Zdrowotne podsumowanie, czyli jakie zmiany przyniósł 2017 rok?

Rok 2017 dobiega końca. Czas więc na jego podsumowanie. Powstała m.in. zapowiadana sieć szpitali z ryczałtowym finansowaniem. Wbrew zapowiedziom nie zlikwidowano NFZ i systemu ubezpieczeniowego oraz nie utworzono Urzędu Zdrowia Publicznego - z czego raczej należy się cieszyć. Przez Polskę przetoczyły się natomiast protesty pracowników medycznych, rozpoczęte przez rezydentów. Ostatnie miesiące 2017 r. to niewątpliwie niespokojny czas dla ochrony zdrowia. 

Rok 2017 był czasem dużych, systemowych zmian przeprowadzanych jednak na tle protestów środowiska medycznego.  Trwa masowe wypowiadanie przez lekarzy klauzul opt-out, co skutkuje groźbą paraliżu sektora z nowym rokiem. 1 styczna 2018 r. swojej działalności nie rozpocznie Urząd Zdrowia Publicznego. Lekki poślizg w pracach ministerstwa dotyczy Państwowego Ratownictwa Medycznego.  Pod znakiem zapytania stoi także terminowa realizacja Programu Ochrony Zdrowia Prokreacyjnego. Do systemu trafiły jednak dodatkowe środki - Fundusz płaci szpitalom za nadwykonania, także z poprzednich lat. W czwartym kwartale roku przeznaczono także pomocniczą pulę na skrócenie kolejek do: zabiegów zaćmy, endoprotezoplastyki, diagnostyki obrazowej czy leczenia WZW typu C, pacjenci onkologiczni chwalą zaś resort za nowe propozycje leków refundowanych.

„Apteka dla aptekarza”

Nowelizacja prawa farmaceutycznego weszła w życie z końcem czerwca. Mimo wątpliwości wielu środowisk od pół roku właścicielem apteki może być wyłącznie farmaceuta (lub spółka) z prawem wykonywania zawodu. W rękach jednego właściciela mogą być maksymalnie 4 apteki, a ich otwarcie jakiejkolwiek nowej możliwie po spełnieniu specjalnych kryteriów geograficznych i demograficznych (chyba, że dostanie się indywidualną zgodę). Nowa apteka może powstać w odległości 1000 metrów od już istniejącej lub 500 metrów, jeśli w danej gminie na jedną placówkę przypada więcej niż 3 tys. mieszkańców.

Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu w ochronie zdrowia

240 tys. podpisów pod obywatelskim projektem ustawy dotyczącym wynagrodzeń w ochronie zdrowia przepadło na rzecz przygotowanego przez rząd dokumentu regulującego płace w sektorze. Zgodnie z przyjętą w lipcu ustawą docelowa wysokość najniższego wynagrodzenia osiągnięta ma zostać do końca 2021 r. Propozycje stawek nie zadawalają środowiska, pozostając kością niezgody.

Sieć szpitali

Sztandarowa reforma Konstantego Radziwiłła weszła w życie 1 października. Finansowanie szpitali w postaci ryczałtu, zastąpiło stosowaną dotychczas procedurę konkursową, co zdaniem ministerstwa zdrowia jest bezpieczniejsze dla szpitali. W ramach sieci do sytemu zakwalifikowało się prawie 600 z ponad 900 szpitali, które uprzednio miały kontrakt. Pozostałe podmioty nadal muszą startować w konkursach. Na najbliższe miesiące - większości z nich ówczesne umowy - aneksowano.

Ustawa o podstawowej opiece zdrowotnej

Ustawa weszła w życie 1 grudnia. Dokument przewiduje, że pacjent objęty zostanie opieką pracującego w POZ zespołu w składzie: lekarz, pielęgniarka oraz położna. Wbrew zapowiedziom nie zdecydowano się, by w zespole funkcjonował dietetyk. Koordynatorem pracy zespołu oraz procesu diagnostycznego nad pacjentem został lekarz POZ. Założeniem ustawy jest także zwiększenie efektywności działania filaru opieki jakim jest POZ, wzmocnienie tego segmentu w systemie oraz wdrożenie rozwiązań mających na celu wzmocnienie roli szeroko pojętej edukacji zdrowotnej, w tym profilaktyki chorób. Wybór lekarza, pielęgniarki i położnej u różnych świadczeniodawców - nietworzących zespołu POZ będzie możliwy do dnia 31 grudnia 2024 r.

Wyższe nakłady

Uchwalona została także ustawa zwiększająca nakłady na ochronę zdrowia do 6 proc PKB w 2025 r. To rządowa „odpowiedź” na postulaty środowiska medycznego domagającego się zwiększenia nakładów do 6,8 proc. PKB w krótszym okresie.

Najważniejsze zmiany dla pacjentów

Od 1 stycznia wszystkie dzieci urodzone po 31 grudnia 2016 r. zostały objęte powszechnym szczepieniem przeciwko pneumokokom.

Z początkiem nowego roku w życie weszła także ustawa „Za życiem”. Rodzice, którym urodzi się dziecko z ciężkimi i nieodwracalnymi wadami lub nieuleczaną chorobą, która powstała w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu przysługuje jednorazowe świadczenie w wysokości 4 tys. złotych. Novum jakie wprowadziła ustawa to chociażby  prawo do korzystania ze świadczeń poza kolejnością dla kobiet w ciąży i dzieci z ww. problemami.

