Psychiatria dziecięca na Mazowszu zagrożona? Apel do NFZ i Ministerstwa Zdrowia

Psychiatrzy, psychoterapeuci i psychologowie dziecięcy biją na alarm. Konsultanci krajowi oraz przedstawiciele środowiskowej opieki psychicznej skierowali pilny apel do NFZ i Ministerstwa Zdrowia w sprawie konkursu na prowadzenie ośrodków pomocy psychologiczno-psychoterapeutycznej na Mazowszu. Obawiają się, że zmiany w systemie mogą doprowadzić do przerwania terapii tysięcy dzieci i młodzieży oraz poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Treść apelu do NFZ i Ministerstwa Zdrowia

Od:

Konsultant krajowy - psychiatria dzieci i młodzieży
Konsultant wojewódzki - psychiatria dzieci i młodzieży
Konsultant krajowy - psychoterapia dzieci i młodzieży
Konsultant krajowy - psychologia kliniczna
Zarząd Towarzystwa Psychiatrii, Psychoterapii, Psychologii i Terapii Środowiskowej Dzieci i Młodzieży (TPPPTŚ)

Do:

Narodowy Fundusz Zdrowia Mazowiecki Oddział Wojewódzki Dyrekcja Oddziału
Pani Katarzyna Słodka

Do wiadomości

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia Pan Filip Nowak

Ministerstwo Zdrowia Pani Izabela Leszczyna

Biuro Rzecznika Praw Pacjenta Pan Bartłomiej Chmielowiec

Biuro Rzecznika Praw Dziecka Pani Monika Horna-Cieślak

Szanowana Pani Dyrektor,

Jako Konsultanci Krajowi i Wojewódzcy w dziedzinach zajmujących się problematyką zdrowia i zaburzeń psychicznych dzieci i młodzieży oraz Zarząd Towarzystwa Psychiatrii, Psychoterapii, Psychologii i Terapii Środowiskowej Dzieci i Młodzieży (TPPPTŚ) (będącego reprezentantem specjalistów z obszaru psychiatrii środowiskowej dzieci i młodzieży), chcieliśmy wyrazić głębokie zaniepokojenie obecną formą konkursu, ogłoszonego przez Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ na prowadzenie Ośrodków Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej (ośrodki I poziomu referencyjnego).

Jak wiadomo, od 2020 r Polska wdraża reformę systemu ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Jej fundamentem i podstawowym założeniem jest deinstytucjonalizacja opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży, czyli przeniesienie ciężaru opieki z leczenia szpitalnego (głównie porad lekarskich) na ambulatoryjne i środowiskowe (głównie porady psychologiczne i psychoterapeutyczne) oraz wdrożenie modelu środowiskowej opieki psychiatrycznej (terapia środowiskowa dzieci młodzieży). Pomoc ma być zatem kompleksowa i ukierunkowana nie tylko na dziecko lub nastolatka, ale także na otoczenie, w którym funkcjonuje (rodzina i środowisko edukacyjne). Realnym i ogromnym efektem reformy jest włączenie podmiotów leczniczych w trójpoziomową strukturę ośrodków, w tym utworzenie ośrodków I poziomu referencyjnego.

W województwie mazowieckim trwa właśnie proces konkursowy na prowadzenie Ośrodków Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej (I poziom referencyjny) - kluczowego dla reformy poziomu pomocy. Dotyczy on 95 placówek, w tym 36 na terenie Warszawy. Niestety, sposób jego realizacji w naszym przekonaniu budzi poważne wątpliwości i niesie ze sobą realne zagrożenia dla pacjentów i ich rodzin.

