Wstrzymywanie wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego kobietom w ciąży. RPO reaguje na działania ZUS

Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismo dotyczące wstrzymywania wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego kobietom w ciąży podczas kontroli podlegania ubezpieczeniom społecznym. Problem zgłaszany przez skarżące oraz organizacje społeczne budzi poważne wątpliwości natury prawnej i etycznej.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do ZUS po licznych sygnałach dotyczących wstrzymywania wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego kobietom w ciąży na czas trwania postępowania administracyjnego. Podczas spotkania w BRPO 23 września 2025 r. z przedstawicielami Zakładu i reprezentantkami Zespołu Praw Kobiet w ramach inicjatywy „Nasz Rzecznik” omówiono procedury weryfikacji podlegania ubezpieczeniom społecznym, które w praktyce szczególnie mocno dotykają ciężarne ubezpieczone oraz matki tuż po urodzeniu dziecka.

Zwrócono uwagę, że kobiety w zaawansowanej ciąży lub w połogu „nie mają siły ani zasobów, aby czynnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym i korzystać ze środków odwoławczych”. Przedstawiciele ZUS mieli deklarować, że kierownicy jednostek organizacyjnych otrzymają zalecenia uwzględniania szczególnej sytuacji tych ubezpieczonych.

Wstrzymywanie wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego kobietom w ciąży na czas kontroli jest dla wielu rodzin dotkliwym problemem ekonomicznym i społecznym. Sprawa była już tematem licznych skarg, a także artykułów prasowych, które – jak zauważono – przeczą ugruntowanej w orzecznictwie tezie, że podjęcie pracy w ciąży, nawet przy wysokim ryzyku socjalnym, może być traktowane jako działanie instrumentalne wyłącznie w celu uzyskania świadczeń.

W omówieniach do RPO podkreślano, że sama motywacja uzyskania świadczeń nie stanowi obejścia prawa:

RPO podkreśla, że odmienne traktowanie ciężarnej pracownicy w przypadku podejrzenia obejścia prawa stanowi przejaw dyskryminacji.

Podczas spotkania przypomniano wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 4 lutego 2021 r. w sprawie Jurčić przeciw Chorwacji. W omówieniu zaakcentowano, że ETPC „wskazał, iż decyzja odmawiająca prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego i uznająca zatrudnienie za fikcyjne ze względu na stan ciąży mogła zapaść jedynie w stosunku do kobiet”, co jednoznacznie czyni ją przypadkiem odmiennego traktowania ze względu na płeć.

To argument o potężnym znaczeniu prawnym. Tym bardziej że regulacje dotyczące ochrony pracy kobiet w ciąży wynikają nie tylko z art. 18 Konstytucji RP, ale i z norm międzynarodowych. W omówieniu przywołano Konwencję nr 183 Międzynarodowej Organizacji Pracy, zgodnie z którą „potrzeba zapewnienia ochrony podczas ciąży stanowi wspólny obowiązek rządu i społeczeństwa”. Skoro więc państwo ma obowiązek szczególnej ochrony kobiety ciężarnej, to – jak zaznacza RPO – działania organów państwa powinny przyjmować postawę co najmniej niedyskryminacyjną.

Rzecznik przypomina również, że zgodnie z Konwencją o prawach dziecka oraz art. 71 Konstytucji państwo ma obowiązek zapewnić dzieciom odpowiedni poziom życia, a rodzinom w trudnej sytuacji udzielać szczególnej pomocy. W materiałach powołano się na to, że „matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych”, a długotrwałe pozbawienie rodziny źródła utrzymania ogranicza realne prawa dziecka i matki.

W kontekście wstrzymywania świadczeń chorobowych kobietom w ciąży podczas trwania postępowań administracyjnych RPO ocenia, że państwo powinno podejmować działania wzmacniające bezpieczeństwo socjalne, a nie je osłabiać.

W związku z zastrzeżeniami i sygnałami od obywateli zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk skierował oficjalne wystąpienie do Pawła Jaroszka, członka Zarządu ZUS, z prośbą o przedstawienie stanowiska Zakładu. Odpowiedź ZUS i ewentualne zmiany w praktykach kontroli będą kluczowe dla oceny, czy instytucja adekwatnie chroni prawa kobiet w ciąży w systemie zabezpieczenia społecznego.

Źródło: RPO/MH