75 proc. z nas nigdy nie rozmawiało z bliskimi o oświadczeniu woli. Jutro Światowy Dzień Donacji i Transplantacji

26 października obchodzony jest Światowy Dzień Donacji i Transplantacji. Dzięki postępowi medycyny transplantologia jest bezpieczną i skuteczną metodą leczenia, która ciągle się rozwija. Rośnie liczba przeszczepów, ale coraz dłuższa jest także lista oczekujących. Dlatego ciągle potrzebne są działania zwiększające świadomość społeczeństwa dotyczącą dawstwa narządu i przeszczepów rodzinnych. Na koniec sierpnia na przeszczep czekało 1515 osób, w tym 894 osoby czekają na przeszczep nerki.

Pomimo ciągłego rozwoju medycyny transplantacyjnej, licznych kampanii i akcji społecznych, poziom wiedzy społeczeństwa na ten temat nadal jest niezadawalający.  Jak pokazują badania opublikowane przez Ministerstwo Zdrowia w październiku br. tylko 17 % Polaków orientuje się w ogóle jakie przepisy dotyczące pobierania komórek, tkanek i narządów obowiązują w naszym kraju. Z kolei aż 35% ankietowanych źle wskazało, jako ostatecznym moment zgonu, ustanie pracy serca, a nie śmierć mózgu.  Jeszcze bardziej niepokojący jest fakt, że aż 75% Polaków nigdy nie rozmawiało z bliskimi na temat swojej decyzji w kwestii oddania po śmierci narządów do przeszczepu, mimo że 55% naszego społeczeństwa deklaruje swoją zgodę.  Tymczasem wiedza rodziny o woli zmarłego ma często kluczowe znaczenie, ponieważ pomimo obowiązywania w Polsce zgody domniemanej, lekarze często nie decydują się na pobranie narządów, jeśli rodzina zmarłego jest temu przeciwna. To jeden z niezwykle ważnych elementów w transplantologii. Poza możliwie jak najbardziej jasnymi i jednoznacznymi przepisami, niezbędna jest empatia, ponieważ jest to niezwykle wrażliwa i czuła w odbiorze społecznym dziedzina medycyny.

Zmianie tej tendencji ma służyć nowa kampania społeczna realizowana przez Ministerstwo Zdrowia zgoda na życie. Jej celem jest nauczyć nas rozmawiać o naszej woli z najbliższymi. Jest też kolejnym krokiem na drodze oswajania tego tematu, nie tylko w rozmowie z najbliższymi, ale też ze sobą samym.

Jak bardzo te działania są potrzebne potwierdzają statystyki. Pomimo rozwoju medycyny, licznych kampanii i akcji społecznych, liczba oczekujących na przeszczep wciąż znacząco przewyższa liczbę pobranych narządów.

W tym roku w Polsce do końca sierpnia odbyło się już ponad 1000 operacji przeszczepienia narządów. Przeszczepy od dawców żywych można wykonać w przypadku wątroby, nerki, szpiku lub innych regenerujących się komórek lub tkanek. Od początku roku odbyły się 44 przeszczepienia nerki od żywych dawców i  13 przeszczepień fragmentów wątroby od żywych dawców.

W Polsce przeprowadzono już również pierwszy krzyżowy przeszczep narządów. Zdaniem ekspertów to przełomowe wydarzenie dla polskiej transplantologii i jej przyszłość, ponieważ przeszczep krzyżowy pozwala lepiej dobrać dawców i biorców pod każdym względem zgodności antygenowej.

Do końca września 2013 roku wykonano 1164 transplantacji narządów miąższowych (nerka, trzustka, wątroba, serce, płuca). W polskich ośrodkach transplantacyjnych wykonuje się także przeszczepy tkanek – szpiku, rogówki, wysp trzustkowych. W 2012 r. wykonano także pierwszy w Polsce przeszczep twarzy.

Lista oczekujących jest długa. Nadal na swoją szansę czeka 2500 tysiąca pacjentów. Najczęściej jest to ich jedyna szansa na przedłużenie życia.

Dlatego niezbędne są działania zmierzające do zwiększenia świadomości Polaków i zwiększenia liczby dawców.

W tym celu wprowadzono uchwałą Rady Ministrów do realizacji przez ministra zdrowia Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej. Łączne koszty realizacji programu to   450 mln zł.

