Demografia Polski 2025: coraz mniej urodzeń, coraz więcej zgonów. Raport Rządowej Rady Ludnościowej

Liczba ludności Polski ponownie zmalała i bez systemowych rozwiązań tego trendu nie da się zatrzymać. Dodatkowo starzejemy się, a to ma fatalny wpływ na wyzwania systemu ochrony zdrowia. Wszystko to wpływa negatywnie na rynek pracy.

Nie mamy dobrych informacji, jeśli chodzi o demografię Polski.

Dodaje, że od początku XXI w. odnotowujemy niewielki przyrost naturalny, a od 2012 r. liczba ludności się zmniejsza. Wyjątkiem był tylko rok 2017, ale wzrost był niewielki. W 2024 r. współczynnik przyrostu naturalnego obniżył się do −4,2, a różnica między liczbą zgonów i urodzeń zwiększyła się do 157 tys.

Pozytywną informacją jest to, że liczba urodzeń żywych wyniosła 252 tys., ale o około 21 tys. mniej niż rok wcześniej i o prawie 53 tys. mniej niż dwa lata wcześniej. Dodatkowo notujemy wysoką liczbę zgonów.

I jeszcze trzeba uwzględnić migracje zagraniczne. Saldo jest na plus, ale nadal nie są to liczby, które mają znaczący wpływ na liczbę mieszkańców Polski.

Zgodnie z najnowszymi danymi liczba ludności Polski systematycznie spada. Na koniec 2023 r. wyniosła 37 637 tys., czyli o ok. 130 tys. mniej niż na koniec 2022 r. Teraz – na koniec 2024 r. – liczby są jeszcze mniejsze: 37 489 tys. osób.

W miastach mieszkało 22 276 tys. osób (to prawie 60 proc. populacji), a na wsi 15 213 tys. osób.

I to nie jest jeszcze wszystko, bo z wstępnych danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że na koniec I kwartału 2025 r. ludność Polski liczyła 37 437 tys. osób.

Statystycy zaznaczają, że biorą pod uwagę stałych mieszkańców – w tym osoby, które przebywają czasowo za granicą, ale zachowały stałe zameldowanie w Polsce. Nie ma z kolei w tych danych imigrantów przebywających w Polsce czasowo.

Nie ma co ukrywać, że sytuacja ma wielkie znaczenie i dla ochrony zdrowia, i dla rynku pracy. Zacznijmy od tego pierwszego aspektu.

Nasze społeczeństwo się starzeje. Generalnie żyjemy coraz dłużej, chociaż trzeba też przyznać, że krócej niż w innych krajach UE. I trzeba też dodać, że pandemia COVID-19 zatrzymała trend wzrostowy.

Co do tych różnic, to występuje wysokie natężenie zgonów mężczyzn w wieku 50–79 lat. To oczywiście przekłada się na straty w długości życia mężczyzn w relacji do kobiet od ponad 7 miesięcy (w grupach wieku 50–54 i 75–79 lat) do ponad 10 miesięcy (60–64 i 70–74 lata) i prawie roku dla osób w wieku 65–69 lat.

Umieramy także z powodu chorób układu oddechowego i pokarmowego. Eksperci wskazują wprost, że natężenie zgonów spowodowanych chorobami układu oddechowego wzrosło w latach 2014–2023 wśród mężczyzn o kilkanaście procent, a wśród kobiet o ponad 40 proc.

Niestety, te przyczyny występują częściej niż w innych krajach europejskich i są znacznie większym zagrożeniem życia niż przeciętnie dla mieszkańców krajów UE.

To wszystko łączy się ze zjawiskiem starzenia się społeczeństwa i potrzebą opieki nad seniorami. Statystycy przywołują wyniki ósmej rundy Badania Zdrowia, Starzenia się Populacji i Procesów Emerytalnych „SHARE: 50+ w Europie”, które pokazują, że ponad 20,5 proc. osób w wieku 65+ otrzymuje opiekę w ramach nieformalnych sieci wsparcia – starsze kobiety częściej niż starsi mężczyźni (23 proc. wobec 16,9 proc.).

W takich przypadkach ważne jest też pytanie o subiektywną ocenę jakości życia – mowa o dobrostanie psychicznym, zadowoleniu z życia czy poczuciu osamotnienia. Niestety, pod tym kątem też nie wypadamy dobrze, bo plasujemy się w grupie krajów o najniższych wartościach tego wskaźnika. Zajmujemy 17. miejsce na 26 analizowanych krajów.

Jak już powiedzieliśmy, demografia ma kluczowe znaczenie dla rynku pracy. Z raportu płynie jednoznaczny wniosek, że nie jest dobrze. Społeczeństwo się starzeje i spada liczba ludności. Napływ imigrantów częściowo kompensuje negatywne efekty tych trendów, ale w dłuższej perspektywie nie będzie to odpowiedzią na potrzeby pracodawców.

Dodają, że kluczowe znaczenie może mieć rozwój i popularyzacja elastycznych form pracy, lepszy dostęp do usług opiekuńczych i zdrowotnych, inwestowanie w uczenie się przez całe życie i nowe kompetencje, a także stworzenie warunków pracy, które umożliwią zwiększenie i wydłużenie aktywności zawodowej osób z ograniczeniami zdrowotnymi – w tym z niepełnosprawnościami. Generalnie chodzi o zwrócenie uwagi na osoby pozostające poza rynkiem pracy.

Ostatnich 11 stron raportu to proponowane działania, które mają poprawić sytuację w wielu obszarach. Trudno to wszystko streścić, ale jeśli chodzi o dzietność, to eksperci zalecają np. usunięcie barier realizacji aspiracji rodzicielskich. Potrzebna jest redukcja kosztów bezpośrednich i pośrednich rodzicielstwa wynikająca z działań poprawiających warunki życia różnych typów rodzin z dziećmi.

Jeśli chodzi o umieralność, szczególną uwagę trzeba zwrócić na fakt, że w ostatniej dekadzie zaobserwowano ponadczterokrotny wzrost liczby zgonów z powodu samobójstw wśród dzieci i młodzieży w wieku do 19 lat.

Z kolei rynkowi pracy może pomóc stworzenie warunków wspierających utrzymywanie aktywności zawodowej po osiągnięciu wieku emerytalnego.