Samorządy szczepią na HPV, a powszechnego programu brak

Blisko 120 samorządów w całej Polsce prowadzi programy szczepień przeciw HPV dla młodzieży. Na razie na program powszechnych szczepień finansowanych przez resort zdrowia liczyć nie można, bo brakuje chociażby odpowiednich zapisów legislacyjnych dotyczących możliwości zakupu szczepionek przez Ministerstwo Zdrowia. 

Obecnie 118 samorządów w całej Polsce prowadzi programy szczepień przeciw HPV. Programy bezpłatnych szczepień są realizowane przez samorządy w całym kraju, a szczegółowe informacje o zasadach korzystania z nich są dostępne na stronach internetowych miasta, powiatu czy gminy. W razie wątpliwości lub pytań można skontaktować się z jednostką organizacyjną również telefonicznie lub osobiście (np. w siedzibie urzędu czy starostwa).

Profilaktyka nowotworów  

 - Wirusy HPV związane są z powstawaniem stanów stany przednowotworoweych i nowotworowych szyjki macicy, ale nie tylko, bo również nowotworyów szyi, głowy, przełyku oraz odbytnicy - tłumaczy profesor Jan Kotarski, ginekolog-onkolog, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.

Związek między zakażeniem wirusem HPV a chorobami nowotworowymi został potwierdzony wiele lat temu – za jego odkrycie prof. Herald zur Hausen otrzymał w 2008 r. nagrodę Nobla. Szczepionka przeciw HPV jest zatem szczepionką przeciwwirusową, która może skutecznie zapobiec zachorowaniu na raka m.in. szyjki macicy, gardła, jamy ustnej czy prącia.

Szczepienie powszechne, ale nieobowiązkowe

Resort zdrowia dostrzegł potencjał tej profilaktyki. W Narodowej Strategii Onkologicznej jednym z celów do realizacji jest wprowadzenie powszechnych, aczkolwiek z różnych względów nieobowiązkowych szczepień przeciw HPV wśród młodzieży.

Tu powstał jednak problem formalny, ponieważ ministerstwo może kupować i finansować wyłącznie szczepienia, które są w kalendarzu szczepień obowiązkowych. Ponieważ szczepienie przeciw HPV nie będzie obowiązkowe, więc trzeba stworzyć "furtkę" prawną, która pozwoli na zamówienie i sfinansowanie tych szczepień przez Ministerstwo Zdrowia.

Minister zdrowia będzie mógł sfinansować zakup szczepionek nie tylko na potrzeby szczepień obowiązkowych, ale też zalecanych - taki zapis przewidziano w projekcie noweli ustawy o chorobach zakaźnych. Chodzi o projekt nowelizacji przewidujący utworzenie Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, który czeka na pierwsze czytanie w Sejmie.

Projekt zawiera też propozycje zmian dotyczące wykonywania i kierowania na szczepienia, m.in. wprowadza obowiązek zgłaszania przez lekarzy rodzinnych odmowy szczepień. Wcześniej obowiązek ten wynikał tylko z rozporządzenia.

Kiedy zmiany w ustawie?

W projekcie minister zdrowia postanowił uregulować więc też kwestie dotyczące zakupu szczepionek.

Aktualnie obowiązujący przepis art. 18 ust. 5 ustawy zakaźnej umożliwia zakup szczepionek przez ministra zdrowia wyłącznie na potrzeby szczepień obowiązkowych, natomiast w projekcie przewiduje się umożliwienie sfinansowania również "zakupu szczepionek do innych szczepień, względem których nie jest nałożony obowiązek administracyjny, a których przeprowadzenie jest zalecane".