Podstawowe cele programu to:

zwiększenie dostępności do leczenia przeszczepieniem narządów, poprzez zwiększenie liczby narządów od zmarłych dawców o co najmniej 100% zwiększenie potencjalnych niespokrewnionych dawców o co najmniej 300%  i rozwój publicznych i niepublicznych rejestrów niespokrewnionych dawców krwi pępowinowej zwiększenie przeszczepień nerki od dawcy żywego o co najmniej 500% budowa systemu organizacyjnego koordynatorów pobierania i przeszczepiania komórek, tkanek, narządów we wszystkich podmiotach leczniczych spełniających warunki do pobierania narządów od zmarłych dawców poprawa infrastruktury rozwój i doskonalenie systemów monitorowania, nadzoru i kontroli jakości w transplantologii ocena epidemiologiczna rzeczywistych potrzeb w zakresie przeszczepienia poszczególnych narządów i tkanek szkolenia

 

Jak wynika z biuletynu informacyjnego Poltransplantu, w 2014 roku nie odnotowano zwiększenia liczby dawców ani też zwiększonej liczby narządów. Większość ośrodków utrzymywała swoją dotychczasową aktywność.

w  2014 roku do Poltransplantu zgłoszono 782 (775 w roku 2013) potencjalnych dawców narządów, z których 594 (16%) stało się dawcami rzeczywistymi, a 572 (73%) dawcami wykorzystanymi. Wskaźnik liczby dawców na milion mieszkańców nie zmienił się zatem w porównaniu do roku 2013 i wyniósł 15,4.

W 2014 roku przeszczep otrzymało 1619 biorców narządów. Przeszczepiono 1121 nerek (w tym 55 narządów od dawców żywych), 37 trzustek (w tym 28 jednoczasowo z nerką), 366 wątrób (w tym 30 fragmentów wątroby od dawców żywych dla dzieci) 76 serc, 19 płuc. W jednym przypadku przeszczepiono kończynę górną. Razem wykonano 1661 przeszczepień narządów u 1619 biorców.

W Polsce dopuszczalne jest pobieranie narządów od osób zmarłych wskutek trwałego i nieodwracalnego ustania czynności mózgu (śmierć mózgu) lub wskutek śmierci w mechanizmie nieodwracalnego zatrzymani krążenia. W tej pierwszej, najczęstszej  w Polsce sytuacji pobrania narządów, jest ono dopuszczalne po komisyjnym stwierdzeniu śmierci mózgu.

W skład komisji musi wchodzić co najmniej jeden specjalista w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii oraz jeden specjalista w dziedzinie neurologii lub neurochirurgii oraz trzeci lekarz specjalista. Lekarze wchodzący w skład komisji nie mogą uczestniczyć w dalszym postępowaniu związanym z pobieraniem i przeszczepieniem komórek, tkanek lub narządów od danej osoby zmarłej.

Drugim koniecznym warunkiem autoryzacji pobrania narządów do przeszczepienia jest potwierdzenie przez lekarza, że osoba zmarła nie wyrażała za  życia sprzeciwu na pobranie tkanek, komórek i narządów. W Polsce obowiązuje bowiem zasada rejestrowanego sprzeciwu (tzw. zasada zgody domniemanej). Oznacza to, że można dokonać pobrania komórek, tkanek lub narządów od osoby, która nie wyraziła za życia sprzeciwu, a można to uczynić w trzech formach:

wpisu w Centralnym Rejestrze Sprzeciwu oświadczenia pisemnego z własnym podpisem oświadczenia ustnego złożonego w obecności co najmniej dwóch świadków.

Pomimo tych zasad nierzadko nie dochodzi do przeszczepu ze względu na negatywną opinię rodziny osoby zmarłej, która trudno lekarzom zignorować.  Większość Polaków deklaruje swoje poparcie dla transplantologii, a jednak aż ¾ z nich nie wie jakie jest stanowisko ich bliskich w tej sprawie.

Ten niepokojący trend ma zmienić kampania „Zgoda na życie” realizowana przez Ministerstwo Zdrowia. Inne kampanie społeczne mają równie niebagatelną rolę do spełnienia - ciągłe uświadamianie społeczeństwu jak ważna jest nasza decyzja w tej sprawie, jakie przysługują nam prawa i jakie ma obowiązki państwo.

Pierwszy przeszczep narządu – nerki, miał miejsce w roku 1954 w Stanach Zjednoczonych. Pierwszy przeszczep serca odbył się w Kapsztadzie w roku 1967.  W tym samym roku, w RPA dokonano również pierwszego udanego przeszczepu wątroby. Polscy lekarze pierwsze próby przeszczepiania narządów od zmarłych dawców podjęli już w 1965 roku. Wielkim sukcesem polskiej transplantologii był pierwszy przeszczep serca, wykonany w 1985 roku przez profesora Zbigniewa Religę. Ostatnie lata to olbrzymi postęp w dziedzinie transplantologii, dzięki któremu możliwe jest między innymi przeszczepianie twarzy. Pierwszy przeszczep twarzy wykonali lekarze w Barcelonie w 2010 roku, a polscy lekarze w roku 2013.

AG

Źródło: mz.gov.pl, poltransplant.org.pl, zgodanazycie.pl, federacjapacjentow.pl Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej