Zdrowy jak Warszawiak? Badanie WUM pokazuje, co dolega mieszkańcom

Nie można jednoznacznie powiedzieć, że stan zdrowia Warszawiaków się pogarsza. Nie można stanowczo stwierdzić, że jest coraz lepiej. Jednocześnie widać spadek zachorowalności na nowotwory, ale problemem jest cukrzyca czy zaburzenia psychiczne. Wszystko to dokładnie opisuje raport „Zdrowie Warszawianek i Warszawiaków”.

Obszerny materiał przygotowany pod redakcją naukową prof. dr hab. Mariusza Panczyka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego jest próbą całościowego ujęcia stanu zdrowia Warszawiaków. Analiza opiera się na danych z lat 2013–2023 i trzeba zaznaczyć, że bazuje na informacjach publicznych.

Dokłądnie:  na analizie danych dotyczących zachorowalności na wybrane grupy chorób oraz zdarzeń zdrowotnych – takich jak ciąża czy poród – na podstawie liczby świadczeń medycznych udzielonych warszawiankom i warszawiakom.

Uwzględniono wizyty finansowane przez NFZ w ramach:

• podstawowej opieki zdrowotnej,

• ambulatoryjnej opieki specjalistycznej,

• leczenia szpitalnego.

Dane obejmują lata 2013–2023 (stan na 19 sierpnia 2024 r.) i dotyczą pacjentów zidentyfikowanych jako mieszkańcy Warszawy na podstawie miejsca zamieszkania. Analiza objęła m.in. liczbę osób z określonym rozpoznaniem (głównym lub współistniejącym) oraz wskaźniki zachorowalności – rozumiane jako liczba osób, które po raz pierwszy od co najmniej trzech lat otrzymały świadczenie z danym rozpoznaniem.

Eksperci podkreślają jednak ograniczenia: raport uwzględnia wyłącznie świadczenia finansowane ze środków publicznych. Nie obejmuje wizyt prywatnych ani abonamentów medycznych, co oznacza, że przedstawia tylko część rzeczywistego obrazu zdrowia mieszkańców.

Rak płuca – wyraźny spadek, ale pacjenci są starsi

W latach 2013–2023 w Warszawie odnotowano znaczący spadek ogólnej zachorowalności na raka płuca – z 21,3 do 12,3 przypadków na 100 tys. mieszkańców. Liczba nowych diagnoz zmniejszyła się niemal o połowę u mężczyzn (−47%) i o jedną piątą u kobiet (−21%).

Jednocześnie wyraźnie „postarzał się” profil pacjentów. W 2023 r. większość nowych rozpoznań dotyczyła osób w wieku 65+, a szczyt zachorowań przesunął się z grupy 60–64 lata do 65–69 lat.

Rak jelita grubego – stabilizacja z wahaniami

Zachorowalność na raka jelita grubego utrzymywała się na względnie stabilnym poziomie. Po spadkach do 2020 r. nastąpiło odbicie, a w 2023 r. wskaźnik wyniósł 14,7 na 100 tys. mieszkańców. Także tu widać przesunięcie zachorowań w kierunku starszych grup wiekowych.

Rak piersi – wyraźny wzrost w ostatnich latach

Po spadku do 2017 r. zachorowalność na raka piersi zaczęła rosnąć. W 2023 r. osiągnęła poziom 84,2 na 100 tys. kobiet – o ok. 37% więcej niż w 2018 r. Liczba nowych diagnoz wzrosła w dekadzie o 44%.

Największe przyrosty odnotowano w grupach 45–49, 65–69 oraz 70–74 lata. Wzrosty koncentrują się w wieku objętym programem bezpłatnych badań mammograficznych NFZ, co może oznaczać zarówno realny wzrost zachorowań, jak i lepszą wykrywalność.

Rak prostaty – dynamiczny wzrost

Zachorowalność na raka prostaty wzrosła w ciągu dekady o około 56% – z 41,6 do 64,9 na 100 tys. mężczyzn. Po pandemicznym spadku w 2020 r. nastąpiło silne odbicie, szczególnie w 2023 r.

Najwięcej nowych diagnoz dotyczy mężczyzn w wieku 65–69 lat. Eksperci wskazują na potrzebę konsekwentnej diagnostyki po 50. roku życia, w tym badań PSA i konsultacji urologicznych.

Rak szyjki macicy – spadek, ale nadal zagrożenie dla młodych

W przeciwieństwie do wielu innych nowotworów, rak szyjki macicy często diagnozowany jest u młodych kobiet. W Warszawie liczba nowych rozpoznań spadła o 25% (z 108 do 81 rocznie), szczególnie w grupach 55–64 lata.

Zachorowania zaczynają rosnąć już po 30. roku życia, co podkreśla znaczenie profilaktyki – regularnej cytologii i szczepień przeciw HPV.

Nadciśnienie – rekord w 2023 roku

Po spadkach w połowie dekady i pandemicznym dołku w 2020 r., w latach 2021–2023 nastąpił silny wzrost zachorowalności na nadciśnienie tętnicze. W 2023 r. wskaźnik osiągnął najwyższy poziom w całym analizowanym okresie.

Coraz częściej diagnozuje się je u osób starszych, a tempo wzrostu jest szybsze wśród mężczyzn.

Choroba niedokrwienna serca – długofalowa poprawa

W latach 2013–2020 zachorowalność na chorobę niedokrwienną serca spadła o ponad połowę. Po 2020 r. nastąpiło odbicie, jednak poziom z 2023 r. nadal był o ok. 31% niższy niż dekadę wcześniej.

Spada liczba nowych diagnoz u obu płci, a większy udział mają osoby 65+, co może świadczyć o skuteczniejszej profilaktyce i kontroli czynników ryzyka.

Udar – niewielki spadek, duże znaczenie społeczne

Zachorowalność na choroby naczyniowe mózgu wykazuje łagodną tendencję spadkową (ok. −10% względem 2013 r.). Udar pozostaje jednak jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności. Lekarze przypominają o zasadzie „FAST” – szybkie rozpoznanie objawów ratuje życie i zdrowie.

Cukrzyca typu 1 – więcej przypadków, młodsi pacjenci

Po latach względnej stabilizacji w 2023 r. odnotowano najwyższy w dekadzie wskaźnik zachorowalności na cukrzycę typu 1. Rośnie liczba nowych rozpoznań zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.

Szczególnie niepokojący jest wzrost wśród dzieci i młodych dorosłych (25–39 lat), co wskazuje na potrzebę wzmocnienia czujności diagnostycznej i edukacji zdrowotnej.

Otyłość – ponad 2,5-krotny wzrost

Otyłość to jeden z najszybciej narastających problemów zdrowotnych w stolicy. W latach 2013–2023 standaryzowany współczynnik nowych rozpoznań wzrósł ponad 2,5-krotnie.

Liczba nowych przypadków niemal się potroiła u kobiet i znacząco wzrosła u mężczyzn. Największe przyrosty dotyczą dorosłych w wieku 25–54 lata, choć rośnie także liczba rozpoznań w grupach seniorskich.

Zachorowalność na astmę oskrzelową spadała do 2019 r., po czym w czasie pandemii osiągnęła minimum. W 2023 r. wróciła do poziomów zbliżonych do sprzed COVID-19, choć nadal jest niższa niż na początku dekady.

Wyraźnie zmniejszyła się liczba rozpoznań u najmłodszych dzieci, jednak to one – zwłaszcza chłopcy – wciąż stanowią największą grupę nowych pacjentów.

Schizofrenia – lekki trend spadkowy

Wskaźnik nowych rozpoznań schizofrenii wahał się, ale ogólnie spadł o ok. 19% względem 2013 r. Po pandemicznym minimum w 2020 r. nastąpiło częściowe odbicie.

Zaburzenia nastroju – wzrost o dwie trzecie

Najbardziej dynamiczny wzrost dotyczy zaburzeń nastroju. W 2023 r. wskaźnik był o ok. 67% wyższy niż dekadę wcześniej. Liczba nowych rozpoznań niemal podwoiła się u mężczyzn i wzrosła o trzy czwarte u kobiet.

Zaburzenia lękowe – ponad dwukrotny wzrost

Jeszcze silniejszy trend widać w przypadku zaburzeń lękowych – wzrost o 138% w ciągu dekady. Najszybciej przybywa przypadków wśród młodych dorosłych (20–39 lat), którzy stanowią niemal połowę nowych rozpoznań.