Ukraiński rynek farmaceutyczny wraca do poziomu sprzed wojny

Współpraca, partnerstwo i wymiana danych - to podstawa do odbudowy zdrowego społeczeństwa oraz stabilnego systemu ochrony zdrowia i silnego przemysłu farmaceutycznego na Ukrainie. Takie wnioski płyną z debaty „Sektor Farmaceutyczny w Polsce i w Ukrainie” zorganizowanej podczas konferencji Europe-Poland-Ukraine 2023, Rebuild Together.

Z jednej strony brak systemu refundacji, brak wzajemnej uznaniowości i ograniczenia w certyfikacji zgodności norm UE w czasie pandemii oraz trwającego konfliktu zbrojnego na Ukrainie. Z drugiej, otwartość na unijne regulacje i chęć współpracy z partnerami zachodnimi, nowoczesna infrastruktura oraz szerokie wsparcie finansowe i merytoryczne światowych liderów, zarówno ze świata medycyny jak i farmacji - tak, na dzień dzisiejszy, charakteryzują politykę zdrowotną naszych wschodnich sąsiadów eksperci. A determinacja krajów partnerskich oraz samej Ukrainy w realizacji swoich strategii odbudowy gospodarki, to sygnał, że Ukraina w przyszłości, stanie się bardzo ważnym elementem, europejskiej polityki zdrowotnej.

Ukraina jest największym, jeśli chodzi o powierzchnię, krajem w Europie. To także 6. kraj co do wielkości populacji i drugi, jeśli chodzi o populację pacjentów onkologicznych (1.2 mln pacjentów).

Zaprosiła przedstawicieli branży do realizowania badań klinicznych w tym kraju. Jak dodała, w samej strategii gospodarczej dla Ukrainy do 2030 r., w komponencie zdrowotnym, dużo uwagi poświęcono badaniom klinicznym.

-W dokumencie ujęliśmy także rozwój dla obszaru badań klinicznych. Nasza sytuacja zmusza nas do przyspieszania realizacji badań klinicznych i daje nam solidną podstawę do działań w tym kierunku - mówiła wiceminister zdrowia Ukrainy ds. integracji europejskiej. -Szybkość procedur inwestycyjnych, powrót Ukraińców do kraju, przeniesienie punktów medycznych do bezpiecznych miejsc, stanowią podstawy by rozwijać i kontynuować badania kliniczne na Ukrainie - dodała.

-Firmę IQVIA w Ukrainie reprezentuje 250 specjalistów. Skupiamy się tam, między innymi na badaniach klinicznych i zapewniam, jakość tych badań w Ukrainie znajduje się w czołówce światowej - mówił Michał Pilkiewicz Dyrektor Generalny, Ukraina, Adriatyk i Kraje Bałtyckie, IQVIA.

Tylko na początku wojny w Ukrainie realizowano 794 badań klinicznych, na różnych etapach

-Branża farmaceutyczna, nie zbaczając na bombardowania i niszczenie zakładów produkcyjnych, stanęła na wysokości zadania i bardzo szybko zaczęła przeformatowywać swoje linie produkcyjne, by dostarczyć jak najwięcej medykamentów i wsparcia dla żołnierzy - zapewniła Maryna Słobodniczenko.

Każda tragedia, czy kryzys powoduje, że następują zmiany. Skupiając się na pozytywach, to każda z firm uczestnicząca w debacie, to bardzo duzi gracze na rynku Ukraińskim, eksportujący swoje cząsteczki do 80 krajów. Przemysł ukraiński jest na światowym poziomie - mówił Michał Pilkiewicz z IQVIA.

Ukraina chce być częścią UE i uczestnikiem europejskiego rynku produkcji leków. Suwerenność lekowa jest jednym z priorytetów Unii Europejskiej, a COVID-19 i problemy z dostępnością leków i substancji czynnych z Azji otwierają przed partnerstwem polsko-ukraińskim drzwi do zostania liderem produkcji dla Starego Kontynentu. 

