Więcej pieniędzy na badania i produkcje API, zmiany w reklamach leków. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego

Większa kontrola nad sprzedażą leków bez recepty, unormowanie zasad reklamowania leków, a przede wszystkim stworzenie warunków do zwiększenia krajowej produkcji API. To najważniejsze wyzwania, jakie wskazują autorzy „Rekomendacji Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego dla Polityki Lekowej Państwa”. Co ważniejsze, pokazują także, jakie zmiany w prawie należy wdrożyć, aby osiągnąć cel.

Tematów podjętych w raporcie Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego jest kilka i właściwie wszystkie są dobrze znane, bo dyskusja nad nimi w Polsce toczy się już od jakiegoś czasu. To na przykład kłopot z krajową (a także europejską) produkcją API.

Polska, mimo że oczywiste jest, że chce także być producentem, nie ma strategii zagwarantowania bezpieczeństwa lekowego w zakresie rodzimej produkcji najważniejszych API.

Kłopot w tym, że w momencie np. załamania się dostaw nasz kraj zostanie bez strategicznych dostaw.

Dlatego PTF zaleca przeprowadzenie rzetelnych i kompleksowych analiz strategicznych, co ograniczy stosowane dotychczas reaktywne działania oparte na doraźnej interwencji.

I radzą, aby skupić się na rozważaniu takich posunięć jak:

• poniesienie większych kosztów produkcji krajowej przez państwo i określenie dopuszczalnych ich granic;
• gotowość obywateli do płacenia więcej za leki lub API wyprodukowane w kraju;
• znaczenie ceny w stosunku do bezpieczeństwa dostaw i określenie, o ile więcej możemy jako obywatele zapłacić, aby uzyskać niezależność.

To nie koniec, bo drogą do wyjścia z tej lekowej pułapki jest m.in. zwiększenie nakładów na badania i rozwój (B+R).

Kolejny temat to powszechność leków bez recepty. Chodzi o (over-the-counter medicines) OTC, które można dostać na każdej stacji paliw, przy każdej kasie w sklepie. Teoretycznie to ważny element polityki zdrowotnej państwa ukierunkowany na rozwój idei samoopieki (self-care) obejmującej samoleczenie (self-treatment) i samodzielne stosowanie leków (self-medication).

Jednak wiąże się z pewnymi zagrożeniami:

• niewłaściwe dawkowanie i przedłużone stosowanie;
• interakcje z lekami na receptę;
• opóźnienie w podjęciu leczenia pod opieką personelu medycznego.

PTF jasno diagnozuje, że jest w Polsce niedostateczny nadzór nad obrotem pozaaptecznym prowadzonym w sklepach wielkopowierzchniowych, na stacjach paliw czy w drogeriach.

Dlatego przedstawia swoje rekomendacje:

• wprowadzenie ograniczenia sprzedaży produktów leczniczych OTC w obrocie pozaaptecznym wyłącznie dla osób pełnoletnich;
• obowiązek wyodrębnienia specjalnych stref sprzedaży leków OTC w placówkach pozaaptecznych;
• dopuszczenie do obrotu pozaaptecznego jedynie najmniejszych zarejestrowanych opakowań produktów OTC albo utworzenie odrębnej kategorii OTC przeznaczonej wyłącznie do sprzedaży pozaaptecznej, z określeniem maksymalnej wielkości opakowania (np. 2–4 tabletki/kapsułki lub ilość preparatu płynnego wystarczająca na 2–5 dni stosowania);
• wprowadzenie nadzoru nad obrotem pozaaptecznym i internetowym produktami leczniczymi bez recepty poprzez zobowiązanie przedsiębiorców realizujących sprzedaż do przekazywania okresowych raportów o sprzedaży;
• wskazanie instytucji publicznych zobowiązanych do stałego monitorowania sprzedaży produktów leczniczych bez recepty;
• wypracowanie systemu finansowania usług farmaceutycznych i opieki farmaceutycznej w celu zwiększenia zaangażowania farmaceutów w nadzorowanie i edukowanie pacjentów stosujących samodzielnie leki;
• konsekwentne ograniczanie asortymentu produktów leczniczych w sieciach sklepów.

Następna kwestia to reklamy leków. W ciągu ostatnich lat zasady promowania takich produktów bardzo się zmieniły, ale farmaceuci zauważają, że nadal trzeba nad tym pracować. Wskazują, że reklamowanie leków może prowadzić do nieświadomej medykalizacji społeczeństwa, a pacjent może nabrać przekonania, że każdy problem zdrowotny wymaga farmakoterapii. To z kolei prowadzi do niepotrzebnego stosowania leków.

Dodają, że przekaz reklamowy pomija wyraźne informowanie o skutkach ubocznych leków. Jest przy tym nachalny i kreuje obraz natychmiastowego i skutecznego działania leków, a pomijane są aspekty ich bezpieczeństwa.

Dlatego farmaceuci proponują:

• wprowadzenie do katalogu praw pacjenta, w części dotyczącej prawa do informacji, prawa do uzyskania rzetelnej informacji o stosowanej farmakoterapii oraz do uzyskania rzetelnej i wszechstronnej informacji o produkcie leczniczym OTC będącym przedmiotem reklamy;
• nadzór nad respektowaniem tego prawa powinien znaleźć się w gestii Rzecznika Praw Pacjenta, a podmiot odpowiedzialny prowadzący reklamę produktu leczniczego powinien być zobowiązany do respektowania tego prawa;
• wprowadzenie zakazu reklamy skierowanej do wiadomości publicznej produktów leczniczych OTC stosowanych u dzieci oraz wyrobów medycznych i suplementów diety przeznaczonych dla dzieci, w godzinach 7.30–19.30, i wprowadzenie obowiązku blokowania dostępu do tych reklam w internecie osobom niepełnoletnim;
• wprowadzenie zakazu reklamy produktów o charakterze intymnym w godzinach 7.30–19.30 niezależnie od środka masowego przekazu, który je emituje (radio, telewizja, internet), i jednoczesne wprowadzenie obowiązku blokowania dostępu do tych reklam w internecie osobom niepełnoletnim;
• wprowadzenie dodatkowych regulacji dotyczących reklamy produktów leczniczych skierowanej do osób starszych, zwłaszcza zamieszczania szerszej informacji o działaniu leku, przeciwwskazaniach do jego stosowania i działaniach niepożądanych.

Autorami dokumentacji są: Agnieszka Zimmermann, Agnieszka Skowron, Mariola Drozd, Bożena Karolewicz, Wojciech Miltyk, Anna Wiela-Hojeńska, Artur Owczarek, Lucyna Bułaś, Olga Fedorowicz.