Raport IMiD: nadwaga i wysoki cholesterol u dzieci to już standard. Genetyka ma marginalne znaczenie

Co trzecie 8-letnie dziecko w Polsce ma nadwagę, a niemal połowa podwyższony cholesterol – wynika z najnowszego raportu Instytutu Matki i Dziecka (IMiD). Eksperci podkreślają, że główną przyczyną problemów zdrowotnych dzieci nie jest genetyka, lecz styl życia, brak ruchu, niedobór snu i niewłaściwa dieta. Dane zaprezentowano podczas konferencji „Zdrowie dzieci w Polsce 2021–2025 – wiedza, która zmienia praktykę”.

Z danych IMiD wynika, że co trzecie 8-letnie dziecko w Polsce ma nadmierną masę ciała, a co ósme jest otyłe. Choć po pandemii COVID-19 - w roku szkolnym 2022/2023 - sytuacja częściowo się ustabilizowała, eksperci nie mają wątpliwości: wskaźniki nadal pozostają niepokojąco wysokie.

Specjaliści podkreślają, że pandemia jedynie przyspieszyła już istniejące negatywne trendy zdrowotne wśród dzieci.

Jeszcze poważniejsze są wyniki badań biochemicznych. Prawie 46 proc. dzieci w wieku wczesnoszkolnym ma podwyższony poziom cholesterolu całkowitego, a zaburzenia trójglicerydów dotyczą aż 35 proc. badanych.

Jednocześnie potencjalnie patogenne warianty genetyczne stwierdzono jedynie u 6,8 proc. dzieci z nadmierną masą ciała, co - jak podkreślają eksperci - jasno wskazuje na dominującą rolę czynników środowiskowych.

Specjaliści IMiD podkreślają, że genetyka odpowiada za otyłość u dzieci jedynie w kilku procentach przypadków. Kluczowe znaczenie mają codzienne nawyki całych rodzin.

Jak zaznacza prof. Anna Fijałkowska, zastępca dyrektora ds. nauki IMiD i Koordynator Narodowego Programu Zdrowia 2021–2025:

Ekspertka podkreśla, że zebrane dane są impulsem do systemowych zmian – od polityki podatkowej po infrastrukturę miejską.

Raport pokazuje wyraźną rozbieżność między deklaracjami opiekunów a rzeczywistością. Zalecenia WHO, czyli minimum 60 minut umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej dziennie, spełnia zaledwie około 40 proc. dzieci.

Eksperci alarmują, że siedzący tryb życia stał się jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju nadwagi i otyłości już na wczesnym etapie życia.

Problem dotyczy także regeneracji. Po uwzględnieniu nocnych wybudzeń rzeczywisty czas snu dzieci wynosi średnio 7 godzin i 23 minuty, podczas gdy rodzice deklarują około 9 godzin. Niedobór snu - jak podkreślają eksperci - wpływa nie tylko na masę ciała, ale również na metabolizm, koncentrację i zdrowie psychiczne dzieci.

Odpowiedzią na rosnący problem jest autorski program „Przybij Piątkę”, wdrożony przez Instytut Matki i Dziecka. Obejmuje on pięć kluczowych obszarów: dobrostan psychiczny, odżywianie, aktywność fizyczną, sen oraz higienę cyfrową, z aktywnym udziałem rodziców. Jak podkreśla dr Anna Dzielska, kierownik Zakładu Zdrowia Dzieci i Młodzieży IMiD:

Dr n. med. Alicja Karney, dyrektorka IMiD, zwraca uwagę, że rola instytutu wykracza dziś daleko poza leczenie pojedynczych pacjentów.

Eksperci są zgodni: epidemię nadwagi i otyłości u dzieci można zatrzymać, ale wymaga to konsekwentnych działań systemowych i zaangażowania całych rodzin.