Brak transportu a zdrowie psychiczne młodych – Ministerstwo odpowiada na apel RPD

Brak dostępu do transportu publicznego wśród dzieci i młodzieży to nie tylko problem logistyczny, ale także poważne zagrożenie dla ich zdrowia psychicznego, edukacji i rozwoju społecznego. Po interwencji Rzecznika Praw Dziecka Ministerstwo Infrastruktury zapowiedziało działania legislacyjne mające przeciwdziałać wykluczeniu komunikacyjnemu młodych Polaków.

Problem wykluczenia transportowego dzieci i młodzieży w Polsce staje się coraz bardziej widoczny. Według Raportu UNICEF Polska aż 14 proc. osób w wieku 12–19 lat jest nim realnie zagrożonych, a 30 proc. uczniów ma poczucie, że dostęp do transportu publicznego w ich miejscu zamieszkania stanowi poważną barierę. Te dane wywołały niepokój rzeczniczka praw dziecka, Moniki Horny-Cieślak, która na początku czerwca br. skierowała oficjalne wystąpienie do Ministra Infrastruktury.

Jak podkreśliła RPD, dostęp do transportu publicznego jest warunkiem uczestnictwa młodych ludzi w życiu społecznym: edukacji, kulturze, sporcie czy kontaktach z rówieśnikami. Brak takich możliwości nie tylko ogranicza szanse rozwojowe, ale wpływa także na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży.

Transport publiczny dla młodzieży to nie tylko kwestia organizacyjna, ale także jedno z podstawowych praw dziecka, jakim jest prawo do edukacji, rozwijania talentów, uczestnictwa w kulturze i rekreacji oraz wypoczynku – zgodnie z Konwencją o prawach dziecka. Brak transportu to realna bariera w realizacji tych praw. Izolacja społeczna, brak kontaktu z rówieśnikami i niemożność udziału w zajęciach pozalekcyjnych mogą prowadzić do obniżenia nastroju, lęków i obniżonego poczucia własnej wartości.

Specjaliści zdrowia publicznego wielokrotnie podkreślali, że brak mobilności to jeden z czynników wpływających na pogorszenie zdrowia psychicznego młodzieży, szczególnie w regionach o niskiej gęstości zaludnienia, gdzie inne formy wsparcia psychicznego czy edukacyjnego są równie trudnodostępne.

W odpowiedzi na wystąpienie RPD, Ministerstwo Infrastruktury przedstawiło działania podejmowane w celu przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu. Wiceminister Stanisław Bukowiec poinformował, że w ramach prac Zespołu Eksperckiego ds. przeciwdziałania wykluczeniu komunikacyjnemu opracowano zestaw rekomendacji. Ich kluczowym elementem jest ustanowienie roli integratora transportu publicznego oraz opracowanie planów transportowych obejmujących całe terytorium kraju.

Jednym z najważniejszych rozwiązań zawartych w projekcie ustawy jest wprowadzenie transportu na żądanie. Tego typu przewozy mają być dostępne w gminach o niskim zaludnieniu i na terenach szczególnie narażonych na wykluczenie komunikacyjne. Skorzystają z nich nie tylko osoby starsze czy przewlekle chore, ale przede wszystkim dzieci i młodzież. Taka elastyczność w organizacji transportu to szansa na realną poprawę jakości życia młodych ludzi w regionach peryferyjnych.

Kolejnym rozwiązaniem zaproponowanym przez Ministerstwo Infrastruktury jest ustanowienie marszałków województw jako integratorów przewozów w regionach. Nowelizacja ustawy przewiduje, że każda linia dofinansowana z Funduszu Przeciwdziałania Wykluczeniu Komunikacyjnemu ma być obsługiwana co najmniej trzema parami kursów dziennie – rano, w południe i wieczorem – także w weekendy i święta. Takie podejście ma zapewnić przewidywalność i ciągłość połączeń, co z kolei ułatwi planowanie codziennych aktywności przez dzieci i młodzież oraz ich opiekunów.

Nowe przepisy zakładają również, że publiczny transport zbiorowy powinien gwarantować połączenia pomiędzy miastami wojewódzkimi a siedzibami powiatów oraz między gminami a ich stolicami powiatowymi. Taki system ma przyczynić się do budowy bardziej spójnej, dostępnej i inkluzyjnej struktury komunikacyjnej w Polsce.

Źródło: Rzecznik Praw Dziecka/MH