Szczepienia przeciw HPV - jaką szczepionkę wybrać?

Szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) są już stosowane w 58 krajach na całym świecie i zdecydowanej większości krajów europejskich. Względem Europy, jesteśmy opóźnieni o 16 lat. Zgodnie z deklaracjami MZ, powszechne szczepienia przeciw HPV mają być realizowane już od połowy tego roku. Nie wiadomo jednak jeszcze, która ze szczepionek będzie stosowana i jaką dokładnie populację obejmie program szczepień.

Francja, Niemcy czy Hiszpania, programy szczepień przeciw HPV wprowadziły już w 2007 r., czyli rok po zarejestrowaniu szczepionki. Zaraz po nich, swoje programy profilaktyki nowotworowej zaczęły realizować Dania, Grecja i Wielka Brytania. Obecnie szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego są stosowane w większości krajów europejskich, ale jeszcze nie w Polsce.

Tymczasem, każdego roku w Polsce, prawie 3000 kobiet dowiaduje się, że ma raka szyjki macicy, a przecież są inne choroby wywoływane przez HPV. Poza rakiem szyjki macicy HPV jest jednym z głównych czynników powodujących raka odbytu, gardła, sromu, pochwy, prącia, czy nawracające brodawczaki górnych dróg oddechowych.

Wyróżnia się 150 typów HPV chorobotwórczych dla człowieka. Na rynku dostępne są szczepionki; 2-walentna, chroniąca przed zakażenie typem 16 i 18, powodujących około 70 proc. zakażeń HPV, które prowadzą do raka szyjki macicy oraz szczepionka 9-walentna, która zapobiega 9 typom HPV i zapobiegająca 90 proc. przypadków raka szyjki macicy, ale także nowotworom odbytu, gardła, sromu, prącia, czy kłykcinom narządów płciowych i nawracającym brodawczakom. 

W kontekście szczepień w Europie wyglądamy bardzo bardzo źle jeśli chodzi szczepienia HPV - ocenił prof. Maciej Stukan z Gdyńskiego Centrum Onkologii. Jesteśmy jedynym krajem, który takiego programu nie ma - dodał. Jak podkreślał, Polska ma opóźnienia, ale także luksus, że możemy oprzeć się o doświadczenia innych krajów.

W tym roku, swoje wytyczne dotyczące programu szczepień przeciwko HPV aktualizuje Litwa. Doświadczeniami z wprowadzania programu szczepień na Litwie, podczas sesji dotyczącej szczepieniom HPV, 25 stycznia, w trakcie Priorytetów w Ochronie Zdrowia 2023 w Zamku Królewskim w Warszawie, podzieliła się prof. Žana Bumbulienė, prezes Litewskiego Towarzystwa Położników i Ginekologów oraz prezes Europejskiego Towarzystwa Ginekologii Dziecięcej i Młodzieżowej. 

Jak mówiła ekspertka, Litwa przeszła długą drogę wypracowywania optymalnego programu szczepień przeciwko HPV, by zmierzyć się z dotkliwym problemem zdrowotnym w kraju. Na początku, w 2016 roku, zdecydowano się na szczepionkę 4-walentną, którą ze względu na cenę zmieniono na 2-walentną. W grudniu ubiegłego roku zapadła decyzja, żeby od lutego, w ramach programu szczepień ochronnych szczepić 9-walentną szczepionką dziewczynki i chłopców w wieku 11 lat.

Po 10 latach programów szczepień przeciw HPV, kraje prowadzące szczepienia odnotowały 90% redukcję infekcji wirusem HPV typu 6, 11, 16 i 18 oraz 90% zmniejszenie zachorowalności na brodawki narządów płciowych. Ponadto aż o 85% zmniejszyła się liczba patologii wysokiego stopnia szyjki macicy.

Podczas sesji dyskutowano o skuteczności programów profilaktycznych, w obliczu rosnącej liczby osób uchylających się od szczepień.

- Mniej więcej 10 proc. nowotworów jest spowodowanych wirusem HPV. Jeśli ktoś ma raka to by zgodził się na każdą możliwą terapię dającą szansę na wyleczenie, a mówimy o bardzo skutecznym preparacie. W działaniu profilaktycznym, każdy jest optymistą i liczy, że to nie jemu przydarzy się ta druzgocąca choroba - mówił prof. Ernest Kuchar, prezes Polskiego Towarzystwa Wakcynologii i nakłaniał do kontynuowania działań na rzecz edukacji społeczeństwa o skuteczności i bezpieczeństwie szczepionek.  - W Stanach Zjednoczonych, obecnie większośc nowotworów stanowią nowotwory gardła i szyi, czyli nowotwory HPV-zależne. Przewidujemy wprzód, choćby ze względów etycznych - dodał.

Przykładem jak prawidłowo realizować programy szczepień w skali mikro jest starostwo poznańskie, które nie czekając na decyzje ministerialne, już w 2008 roku wprowadziło możliwość bezpłatnych szczepień przeciwko HPV dla dziewcząt i chłopców w wieku 13 lat.

Na ten cel dotychczas wydano z budżetu powiatu 6 mln zł i – jak przekonywał starosta poznański – to najlepiej wydane pieniądze. Program obejmuje nie tylko koszt samych preparatów i wykonywania szczepień, ale także ich promocji oraz edukacji rodziców i dzieci. 

Jak zauważono w trakcie realizacji programu szczepień w starostwie poznańskim, gdzie przez cały okres programu szczepiono pacjentów wszystkimi dostępnymi na rynku szczepionkami przeciw HPV, więcej osób zadecydowało o zaszczepieniu dziecka, kiedy pojawił się nowocześniejszy i skuteczniejszy preparat. 

Jak dodała, nie ma uzasadnienia dla wyboru szczepionki starszej generacji, a przy 16-letnim opóźnieniu w szczepieniach populacyjnych, nie musimy już przechodzić drogi, którą kroczyły inne kraje, czyli zaczynać od 2-walentnej szczepionki .

Eksperci odnieśli się także do decyzji AOTMiT, która stanowi, że wszystkie dostępne na rynku szczepionki przeciw HPV są równorzędne.