100 twarzy pneumokoka. Jak się im nie dać? Prof. Aneta Nitsch-Osuch: 90 proc. chorych to dorośli

W sezonie jesienno-zimowym najwięcej mówi się o grypie, COVID-19 i wirusie RSV. To uzasadnione – wirusy te są niebezpieczne, powodują liczne powikłania i mogą prowadzić do zgonów, zwłaszcza w grupach ryzyka. Ale w tym całym wirusowym szumie nie możemy zapominać o zagrożeniu, które nie jest ani nowe, ani sezonowe – pneumokokach, czyli bakteriach Streptococcus pneumoniae, które wciąż zbierają swoje żniwo, zwłaszcza wśród osób dorosłych, mówi prof. dr hab. n. med. Aneta Nitsch-Osuch, z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Każdego roku na całym świecie dochodzi do niemal 100 milionów przypadków infekcji układu oddechowego wywołanych przez pneumokoki, z czego blisko pół miliona kończy się zgonem. Tak dramatyczne statystyki wynikają z kilku powodów. Po pierwsze – bakteria ta jest powszechna, obecna w naszym otoczeniu. Po drugie – bardzo często dochodzi do tzw. nadkażeń bakteryjnych po infekcjach wirusowych.

Przykład? Grypa. Wirus grypy uszkadza nabłonek dróg oddechowych, torując drogę dla bakterii. Wśród wszystkich patogenów odpowiedzialnych za bakteryjne powikłania grypy najczęściej pojawia się właśnie pneumokok – król wśród bakteryjnych „czyhaczy” na osłabiony organizm.

Warto pamiętać, że pneumokok pneumokokowi nierówny. Obecnie znamy ponad 100 serotypów tej bakterii, różniących się między sobą zjadliwością i opornością na antybiotyki. Ta różnorodność sprawia, że skuteczna walka z pneumokokami wymaga przemyślanej profilaktyki – najlepiej w postaci szczepień, dobranych odpowiednio do sytuacji epidemiologicznej i wieku pacjenta.

Spektrum chorób wywoływanych przez pneumokoki jest szerokie. Najbardziej obawiamy się oczywiście postaci inwazyjnych, takich jak:

• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,

  Reklama

• sepsa (posocznica),

• zapalenie płuc z bakteriemią (obecność bakterii we krwi).

Jednak w codziennej praktyce lekarze najczęściej spotykają się z nieinwazyjnymi zakażeniami, takimi jak:

• zapalenie ucha środkowego,

• zapalenie zatok,

• pozaszpitalne zapalenie płuc.

To właśnie to ostatnie – pneumokokowe zapalenie płuc – dominuje w statystykach zachorowań i jest najczęstszą przyczyną hospitalizacji dorosłych z objawami ze strony układu oddechowego.

Mówiąc wprost – pneumokokowe zapalenie płuc nie tylko niszczy płuca, ale może skracać życie. A to wszystko w świecie, w którym mamy skuteczną metodę profilaktyki – szczepienie.

Wbrew powszechnemu przekonaniu, dzisiaj to dorośli – a nie dzieci – najczęściej chorują na inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP).

IChP nie zniknęła – tylko przeniosła się do starszych grup wiekowych.

Po pandemii COVID-19 obserwujemy wzrost liczby przypadków IChP. Powody są dwa:

1. Lepsza diagnostyka i raportowanie zakażeń.

2. Tzw. „efekt odbicia” po pandemii – więcej kontaktów społecznych, mniej maseczek, więcej okazji do transmisji bakterii.

Ale to nie wszystko. Coraz więcej przypadków wywoływanych jest przez serotyp 19A – szczególnie niebezpieczny, bo wielolekooporny. Leczenie takich zakażeń staje się ogromnym wyzwaniem. Dziś aż 13 proc. zakażeń pneumokokowych w Polsce wywołują szczepy wielolekooporne.

Co możemy zrobić? Profilaktyka to nasza najskuteczniejsza broń. Na podstawie danych epidemiologicznych – częstości występowania zakażeń, dominujących serotypów, grup ryzyka – powinniśmy odpowiednio dobierać szczepionki przeciw pneumokokom.

Takie są zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), a także europejskich i polskich towarzystw medycznych. Na rynku dostępne są nowoczesne szczepionki wielowalentne, które chronią przed największą liczbą serotypów – w tym także tymi najbardziej opornymi.

W dobie starzejącego się społeczeństwa i rosnącej antybiotykooporności nie możemy sobie pozwolić na ignorowanie profilaktyki. Szczepienia przeciw pneumokokom powinny być standardem w opiece nad osobami po 65. roku życia i pacjentami z chorobami przewlekłymi.