Reforma orzecznictwa lekarskiego ZUS czeka na podpis prezydenta

Reforma orzecznictwa lekarskiego w ZUS oraz nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich czekają na decyzję prezydenta. Ustawa, która trafiła 19 grudnia 2025 r. na biurko prezydenta Karola Nawrockiego, przewiduje m.in. prawo ZUS do wglądu w dokumentację medyczną ubezpieczonego podczas kontroli L4. Zmiany mają usprawnić system, skrócić czas oczekiwania na orzeczenia i poprawić dostępność lekarzy orzeczników.

Jak wynika z informacji opublikowanych na stronie Sejmu, nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przygotowana przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, została przekazana prezydentowi 19 grudnia 2025 r. Od tej daty głowa państwa ma 21 dni na podpisanie ustawy, jej zawetowanie lub skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego.

Nowe przepisy opierają się na dwóch filarach: reformie orzecznictwa lekarskiego w ZUS oraz zmianach w zasadach zwolnień lekarskich.

Reforma ma skrócić czas oczekiwania na orzeczenia i poprawić warunki pracy lekarzy orzeczników, co – według resortu – ma pomóc w uzupełnieniu braków kadrowych. Orzeczenia lekarskie ZUS są podstawą do przyznania m.in. renty z tytułu niezdolności do pracy, renty socjalnej czy dodatku pielęgnacyjnego.

Zgodnie z nowymi przepisami lekarze orzecznicy będą mogli wybrać formę zatrudnienia – umowę o pracę lub umowę cywilnoprawną. Wyłącznie na etatach zatrudniani będą m.in. naczelny lekarz ZUS, jego zastępca oraz lekarze inspektorzy nadzoru orzecznictwa.

Nowelizacja zakłada, że wynagrodzenie zasadnicze lekarzy orzeczników ZUS będzie ustalane podobnie jak najniższe wynagrodzenia w podmiotach leczniczych. Według MRPiPS ma to przełożyć się na około 25-procentowy wzrost pensji lekarzy pracujących w ZUS.

Na stanowiska lekarzy orzeczników będą mogli być zatrudniani – co do zasady – także lekarze bez tytułu specjalisty. Przepisy przewidują również możliwość wydawania orzeczeń w określonych sprawach przez fizjoterapeutów, pielęgniarki i pielęgniarzy, zgodnie z ich kompetencjami.

Ustawa wprowadza jednoosobowe orzekanie zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji. W sprawach szczególnie skomplikowanych główny lekarz orzecznik lub jego zastępca będzie mógł skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia przez trzech lekarzy orzeczników.

Zmieni się także struktura organizacyjna. Zadania związane z orzekaniem i nadzorem mają zostać skonsolidowane w centrach orzeczniczych, tworzonych w oddziałach ZUS.

Nowelizacja doprecyzowuje, w jakich sytuacjach możliwa będzie utrata zasiłku chorobowego. Dotyczyć to będzie m.in. osób, które:

• wykonują pracę zarobkową podczas L4,

• podejmują aktywność niezgodną z celem zwolnienia (z wyjątkiem drobnych czynności, jak zakupy),

• podejmują działania przedłużające chorobę, np. forsowny wyjazd w trakcie rekonwalescencji.

Jednocześnie przepisy dopuszczają możliwość korzystania ze zwolnienia w jednym miejscu i pracy w innym, np. przy dwóch etatach, o ile pozwala na to charakter pracy.

Jedną z najważniejszych zmian są nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich. W trakcie prac nad ustawą wiceminister Sebastian Gajewski podkreślał, że celem regulacji jest odejście od zbyt rygorystycznych przesłanek utraty zasiłku i ułatwienie kontroli L4 przez ZUS.

Zgodnie z przepisami Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie mógł:

• kontrolować osoby ubezpieczone oraz osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego,

• żądać od lekarza lub podmiotu leczniczego udostępnienia dokumentacji medycznej ubezpieczonego lub chorego członka rodziny.

Kontrola ma sprawdzać, czy zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane zgodnie z celem, a w przypadku zasiłku opiekuńczego – czy nie ma innych domowników mogących zapewnić opiekę.

Los reformy zależy teraz od decyzji prezydenta Karola Nawrockiego. Jeśli ustawa zostanie podpisana, orzecznictwo lekarskie ZUS oraz kontrole zwolnień lekarskich czekają największe zmiany od lat – z istotnymi konsekwencjami zarówno dla lekarzy, jak i dla pacjentów korzystających z L4.