Z mocnym opóźnieniem wchodzi koordynowana opieka dla pacjentów po zawale i to w formie pilotażu w niewielkiej liczbie placówek. Ale to zdecydowanie dobre rozwiązanie, o ile będą środki na jego realizację. Celem projektu jest poprawa jakości leczenia nad pacjentem po zawale, ograniczenie konieczności ponownych hospitalizacji oraz realizacja efektywnego leczenia. Przypomnijmy, że choroby układu krążenia to najczęstsza przyczyna zgonów Polsce. Projekt wyceniono na 36 mln zł rocznie. Pacjent otoczony ma być kompleksową opieką obejmującą m.in. leczenie interwencyjne oraz rehabilitację. Ciągłość opieki wynosić ma 12 miesięcy, w czasie których monitorowana ma być m.in. jakość leczenia chorego.

Z końcem lipca 2017 r. pacjenci nie kupią już pigułki ellaOne bez recepty. Podpisana w czerwcu nowelizacja ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wprowadzała zapis zgodnie, z którym tzw. antykoncepcja awaryjna będzie dostępna wyłącznie na receptę. 

Od 31 sierpnia działacze opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowane z powodów politycznych uzyskały prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej i usług farmaceutycznych udzielanych w aptekach, a także do świadczeń specjalistycznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej udzielanych bez skierowania - poza kolejnością. Niestety przy braku zwiększenia kontraktów nowa grupa uprawnionych spowodowała w części placówek wydłużenie o wiele miesięcy wizyt u specjalistów dla innych pacjentów. 

Z dniem 30 października ówczesna premier Beata Szydło powołała na stanowisko nowego Rzecznika - Bartłomieja Łukasza Chmielowca, który po latach zastąpił Krystynę Barbarę Kozłowską. I w krótkim czasie pokazał on, że będąc na tym stanowisku można jednak więcej zdziałać. 

Zdecydowanie bardziej drgnęło na liście leków refundowanych. Wprowadzoną do niej więcej nowych cząsteczek, poluzowano nieco kryteria m.in. programów lekowych. 

Rok 2017 okiem eksperta

- Kończący się rok stał przed wieloma wyzwaniami i tworzeniem rozwiązań, niwelujących problemy, z którymi od lat się borykamy. Najważniejsza przeprowadzona w tym roku reforma dotyczy stworzenia tzw. sieci szpitali i oparcie jej o finansowanie w formie ryczałtu. Jeszcze za wcześnie na ocenę projektu. Niestety na minus należy zaliczyć sposób jej konsultacji. W żaden sposób nie udało się przekonać projektodawców o konieczności stopniowego wprowadzania zmian wraz ze stałą analizą ich efektywności (zarówno kosztowej, jak i dla pacjentów). Drugi ważny politycznie projekt to kwestia uregulowania minimalnych wynagrodzeń pracowników medycznych. Tu też niestety nie doszło do konsensusu. W momencie rozpoczęcia zbierania podpisów pod projekt obywatelski prace przyspieszono i efekt końcowy nie jest satysfakcjonujący ani dla pracodawców, ani dla pracowników. W tym zakresie Ministerstwo zupełnie nie poradziło sobie z postulatami Porozumienia Zawodów Medycznych i obawiam się, że tak łatwo już tej rozpędzonej maszyny nie uda się zatrzymać. Chyba już wszystkie strony od lat działające w tym sektorze tracą cierpliwość. Przeprowadzane „puste reformy” nie wychodzą naprzeciw oczekiwaniom ani nie odpowiadają na wyzwania, przed którymi stoimy. Stąd niestety oceniam mijający rok na 2. Dlaczego nie 1? Trzymam kciuki za projekty CSIOZ i wprowadzenie ochrony zdrowia w e-Zdrowie - podsumowuje mijający rok specjalnie dla Polityki Zdrowotnej Dobrawa Biadun - radca prawny oraz ekspert ds. Ochrony Zdrowia Konfederacji Lewiatan.

Co nowego czeka na pacjentów w 2018 r.?

1 stycznia wchodzi w życie ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Na reformę tego obszaru od lat czekali specjaliści, ale przede wszystkim pacjenci. Nowela ustawy wprowadza m.in. zmiany w zakresie stosowania przymusu bezpośredniego, finansowania świadczeń zdrowotnych oraz funkcjonowania centrów zdrowia psychicznego. Opieka nad pacjentem ma być kompleksowa i łatwiej dostępna. Środki będą przeznaczane za opiekę nad określoną grupą mieszkańców, zniknie zatem finansowanie za wizytę czy dzień pobytu. Ponadto ustawa przewiduje, iż przyjęcie osoby ubezwłasnowolnionej do domu opieki społecznej bez zgody samego pacjenta a za aprobatą przedstawiciela ustawowego będzie wymagało orzeczenia sądu. Projekt nakłada także obowiązek okresowych badań przebywających tam osób w celu kontroli zasadności pobytu pacjenta w takim ośrodku.

Z dniem 1 lipca 2018 r. rozpocząć ma się zaś pilotaż centrów zdrowia psychicznego, który potrwa 3 lata.

1 stycznia wejdzie w życie rozporządzenie dotyczące zmian w koszu świadczeń gwarantowanych w zakresie leczenia stomatologicznego dzieci. Dokument wprowadza m.in. zabezpieczenie lakiem szczelinowym każdego zęba oraz reguluje rentgenodiagnostykę umożliwiając wykonywanie do pięciu zdjęć zewnątrzustnych. Do konsultacji trafiły też kolejne ważne zmiany w koszyku. 

Z początkiem lutego w życie wejdą także przepisy dotyczące zakazu korzystania nieletnich z solariów. Trzymiesięczne vacatio legis ma pozwolić osobom prowadzącym solaria dostosować się do nowych, narzuconych przez dokument zapisów. Ustawa narzuca obowiązek zamieszczania w miejscach udostępniania salariów informacji o ryzyku związanym z korzystaniem. Nowe przepisy wprowadzają także całkowity zakaz promocji i reklamy solariów.

Anna Grela