

Najbliższe tygodnie pokażą, jakie kierunki zmian i działania zostaną obrane w poszczególnych resortach. Wiemy już, że MEiSW zajmie się m.in. kierunkami medycznymi na wyższych uczelniach. Natomiast szefowa MEN Barbara Nowacka zapowiedziała, że resorty czeka audyt wydatków, a jedną z pierwszych dużych zmian w edukacji, jakie planuje wprowadzić, są 30% podwyżki dla kadry szkolonej. Przyznaje też, że reforma polskiego systemu edukacji wymaga długofalowej strategii, a nie kolejnej rewolucji.

 – zapowiedziała na konferencji minister Barbara Nowacka.

Zapowiedziane spotkania z organizacjami pozarządowymi i ekspertami wskazują, że w końcu możemy mieć do czynienia z oczekiwaną debatą na temat kierunku kształcenia i wsparcia dzieci oraz młodych ludzi u progu dorosłości. Na liście wyzwań znajduje się m.in. przeciwdziałanie kryzysowi zdrowia psychicznego wśród dzieci i młodzieży. Tu kluczowe jest zwiększenie liczby psychologów w szkole, wzmocnienie ich kwalifikacji, ale i wsparcie kadry nauczycielskiej.

Problematyka zapewnienia bezpieczeństwa i zdrowia uczniom, ale i pracownikom całego środowiska szkolnego to jeden z aspektów, który powinien znaleźć się w centrum zainteresowania resortów. Tu na pierwszy plan wysuwa się ustawa o zawodzie psychologa, przy której jak się ostatnio okazało projekt wymaga jeszcze współpracy ze środowiskiem. Najważniejsze jest więc określenie wymagań dla specjalistów i ułatwienie dostępu do psychologa.

Zapytaliśmy więc ekspertów, jak zapatrują się na tę płaszczyznę i jakie ma ona znaczenie z ich perspektywy.

– Marta Golbik, posłanka na Sejm RP, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży.

–  Pojęcie to powinno obejmować zarówno uczniów, jak i nauczycieli, których dobrostan fizyczny i psychiczny jest równie ważny. Warunki pracy nauczycieli są jednocześnie warunkami nauki uczniów. Nie da się tego oddzielić. Postulat wspierania dzieci i młodzieży poprzez dostęp do psychologa, psychiatry i pedagoga jest również bardzo bliski kadrze nauczycielskiej, która go popiera. Jednak nie możemy zapominać o pomocy udzielanej zawodowi nauczyciela – zauważa Urszula Woźniak, Wiceprezeska Związku Nauczycielstwa Polskiego.

– Szkoła to powinno być przede wszystkim miejsce, gdzie uczeń i uczennica czują się komfortowo i bezpiecznie. Miejsce, w którym dobrze czują się również nauczyciele. Ważne, by było to zintegrowane środowisko, które potrafi zadbać o siebie, rozwiązywać problemy i się wspierać. Szkoła to nasz drugi dom, w którym powinniśmy dobrze i świadomie spędzać czas – dodaje Marcin Józefaciuk, nauczyciel i poseł na Sejm X kadencji.

Bezpieczeństwo i zdrowie uczniów w szkole jest wartością stawianą na pierwszym miejscu przez większość rodziców.

– mówi Olga, mama dwóch synów w wieku szkolnym.

Eksperci od lat apelują, że temat ten wymaga pilnej interwencji oraz wsparcia. W 2022 roku odnotowano rekordową liczbę prób samobójczych dzieci i młodzieży.  Tylko na podstawie danych   zebranych   z   Komend Wojewódzkich Policji oraz Komendy Stołecznej wynika, że liczba przypadków prób samobójczych dzieci i młodzieży do 18 r.ż. przekroczyła 2000. W związku z tym środowisko punktuje listę potrzeb, ale i podpowiada narzędzia pomocne w realizacji tych zadań.

