Autofagia – cudowne oczyszczanie czy niebezpieczny mit? Prawda o głodówkach i „samouzdrawianiu” komórek

W czasach, gdy zdrowie stało się stylem życia, a TikTok wypiera podręczniki biologii, pewne pojęcia zyskują nowe, często przesadzone znaczenie. Jednym z takich „buzzwordów” ostatnich lat jest autofagia – biologiczny mechanizm, który trafił do internetu jako magiczny sposób na „oczyszczanie organizmu”, „reset komórek” czy wręcz „samoleczenie”. Ponoć wystarczy nie jeść przez dwie doby, a organizm sam posprząta wszystkie toksyny, naprawi DNA i zacznie się odmładzać. Tyle że to nieprawda – a czasem wręcz niebezpieczna fantazja. O tym, czym autofagia naprawdę jest, a czym na pewno nie jest, opowiada w rozmowie z Klaudią Torchałą dr n. o zdr. Damian Parol, dietetyk i psychodietetyk, który rozbraja medialne mity z naukową precyzją.

Autofagia, z greki „samozjadanie”, to proces, w którym komórki rozkładają i „recyklingują” własne uszkodzone elementy – białka, organelle, fragmenty błon. To mechanizm, który działa nieustannie, cicho i skutecznie – jak wewnętrzna ekipa sprzątająca. Nie jest to jednak przycisk, który można włączyć po 36 godzinach postu.

Internetowe mądrości głoszą, że autofagia „uruchamia się” po 24–48 godzinach postu. Problem w tym, że większość badań na ten temat pochodzi z eksperymentów na myszach. A jak wiadomo, mysz to nie człowiek – ma inny metabolizm, krótszy czas życia i zupełnie inaczej reaguje na stres.

Co więcej – sam post może być ryzykowny, zwłaszcza jeśli jest ekstremalny, powtarzany zbyt często lub stosowany bez nadzoru. A obietnice „cudownego uzdrowienia” po 72 godzinach bez jedzenia to co najwyżej dobrze sprzedający się internetowy mit.

Choć autofagia faktycznie może wspomagać zdrowie – usuwając uszkodzone białka, chroniąc przed stresem oksydacyjnym i przedłużając żywotność komórek – nie zawsze jest zjawiskiem pozytywnym.

A co gorsza, autofagię mogą nasilać również... toksyczne bodźce, jak dym papierosowy. Czy to znaczy, że papierosy są zdrowe? Oczywiście nie – ale to kolejny dowód na to, że więcej autofagii ≠ więcej zdrowia.

W 2016 roku japoński biolog Yoshinori Ohsumi otrzymał Nagrodę Nobla za odkrycie genów i białek odpowiedzialnych za autofagię. Jego praca była kamieniem milowym w zrozumieniu tego procesu u organizmów żywych. Ale, jak podkreśla dr Parol, nie był to Nobel za głodówki. Tymczasem media społecznościowe lubią wplatać ten fakt do narracji o cudownym leczeniu postem. To błąd – i to poważny.

Autofagia to bez wątpienia jeden z najważniejszych tematów w biologii komórki i medycynie XXI wieku. Jej zaburzenia powiązano już z wieloma schorzeniami – od neurodegeneracji (choroba Alzheimera, Parkinsona), przez cukrzycę, po stłuszczenie wątroby, choroby zapalne jelit i procesy starzenia.

Ale zanim zaczniemy masowo „odpalać autofagię” domowymi głodówkami, warto pamiętać o jednej rzeczy: biologia nie działa w rytmie internetowych trendów.