Sterylizacja antykoncepcyjna. Potrzebna szersza dyskusja

W polskim prawie dalej brak jest jasnych uregulowań dotyczących odpowiedzialności za pozbawianie płodności człowieka na jego wniosek i za jego zgodą - podkreśla Naczelna Rada Lekarska. Jak przekonuje, wskazane byłoby podjęcie prac nad kompleksowym rozwiązaniem dotyczącym tej tematyki nie tylko na gruncie prawa karnego, ale także na gruncie odpowiedzialności zawodowej lekarzy.

Takie wnioski płyną ze stanowiska NRL, jakie przyjęła Rada odnośnie poselskiego projektu nowelizacji Kodeksu karnego.

Chodzi o projekt klubu Lewicy, który przewiduje, że Kodeksie karnym w art 156 po paragrafie 1 dodaje się paragraf 1a w brzmieniu:

"Nie popełnia przestępstwa lekarz, jeżeli pozbawienie płodności jest następstwem zabiegu lekarskiego za świadomą zgodą pacjenta".

Jak uzasadnia Lewica obecny stan prawny powoduje, że "w praktyce lekarze w obawie przed sankcjami karnymi nie proponują ani nie przeprowadzają zabiegów sterylizacji antykoncepcyjnej, mimo iż Polki i Polacy często chcą z tej metody korzystać".

Proponowany przepis - według Lewicy - "ostatecznie rozstrzygnałby kwestię, że dobrowolnego ubezpłodnienia nie można zrównywać z uszczerbkiem na zdrowiu będącym wynikiem przemocy lub oszustwa".

Szersza dyskusja i wiele aspektów

Według Rady, przedstawiony do zaopiniowania projekt porusza ważny a zarazem obszerny temat ubezpłodnienia pacjenta na jego wniosek i za jego zgodą. Zdaniem PNRL sama idea wprowadzenia uregulowań w tej kwestii wymagałaby jednak podjęcia szerszej dyskusji i zastanowienia się nad wieloma aspektami tego zagadnienia.

Chodzi o sterylizację antykoncepcyjną, czyli wazektomię u mężczyzn oraz podwiązanie jajowodów u kobiet, które zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia, zaliczane są do metod antykoncepcyjnych o trwałym charakterze.

Wątpliwości interpretacyjne

Jak podkreślak Rada, w przypadku wykonywania tych zabiegów w celach leczniczych nie budzi ono wątpliwości na gruncie odpowiedzialności karnej. Natomiast od lat 80. XX wieku kwestia wykonania dobrowolnej sterylizacji na życzenie pacjenta jest poruszana przez szerokie grono przedstawicieli prawa karnego i zarysowały się tu dwa stanowiska.

Według pierwszego, zgoda pacjenta nie jest wystarczająca do uniknięcia odpowiedzialności za czyn określony w art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2345).

Natomiast według drugiego stanowiska - zgoda pacjenta wyłącza odpowiedzialność karną. Według NRL, drugi z poglądów wydaje się być dominujący.

Jak wskazuje samorząd lekarski, z przedstawionego do zaopiniowania projektu ustawy "wynika, że projektodawca zdaje się przyjmować pierwszy pogląd wprowadzając do tego przepisu okoliczność wyłączającą bezprawność przesądzając o nielegalności tego zabiegu".

Potrzebne kompleksowe rozwiązanie

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej przekonuje, że potrzebna jest głębsza refleksja nad tym tematem ze względu na pojawiające się liczne wątpliwości prawne.

Nie jest to jednak nowy temat i co jakiś czas wątpliwości wracają i są przedmiotem dyskusji w środowisku medyków.

"W związku z tym, że w polskim prawie dalej brak jest uregulowań w tej kwestii wskazane byłoby podjęcie prac nad kompleksowym rozwiązaniem dotyczącym tej tematyki nie tylko na gruncie prawa karnego, ale także na gruncie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, czego w przedłożonym projekcie ustawy brakuje. Samo dodanie przepisu, który określa, że lekarz nie popełnia przestępstwa nie rozwiązuje istoty problemu i nie spełnia celu projektowanej ustawy wskazanego w dość lakonicznym uzasadnieniu" - ocenia NRL.

Jak podkreśla, "tematyka ta potrzebuje rozwiązań kompleksowych, niebudzących wątpliwości interpretacyjnych i konkretnych sposobów postępowania" w tak ważnym i zarazem delikatnym temacie pozbawiania płodności człowieka na jego wniosek i za jego zgodą.