Resort zdrowia podkreśla, że poszerzenie katalogu szczepionek, które będą udostępniane nieodpłatnie pacjentom w ramach wskazanych grup docelowych, "ma zapewnić realizację określonych celów zdrowotnych w populacji objętej szczepieniem, docelowo z osiągnieciem efektu ochrony zbiorowiskowej". Jak zastrzega MZ, "umieszczanie w PSO szczepień zalecanych, co do których zachodzą przesłanki do objęcia finasowaniem kosztu preparatu, będzie jednak każdorazowo możliwe po zabezpieczeniu finansowania w budżecie państwa w zakresie środków finansowych przeznaczonych na ten cel". 

Resort zdrowia wyjaśnia w uzasadnieniu projektu, że takie właśnie zmiany są niezbędne, aby wprowadzić szczepienia przeciw chorobie zakaźnej wymienionej w katalogu szczepień zalecanych w celu zrealizowania postanowień wynikających z programów profilaktycznych, jak np. obecnie wdrażany program wieloletni pn. Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO) na lata 2020–2030. Chodzi o wskazane w Strategii szczepienia przeciw HPV.

Według MZ, "(...) do realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia jest niezbędne wdrożenie mechanizmu finansowania (przy uwzględnieniu możliwości zabezpieczenia przez ministra zdrowia, od roku 2022, szczepionek) i umożliwienie rozpoczęcia celu określonego w NSO na zasadach przyjętych dla szczepień obowiązkowych, realizowanych w punktach szczepień podstawowej opieki zdrowotnej".

Jednak projekt ustawy, w którym znalazł się zapis dotyczący finansowania tych szczepień, już od dwóch miesięcy czeka w Sejmie na pierwsze czytanie. 

Projekt w Sejmie od dwóch miesięcy

Polityka Zdrowotna zapytała biuro komunikacji MZ o zapisy w projekcie.

"Nowe rozwiązania dotyczące tej tematyki zostaną wprowadzone na podstawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1449)" (...)  - informuje naszą redakcję biuro MZ. Z kolei z informacji na stronie Sejmu wynika, że projekt 2 sierpnia wpłynął do Sejmu, zaś 3 sierpnia został skierowany do I czytania, jednak od dwóch miesięcy czeka, aby posłowie zaczęli nad nim pracować.

W połowie września wiceminister zdrowia Anna Goławska informowała na posiedzeniu jednej z sejmowych komisji, że 

Biuro komunikacji MZ przyznało jednocześnie, że "minister zdrowia nie ma na razie podstaw prawnych do zakupu szczepionek".

Biorąc pod uwagę, że zapisy o takiej możliwości "włożono" do projektu o Funduszu Kompensacyjnym prace nad tym projektem, który budzi dużo kontrowersji i uwag, mogą potrwać nieco dłużej. 

Kolejną barierą może okazać się fakt, że gdy minister już będzie miał formalną możliwość, aby takie szczepionki zamówić, musi mieć zagwarantowane  na to środki finansowe.

Trzeba też pamiętać, że producenci potrzebują czasu na wyprodukowanie i zabezpieczenie odpowiedniej ilości produktu do realizacji powszechnego programu szczepień. Produkcja tej szczepionki trwa bowiem 2 lata i nie ma możliwości w krótkim czasie nagle zwiększyć dostaw. Firmy zaś w pierwszej kolejności zaspokajają potrzeby tych państw, które już wprowadziły do swoich kalendarzy szczepień powszechne szczepienia przeciw HPV i mają podpisane umowy na dostawy. Nawet jeżeli Ministerstwo Zdrowia podpisze umowę na dostawy, to termin realizacji może okazać się odległy.

Gdzie zaszczepić się przeciw HPV? 

W oczekiwaniu na program szczepień powszechnych na razie pozostaje więc korzystanie z programów bezpłatnych szczepień, które są realizowane przez samorządy.Można też szczepić się komercyjnie, czyli płacąc za szczepionkę z własnej kieszeni.

Informacji o dostępności samorządowych programów profilaktycznych należy szukać na stronach internetowych miasta, powiatu czy gminy. Większość z tych samorządów oferuje szczepienia dla dziewczynek w wieku od 12 do 14 lat, ale niektóre gminy oferują dostęp do szczepień także dla chłopców.