-Ukraina jeszcze za czasów radzieckich miała bardzo rozwinięty sektor farmaceutyczny i naukowy. To dziedzictwo które otrzymaliśmy i rozwinęliśmy w ostatnich dziesięcioleciach. Eksportujemy leki do ponad 50 krajów na całym świecie w tym także dla UE. Sprzedajemy leki na wszystkich kontynentach. Nasz pipeline to obecnie 100 produktów i każdego roku dołączamy do niego kolejnych 20 - mówił Pawło Sawenko, Prezes Zarządu Farmak International. 

Ukraina dysponuje odpowiednimi mocami produkcyjnymi i nowoczesną technologią oraz wykwalifikowanymi kadrami, jednak wciąż podważana jest kwestia jakości produkcji. Aby rejestrować i sprzedawać leki w UE, Ukraina musi spełniać europejskie certyfikaty i wdrożyć odpowiednie procedury bezpieczeństwa.

Jak mówił Krzysztof Kopeć, prezes Związku Pracodawców Przemysłu Farmaceutycznego w Polsce, „harmonizacja rynku europejskiego z ukraińskim jest trudna, ale nie jest niemożliwa.

Podkreślił przy tym, że w Europie, „mamy najlepszy system kontroli bezpieczeństwa leków a Ukraina zmierza w tą samą stronę”.

Jak zapewniają ukraińscy prawodawcy, obecnie już procedowane są akty legislacyjne, które dostosowują na poziomie prawodawczym kwestie międzynarodowej certyfikacji, tak aby spełniały one wyśrubowane unijne normy chociażby z obszaru Good Manufacturing Practice (GMP). Istotne jest, aby standardy realizowanych w kraju produkcji czy badań nie odbiegały od zachodnich standardów.

Jak podkreślają przedstawiciele ukraińskiego przemysłu, o ile standaryzacja produkcji do europejskich wymogów trwa od lat, to zarówno COVID jak i wojna mocno ograniczyły możliwość Ukrainy do szerszego wejścia na rynek europejski uniemożliwiając wykonanie audytów przez europejskich regulatorów rynku farmaceutycznego.

Współpraca, partnerstwo - pomiędzy ekspertami, rządami, firmami ale także w kontekście partnerstwa publiczno-prywatnego, mają przyczynić się do szybkiego powrotu Ukrainy na właściwe ścieżki oraz umocnienia branży farmaceutycznej na rynku europejskim.

Przedstawiciele ukraińskiego rządu, a także  biznesu wskazywali wielokrotnie otwartość do współpracy, zarówno w zakresie badań klinicznych, jak i rozwoju, a także produkcji oraz sprzedaży gotowych leków dla pacjentów Unii Europejskiej.

Polscy reprezentanci rynku farmaceutycznego także są otwarci na tę współpracę, przez - jak uzasadniali -  skuteczną i przemyślaną politykę rządu Ukrainy. Zwrócił na to uwagę między innymi przedstawiciel IQVIA. - Jestem pod bardzo dużym wrażeniem w zakresie przygotowania przez stronę ukraińską paneli tematycznych dotyczących transformacji rynku w kontekście wojny. Główną osią w dyskusji healthcare jest nie rozmowa o pieniądzach, a o potrzebach - bardzo jasno zdefiniowanych - mówił Michał Pilkiewicz.

O tym jak w praktyce wygląda współpraca polsko-ukraińska w zdrowiu opowiadali także sami przedsiębiorcy. Skuteczność ich  działań może potwierdzać choćby fakt, już procedowanej w parlamencie ukraińskim ustawy poświęconej ukraińskiemu systemowi KOWAL

systemowi weryfikacji autentyczności produktów leczniczych (PLMVS), który jest częścią europejskiego sytemu weryfikacji leków EMVS.

Materiał zrealizowany przy współpracy z partnerem.