Teranostyka w praktyce onkologicznej: mniej powikłań, więcej skuteczności

Terapia dobrana indywidualnie do pacjenta na podstawie wyników diagnostyki? To nie science fiction, tylko teranostyka – podejście, które łączy skuteczne leczenie z precyzyjnym rozpoznaniem choroby. Prof. Leszek Królicki, krajowy konsultant w dziedzinie medycyny nuklearnej, podkreśla, że to podejście już dziś służy pacjentom, zwłaszcza w onkologii.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu lekarze leczyli pacjentów w sposób holistyczny – patrzyli nie tylko na objawy, ale i całego człowieka. Z czasem nastąpiło przesunięcie uwagi – najpierw w stronę poszczególnych narządów, potem komórek, a następnie molekuł. Tak narodziła się medycyna molekularna i precyzyjna, w której punktem wyjścia stały się dane z badań laboratoryjnych.

Jednak jak zauważa prof. Leszek Królicki, takie podejście, choć skuteczne, zatraciło osobę pacjenta z pola widzenia.

Teranostyka to połączenie diagnostyki i terapii. W dużym uproszczeniu – najpierw sprawdzamy, czy lek „widzi” chorobę w organizmie, a dopiero potem go stosujemy.

Choć samo pojęcie teranostyki pojawiło się w 2002 roku, to filozofia tej metody była znana już wcześniej, zwłaszcza w medycynie nuklearnej. W praktyce polega na tym, że radioznacznik podany pacjentowi pozwala ocenić, czy zmiana chorobowa jest wrażliwa na określoną substancję. Jeśli tak – podaje się lek o podobnej strukturze, ale wyposażony w aktywny radioizotop, który niszczy komórki nowotworowe.

W leczeniu białaczek stosowano fosfor-32, przerzuty do kości leczono strontem-89, a nowotwory układu współczulnego – radioaktywnym jodem.

Dziś teranostyka wkracza także do terapii nowotworów piersi i prostaty. Dobrym przykładem jest herceptyna – lek skuteczny tylko u około 20% pacjentek z rakiem piersi. Dziś wiadomo, że skuteczność zależy od obecności receptorów HER2. Dlatego przed leczeniem bada się nowotwór, by sprawdzić, czy pacjentka może z takiej terapii skorzystać.

Trwają też badania nad możliwością oceny tych receptorów nie tylko w biopsji, ale także w całym organizmie – tzw. badanie in vivo. Pozwoliłoby to dobrać terapię do każdego przerzutu indywidualnie, bo każdy z nich może różnić się pod względem ekspresji receptorów. W Polsce mamy możliwości diagnozować i leczyć chorych zgodnie z ideą teranostyki, opartej na bezpieczeństwie, skuteczności, precyzji i zindywidualizowanym podejściu do pacjenta.

Jednak nie wszystkie procedury są jeszcze dostępne. Część z nich wymaga zmian przepisów, inne – ukończenia badań klinicznych.

Szczególnie czekają na to pacjenci z nowotworem prostaty, szpiczakiem czy rakiem piersi. Teranostyka, choć już dziś zmienia sposób leczenia, ma jeszcze ogromny potencjał, który czeka na pełne wykorzystanie.

Obecnie w Polsce teranostyka znajduje zastosowanie m.in. w leczeniu:

• neuroblastoma u dzieci – z użyciem [¹³¹I]I-MIBG,

• przerzutów nowotworowych do kości w przebiegu raka prostaty – z użyciem radu-223,

  Reklama

• guzów neuroendokrynnych – z użyciem znakowanych analogów somatostatyny,

• wybranych chorób tarczycy i raka tarczycy – z zastosowaniem jodu-131.