Brak przedłużenia dotychczasowych kontraktów w przypadku ośrodków funkcjonujących od 2020 r i konieczność ponownego przystąpienia do konkursu niesie ze sobą ryzyko wystąpienia „konkursowej” rotacji, a w konsekwencji liczne ryzyka systemowe i osobiste, w tym:

Przerwanie trwających procesów psychoterapeutycznych (Jak wiadomo prowadzenie psychoterapii - indywidualnej, grupowej, rodzinnej, jest procesem trwającym wiele miesięcy - niekiedy dłużej, opartym na budowaniu pełnej zaufania i współpracy relacji psychoterapeutycznej. Widzimy realne ryzyko przerwania tych procesów w sytuacji utraty kontraktu przez ośrodek, a tym samym ryzyko pogorszenia lub wręcz załamania stanu psychicznego pacjentów. W przypadku tej grupy świadczeniobiorców nie ma możliwości dokonania „prostej” zamiany osoby udzielającej świadczeń i „przepisania” pacjenta do innego psychoterapeuty).

Przerwanie trwających procesów diagnostycznych (W odniesieniu do pacjentów Ośrodków I poziomu referencyjnego prowadzone diagnozy są wieloetapowe. Zmiana zespołu będzie oznaczać konieczność rozpoczęcia procesu od nowa, a przede wszystkim ponownego „czekania w kolejce” na wizytę pierwszorazową. Brak interoperacyjnych systemów przekazywania dokumentacji dodatkowo pogłębia problem).

Przerwanie trwających procesów prowadzonych w ramach terapii środowiskowej dzieci i młodzieży (podobnie jak w przypadku psychoterapii, skuteczna terapia środowiskowa opiera się na zaufaniu i współpracy z rodziną, szkołą, ale także instytucjami lokalnymi. Zmiana zespołu będzie oznaczać zerwanie tej sieci wsparcia z dotychczasowymi specjalistami, co może w wielu przypadkach oznaczać koniec terapii, zwłaszcza w przypadku dzieci i młodzieży z „trudnych środowisk”).

Utratę zaufania pacjentów i ich rodziców (Rodzice, którzy przeszli trudną drogę w szukaniu pomocy, mogą stracić wiarę w system, jeśli ich dziecko zostanie pozostawione bez pomocy, albo nagle „przejęte” przez nowy zespół. W przypadku dzieci i nastolatków działania takie mogą doprowadzić do niepodjęcia kolejnego kontaktu terapeutycznego).

Utratę specjalistów z zakresu psychologii klinicznej, psychoterapii dzieci i młodzieży oraz terapii środowiskowej dzieci i młodzieży (Zatrudnienie specjalistów zajmujących się leczeniem problemów i zaburzeń psychicznych dzieci i młodzieży stanowi cały czas ogromne wyzwanie. Utrata kadry z trudem budowanej latami może oznaczać zapaść w dostępności pomocy. Co więcej niepewność zatrudnienia demotywuje i „wypycha” specjalistów z systemu publicznego).

Rozpad zgranych zespołów terapeutycznych (Efektywna pomoc wymaga zintegrowanych, doświadczonych zespołów. „Konkursowa” rotacja zagraża rozbiciem budowanych latami zespołów terapeutycznych, pracujących wg wypracowanej wspólnie koncepcji, co obniży jakość pomocy i pogłębi chaos organizacyjny).

Zaburzenie współpracy z II i III poziomem referencyjnym, gdy jak wiadomo ośrodki I poziomu referencyjnego są bazowym, niezwykle istotnym elementem modelu opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży - ryzyko utraty kontraktu przez ośrodki, które na przestrzeni ostatnich lat wypracowały zasady wzajemnej współpracy i komunikacji z ośrodkami wyższego poziomu referencyjności niesie poważne konsekwencje dla naszych pacjentów.

