URPL: łatwiej i taniej zapobiegać błędom niż leczyć ich skutki

Dziś w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych odbyła się konferencja prasowa pt.: „Błędy medyczne w farmakoterapii. Czy umiemy i możemy im zapobiegać?” – w ramach prowadzonej przez Urząd Kampanii Ogólnopolskiej „Lek Bezpieczny”. 

Konferencję rozpoczął prezes Urzędu Rejestracji Leków, Grzegorz Cessak. Błąd medyczny zaliczający się obecnie do niepożądanych działań leków rozumiany jest jako nieumyślne niepowodzenie procesu leczniczego - mówił. Błędem w sztuce lekarskiej jest czynność (zaniechanie) lekarza w zakresie diagnozy i terapii, niezgodna z nauką medycyny w zakresie dostępnym dla lekarza. Prezes URPL podkreślił także, że błąd medyczny nie zawsze jest błędem lekarskim. Może go również popełnić farmaceuta, pielęgniarka lub inny fachowy pracownik opieki zdrowotnej, a także pacjent lub jego opiekun - przypomniał.

Łatwiej i taniej zapobiegać błędom niż leczyć ich skutki – powiedział prezes URPL na dzisiejszej konferencji. Dotyczy to także błędów medycznych, gdzie duże znaczenie mają proste czynności, np.: zróżnicowanie wyglądu opakowań w zależności od mocy leku, właściwa postać leku (np. w pediatrii), opakowania skonstruowane tak, aby były niedostępne dla dzieci, przygotowanie dla pacjentów instrukcji podawania leków na kartce – mówił Grzegorz Cessak.

Zdaniem prezesa URPL potencjalne błędy mogą na przykład wynikać z nieuwzględnienia wąskiego indeksu terapeutycznego - łatwości przedawkowania, niebezpiecznych interakcje leków z żywnością, czy suplementami diety. Często mamy też do czynienia z nietypowym schematem podawania leku np. raz na tydzień zamiast codziennie.

Postuluje się również, by produkty stosowane w stanach zagrażających życiu nie wymagały długiego przygotowania np. żmudnego rozpuszczania substancji czynnej w rozpuszczalniku. Najlepiej jeśli są one od razu gotowe do podania.

Zdaniem prezesa URPL, błędy medyczne często zdarzają się w przypadku pacjentów w podeszłym wieku. Jest to związane z przyjmowaniem przez nich wielu leków, trudnością w zapamiętaniu wskazówek i interakcji. Wynikają również z błędnego odczytania recepty, podobnych nazw leków czy zbliżonego wyglądu opakowań.

Gościem konferencji w Urzędzie Rejestracji Leków był dr Jarosław Woroń, reprezentujący Klinikę Intensywnej Terapii Interdyscyplinarnej UJ CM i i Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii Wydziału Lekarskiego UJ CM w Krakowie.

Zdaniem dr. Jarosława Woronia, błąd medyczny w farmakoterapii powoduje w konsekwencji zmniejszenie skuteczności stosowanego leczenia, zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań, chorobowości i śmiertelności, zwiększa koszty leczenia oraz pogarsza jakość życia pacjenta.

W prewencji niekorzystnych zdarzeń w farmakoterapii, które mogą być konsekwencją błędu medycznego, bardzo ważna jest świadomość pacjenta, w tym racjonalne stosowanie leków dostępnych bez recepty oraz ograniczenie stosowania suplementów diety – uważa dr Woroń. W jego opinii aktywna prewencja błędów w farmakoterapii zmniejsza koszty leczenia nie tylko poprzez ograniczenie stosowania niepotrzebnych leków, ale także poprzez zmniejszenie kosztów polekowych działań niepożądanych.

Stosując farmakoterapię zawsze oprócz oczekiwania skuteczności musimy liczyć się z występowaniem niepożądanych działań leków. Powikłania farmakoterapii mogą powstawać nie tylko w wyniku spontanicznego ich występowania, ale mogą być konsekwencją zarówno zdarzeń niepożądanych w farmakoterapii jak i błędu medycznego, jaki może wystąpić podczas stosowania leków.

O błędzie medycznym mówimy, kiedy lek otrzymuje pacjent, u którego istnieją przeciwwskazania bezwzględne lub względne do jego podania. Z błędem mamy również do czynienia, gdy lek zostaje podany w nieodpowiedniej dawce, w błędnych przedziałach czasowych pomiędzy kolejnymi podaniami oraz gdy lek zostaje podany u pacjenta, który jednoczasowo zażywa inne leki lub stosuje suplementy diety, mogące wchodzić między sobą w niekorzystne interakcje, których konsekwencją jest zmniejszenie skuteczności i zmniejszenie bezpieczeństwa dla pacjenta.

Z przypadkiem błędu medycznego w farmakoterapii mamy również do czynienia przy podaniu leku w populacji wiekowej, która nie powinna danego leku otrzymać. Dotyczy to w szczególności dzieci i osób starszych, gdzie zmiany w farmakokinetyce i farmakodynamice leków mogą indukować działania niepożądane. Trzeba również pamiętać o ograniczeniach i przeciwwskazaniach do stosowania leków w okresie ciąży i karmienia piersią – przypomina URPL.

Błędem jest także stosowanie leków niezgodnie z komunikatami bezpieczeństwa, które publikowane są na stronie Urzędu Rejestracji. Komunikaty te wskazują nowe ograniczenia i przeciwwskazania do stosowania niektórych leków i mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa stosowanego leczenia.    

AS