Smog a serce: nawet krótka ekspozycja szkodzi układowi krążenia

Nawet krótkotrwały kontakt ze smogiem może negatywnie wpływać na układ sercowo-naczyniowy, prowadząc do zaostrzenia niewydolności serca czy zaburzeń rytmu – wynika z raportu Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK). Polska pozostaje w czołówce krajów rozwiniętych pod względem liczby zgonów związanych z zanieczyszczeniem powietrza.

Dokument opracował zespół naukowców z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach pod kierownictwem prof. Janusza Sielskiego. Stanowi on oficjalne stanowisko Sekcji Prewencji i Epidemiologii PTK.

Prof. Sielski wyjaśnia, że badacze z Kielc – we współpracy z ośrodkami w Warszawie, Gdańsku i Białymstoku – potwierdzili bezpośredni wpływ smogu na rozwój chorób takich jak nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, zaburzenia rytmu (m.in. migotanie przedsionków), ostre zespoły wieńcowe czy udary mózgu.

Głównym zagrożeniem są drobne cząstki zawieszone PM2,5 o średnicy 2,5 mikrometra.

Raport opisuje także biologiczne mechanizmy działania zanieczyszczeń. Smog wywołuje reakcje zapalne w naczyniach krwionośnych, prowadzi do dysfunkcji śródbłonka, stresu oksydacyjnego i zaburzeń pracy autonomicznego układu nerwowego. Skutkuje to rozwojem nadciśnienia, miażdżycy oraz arytmii.

Szczególną uwagę zwrócono również na toksyczne metale ciężkie obecne w powietrzu – arsen, ołów, kadm, miedź i nikiel. Arsen i ołów uznawane są za czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Ekspozycja na arsen może prowadzić do przebudowy lewej komory serca, natomiast ołów – przy wyższych stężeniach – podnosi ciśnienie krwi poprzez blokowanie kanałów wapniowych. Kadm i miedź nasilają stres oksydacyjny i stany zapalne, zwiększając ryzyko zawału.

Eksperci ostrzegają, że szkodliwy wpływ smogu odczuwalny jest nie tylko przy długotrwałej ekspozycji.

Raport zawiera także część praktyczną – zalecenia dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia. Obejmują one m.in. tworzenie aplikacji informujących o jakości powietrza i zaleceniach dla osób z chorobami serca oraz wytyczne dla personelu medycznego dotyczące ograniczania ekspozycji pacjentów na zanieczyszczenia.

Wśród rekomendacji dla administracji lokalnej znalazły się: modernizacja domowych palenisk, ograniczenie spalania paliw stałych oraz kontrola emisji transportowych. Prof. Sielski podkreśla, że skuteczna profilaktyka wymaga współpracy służby zdrowia, samorządów i obywateli.

Prace nad dokumentem trwały ponad rok i obejmowały analizę setek badań międzynarodowych. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zanieczyszczenie powietrza odpowiada za 6,7 mln zgonów rocznie, co stanowi jedną na osiem śmierci na świecie. Polska zajmuje pierwsze miejsce wśród krajów OECD pod względem przedwczesnych zgonów spowodowanych smogiem – 732 na milion mieszkańców, przy średniej OECD wynoszącej 275.