Zabezpieczenie pomocy świadczonej przez ośrodki I poziomu referencyjnego dotyczy obszaru województwa mazowieckiego, na którym mieszka ponad 1 mln dzieci i młodzieży, w samej Warszawie 330 tys. Proces terapeutyczny dzieci i młodzieży w kryzysie to nie usługa jednorazowa. To długofalowa, oparta na zaufaniu relacja, której nie można dowolnie przerywać. Dla wielu pacjentów zmiana terapeuty, miejsca terapii czy całego systemu wsparcia to nie tylko stres – to często utrata efektów leczenia, a nawet pogłębienie kryzysu. Tymczasem przyjęte kryteria konkursowe w niewielkim stopniu uwzględniają premiowanie ciągłości opieki i nie premiują doświadczenia zespołów, które skutecznie pracują z dziećmi i rodzinami. To może doprowadzić do sytuacji, w której sprawdzone, stabilne ośrodki zostaną zastąpione nowymi, mniej doświadczonymi podmiotami.

Zespoły mają jedynie 14 dni na złożenie ofert – to skrajnie niewystarczający czas na przygotowanie odpowiedzialnej koncepcji świadczenia pomocy psychicznej dla dzieci i młodzieży. Co gorsza, samo rozstrzygnięcie konkursu może potrwać wiele tygodni lub miesięcy, co oznacza czas chaosu, zawieszenia terapii i niepewności zarówno dla pacjentów, jak i terapeutów.

Kryteria nie uwzględniają realiów pracy z dziećmi. Jednym z kluczowych czynników wpływających na realizację kontraktów jest absencja pacjentów – zjawisko częste i trudne do przewidzenia w pracy z osobami niepełnoletnimi. Rzeczywistość jest taka, że dzieci są zależne od opiekunów, którzy z przyczyn zawodowych lub losowych nie zawsze mogą dotrzymać terminu wizyty, a ich stan zdrowia często sprawia, że nie jest możliwe przewidzenie ich nieobecności. Tymczasem kryteria konkursowe nie uwzględniają tej specy ki, oceniając placówki głównie przez pryzmat liczby udzielonych świadczeń – zamiast jakości i ciągłości opieki. Co więcej, zgodnie z kryteriami rozpisanego konkursu punktacja za ciągłości opieki działających już ośrodkach, to tylko 2 punkty !! (dla przykładu 5 punktów za ciągłość w stomatologii, ale aż 13 punktów w AOS!).

Zwracamy się z prośbą i apelujemy o zmianę podejścia (ale także wysłuchanie głosu specjalistów, pacjentów i ich rodzin) i rozważenie przedłużenia dotychczasowych umów bez postępowania konkursowego.

Z poważaniem

Konsultant krajowy w dziedzinie psychiatria dzieci i młodzieży Dr n. med. Aleksandra Lewandowska

Konsultant wojewódzki w dziedzinie psychiatria dzieci i młodzieży Dr n. med. Lidia Popek

Konsultant krajowy w dziedzinie psychologia kliniczna Prof. dr hab. Bernade a Izydorczyk

Konsultant krajowy w dziedzinie psychoterapia dzieci i młodzieży Prof. dr hab. n. med. n. zdr. Agnieszka Słopień

Zarząd TPPPTŚ
Dr hab. n. med. Maciej Pilecki
Prof. dr hab. n. med. n. zdr. Anita Bryńska Prof. dr hab. n. med. n. zdr. Agnieszka Słopień Dr n. med. Aleksandra Lewandowska
Prof. dr hab. n. med. Tomasz Wolańczyk
Dr n. med. Anna Kaźmierczak-Mytkowska

Z upoważnienia Zarządu TPPPTŚ
Prof. dr hab. n. med. n. zdr. Anita Bryńska

Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia

Uprzejmie informujemy, że co do zasady zwiększanie dostępności do świadczeń w ramach trzech poziomów referencyjnych, w tym tworzenie zespołów/ośrodków środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży – I poziom referencyjny oraz zapełnianie „białych plam” jest zgodne z celami reformy w psychiatrii dziecięcej. Jednocześnie po szczegółowe informacje w zakresie odpowiedzi na poszczególne pytania prosimy się zwrócić do Narodowego Funduszu Zdrowia.