– komentuje Dominik Kuc, aktywista i społecznik działający na rzecz m.in zdrowia psychicznego, Fundacja GrowSPACE i dodaje: – Drugim krokiem powinno być wdrożenie kompleksowych programów: psychoedukacji, walki z przemocą rówieśniczą, edukacji cyfrowej czy edukacji antydyskryminacyjnej. Musimy jak najszybciej zacząć przeciwdziałać tym zjawiskom, ponieważ to one leżą u podstaw kryzysów dzieci i młodzieży. Poza tym, potencjalne programy superwizji powinny objąć również nauczycieli i nauczycielki. Szkoły dobrostanu nie zbudujemy bez ich zdrowia psychicznego. Te postulaty znalazły się w stworzonej przez nas w sierpniu we współpracy z Radą m.st. Warszawy „Mapie Psychozdrowia w Szkole" – planu priorytetów dla resortów edukacji i zdrowia.

Jako Fundacja GrowSPACE liczymy na to, że Barbara Nowacka zadba o podmiotowość młodych ludzi. Programy o zdrowiu psychicznym można realizować np. na godzinach wychowawczych, w formie kampanii społecznych, w formie szkoleń czy np. poprzez wspieranie systemów przeciwdziałania przemocy (bully-boxes lub RESQL). Czas skończyć z myśleniem wyłącznie o wskaźnikach i danych - etaty oczywiście muszą się zgadzać, ale to tylko połowa naszej pracy – mówi Dominik Kuc.

– punktuje Marcin Józefaciuk, nauczyciel i poseł na Sejm X kadencji.

zdradza Urszula Woźniak, Wiceprezeska Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego mamy około 6,3 mln uczniów, z tego 1 534 212 korzysta z wychowania przedszkolnego, 3 122 826 mln uczniów jest w szkołach podstawowych, a w szkołach ponadpodstawowych mamy 1 671 187 mln uczniów. Tymczasem w roku szkolnym 2022/23 w Polsce zatrudnionych było 512,1 tys. nauczycieli (w przeliczeniu na pełne etaty). Niestety w ostatnich latach szkoły mierzą się z kryzysem kadrowym. W ciągu roku liczba nauczycieli w podstawówkach skurczyła się o prawie 6,5 tys. W tym zakresie kluczowe są nie tylko podwyżki dla nauczycieli, ale wieloetapowa odbudowa prestiżu tego zawodu.

Na wsparcie w procesie odbudowywania zaufania do zawodu nauczyciela liczy Związek Nauczycielstwa Polskiego.

– Nasz zawód w ostatnich latach został szczególnie narażony na zawirowania związane z pandemią COVID-19, wojną w Ukrainie, ale przede wszystkim ze względu na niezrozumiałe działania MEiN, które sprawiły, że nauczyciele zostali pozostawieni sami sobie – i to pod każdym względem. Tylko przez ostatnie dwa lata notujemy rosnące przypadki depresji i chorób psychicznych u nauczycieli; braki w napływie młodej kadry, która nie chce wykonywać tego zawodu i to nie tylko z powodu niskich wynagrodzeń, ale właśnie z powodu braku wsparcia systemowego, jak również braku właściwego przygotowania do tej pracy – zauważa Urszula Woźniak, Wiceprezeska Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Wśród koncepcji zmian programowych, o których wspomniała minister, wymieniana jest likwidacja przedmiotu historia i teraźniejszość, kluczowe okazało się także zmniejszenie liczby godzin religii z dwóch godzin tygodniowo do jednej godziny finansowanej z budżetu państwa. Podniesiony został także postulat odchudzenia programów nauczania.

– Mamy świadomość, że potrzeba zmiany programowej oraz ramowych planów nauczania wymaga czasu i mądrych decyzji, ale ona również wpisuje się w tę problematykę. Elastyczne i świadome plany nauczania pozwolą nauczycielom realizować program i dostosowywać go do grupy dzieci. Na nowo należy również zdefiniować kształcenie nauczycieli, które ma fundamentalne znaczenie w realizacji założeń kształcenia dzieci z różnymi potrzebami. Wszystko to zwiększy poczucie komfortu nauczania dzieci i pracę nauczycieli – Urszula Woźniak, Wiceprezeska Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Źródło: GUS „Edukacja w roku szkolnym 2022/2023”, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5488/21/1/1/edukacja_w_roku_szkolnym_2022-2023-wyniki_wstepne.pdf