„Bez poprawy adherencji nie osiągniemy realnej poprawy wyników leczenia” – dlaczego przestrzeganie zaleceń to klucz do skuteczności systemu ochrony zdrowia

Nowoczesne leki działają – ale tylko wtedy, gdy są przyjmowane. Tymczasem miliony pacjentów przerywają terapię, zapominają o lekach albo nigdy nie wdrażają zaleceń w życie. Podczas II Światowego Dnia Adherence wybrzmiało dobitnie: system ochrony zdrowia nie przegrywa dziś z chorobami, lecz z brakiem konsekwencji w leczeniu. To właśnie adherencja może zdecydować o zdrowiu i życiu pacjentów: „Bez poprawy adherencji nie osiągniemy realnej poprawy wyników leczenia”. Oto, dlaczego przestrzeganie zaleceń to klucz do skuteczności systemu ochrony zdrowia.

Podczas konferencji z okazji II Światowego Dnia Adherence wybrzmiał zasadniczy wniosek: adherencja terapeutyczna pozostaje jednym z najbardziej niedocenianych problemów współczesnej medycyny. Mimo ogromnego postępu naukowego oraz rosnącej dostępności nowoczesnych terapii, efekty leczenia w skali populacyjnej wciąż pozostają niesatysfakcjonujące.

Eksperci wskazali, że nawet 50 proc. pacjentów z chorobami przewlekłymi nie przestrzega zaleceń terapeutycznych. To zjawisko prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak zwiększone ryzyko udarów mózgu czy zawałów serca, a także wyższej śmiertelności. Problem ma również wymiar ekonomiczny – w Europie generuje koszty sięgające 125 miliardów euro rocznie.

W trakcie konferencji wielokrotnie podkreślano, że adherencja terapeutyczna przestała być wyłącznie kwestią relacji lekarz–pacjent. Stała się jednym z kluczowych wskaźników efektywności całego systemu ochrony zdrowia.

Jednym z najważniejszych tematów była analiza momentów, w których system ochrony zdrowia traci pacjenta. Eksperci zgodnie wskazali, że problem nie leży w diagnozie ani w rozpoczęciu leczenia, lecz w jego kontynuacji.

Największe trudności pojawiają się na etapie długoterminowego monitorowania terapii i wsparcia pacjenta. Wśród najważniejszych barier wymieniono ograniczony czas wizyt lekarskich, niedobory kadrowe, brak narzędzi do monitorowania realizacji zaleceń oraz niewystarczającą koordynację opieki.

Do konieczności działań systemowych na poziomie europejskim odniósł się eurodeputowany Adam Jarubas, europoseł do Parlamentu Europejskiego IX kadencji, który podkreślił:

Podczas konferencji pojawiła się istotna teza: brak adherencji powinien być traktowany jako niezależny czynnik ryzyka zdrowotnego. W praktyce oznacza to, że niestosowanie się do zaleceń terapeutycznych może niweczyć nawet najlepiej dobrane leczenie.

Na ekonomiczny wymiar problemu zwrócił uwagę dr hab. n. med. Maciej Niewada z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, wskazując, że skutki non-adherence wykraczają poza medycynę kliniczną i mają ogromne znaczenie dla systemu finansów publicznych.

Eksperci podkreślali również znaczenie czynników psychologicznych i społecznych, takich jak brak motywacji, działania niepożądane leków czy niska świadomość zdrowotna.

Konferencja była także okazją do podsumowania zmian, jakie zaszły w Polsce w ciągu roku od pierwszej edycji wydarzenia. Jednym z najważniejszych efektów było powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji, który stał się platformą współpracy ekspertów i decydentów.

Do znaczenia tych działań odniosła się dr n. med., senator Beata Małecka-Libera, inicjatorka zespołu:

Eksperci wskazali na trzy powiązane ze sobą bariery ograniczające skuteczność leczenia: brak świadomości choroby, inercję terapeutyczną oraz niską adherencję.

Znaczenie inercji terapeutycznej wyjaśnił prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego:

Perspektywę edukacyjną uzupełnił dr hab. n. med. Jacek Wolf z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, podkreślając rolę młodych pacjentów:

Kulminacyjnym punktem konferencji była prezentacja programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”, którego celem jest zwiększenie odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym nadciśnieniem do co najmniej 50 proc. do 2030 roku.

Znaczenie adherencji dla powodzenia programu podkreślił prof. dr hab. n. med. Jacek Lewandowski, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, wskazując, że bez poprawy przestrzegania zaleceń nie będzie możliwe skuteczne leczenie nadciśnienia.

Rolę podstawowej opieki zdrowotnej zaakcentowała dr hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas, prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej:

Z kolei prof. dr hab. n. med. Agnieszka Tycińska, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, podkreśliła znaczenie współpracy środowisk:

Włączenie farmaceutów do systemu wsparcia pacjenta zaakcentowała prezes Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego Bożena Karolewicz:

Wnioski z II Światowego Dnia Adherence są jednoznaczne: poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych stała się priorytetem systemowym. Bez niej nie będzie możliwe ani skuteczne leczenie chorób przewlekłych, ani racjonalizacja wydatków na ochronę zdrowia.

Eksperci podkreślili, że sukces wymaga współpracy wszystkich uczestników systemu – od decydentów, przez lekarzy i farmaceutów, po samych pacjentów. Polska, dzięki rosnącej świadomości problemu i inicjatywom systemowym, ma szansę stać się liderem zmian w tym obszarze w Europie, o ile diagnoza zostanie szybko przełożona na konkretne działania.