Profilaktyka raka piersi, której nie ma. Fundacja SEXED odpowiada na pytanie: dlaczego Polki się nie badają?

Co Polki wiedzą o profilaktyce raka piersi? To pytanie wydaje się oczywiste. W końcu tyle się mówi o nowotworach, kampaniach edukacyjnych, dostępnych badaniach. A jednak — gdy przyjrzymy się bliżej, obraz niepokoi. Bo wiedza często nie przekłada się na działanie. Dlaczego? Odpowiedzi szukamy na konferencji organizowanej przez Fundację Sexed.pl.

Z badania przeprowadzonego przez Fundację wynika, że aż 76% kobiet nie wykonuje badań profilaktycznych, bo nie ma niepokojących objawów. 66% uważa, że brak wyczuwalnych zmian w samobadaniu piersi wystarczy, by czuć się bezpiecznie. A 59% nie bada się, bo... nikt w rodzinie nie chorował. To fałszywe przekonania, które mogą kosztować życie.

Rak piersi nie zawsze daje objawy na wczesnym etapie. Co więcej, tylko 5–10% przypadków ma podłoże genetyczne. To oznacza, że nawet jeśli w rodzinie nikt nie chorował, zagrożenie nadal istnieje. A świadomość tej statystyki ma mniej niż połowa kobiet.

Wielu kobietom wydaje się, że regularne samobadanie piersi wystarczy. Tymczasem to mit. Samobadanie ma wartość edukacyjną — uczy znajomości własnego ciała, ale nie jest badaniem przesiewowym.

Ekspertki podkreślają: mammografia to jedyne badanie przesiewowe, które ma potwierdzoną skuteczność w redukcji umieralności na raka piersi. USG, rezonans — to badania uzupełniające, nie alternatywne.

I nie, mammografia nie jest szkodliwa. Dawka promieniowania to zaledwie 0,4 mSv, czyli mniej niż podczas lotu samolotem z Europy do USA.

Często słyszymy, że młodsze kobiety z tzw. gęstym gruczołem piersiowym „nie potrzebują mammografii”. To kolejny szkodliwy mit. W takich przypadkach USG faktycznie lepiej obrazuje tkankę, ale nie zastępuje mammografii – powinno ją uzupełniać.

W gęstych piersiach łatwiej o wynik fałszywie ujemny – dlatego łączne podejście (mammografia + USG) daje największą szansę na wykrycie zmian.

Najbardziej poruszające są opowieści kobiet, które nie mogą się przebić przez system. Lekarz nie daje skierowania. Badania trzeba robić prywatnie. Kolejki. Brak informacji.

64% kobiet z badania zadeklarowało, że nigdy nie otrzymały od lekarza zalecenia wykonania badań piersi – ani od ginekologa, ani lekarza rodzinnego. Kobiety z mniejszych miejscowości opowiadają o upominaniu się, odsyłaniu, ignorancji. W tym sensie brak profilaktyki nie zawsze wynika z niewiedzy, ale z braku realnego dostępu.

Do tego dochodzi czynnik społeczny. Jeśli nikt w otoczeniu się nie bada – Ty też nie czujesz potrzeby. To mechanizm, który utrwala bierność.

Z raportu wyraźnie wynika: kobiety chciałyby, żeby ktoś im przypominał o badaniach. SMS, list, wiadomość z IKP – cokolwiek. Bo w codziennym biegu, wśród obowiązków zawodowych i rodzinnych, łatwo o sobie zapomnieć.

Zakończenie imiennego wysyłania zaproszeń na mammografię miało wymierny efekt: liczba kobiet zgłaszających się na badania drastycznie spadła. Dziś poniżej 30% uprawnionych Polek korzysta z bezpłatnej mammografii.

To nie są dane, które można zignorować.

Potrzebujemy nowego modelu profilaktyki:

• edukacji na poziomie szkoły i pracy,
• imiennych przypomnień o badaniach (SMS, IKP, listy),
• szkoleń dla lekarzy – by nie ignorowali potrzeby profilaktyki i nie zbywali pacjentek,
• większej dostępności badań, także USG piersi, nawet jeśli nie są w ścisłym koszyku badań przesiewowych.

Rozmowa o profilaktyce raka piersi to nie tylko przypominanie, że trzeba się badać, mówiła na konferencji dr Karina Barszczewska. To zderzenie z systemem, który często działa reaktywnie – działa wtedy, gdy pacjentka już coś czuje, gdy pojawi się problem. A przecież każda wizyta lekarska powinna być okazją do przypomnienia o badaniach, o profilaktyce – nie tylko do leczenia objawu.

To nie są pojedyncze przypadki. Taka „praca u podstaw” to codzienność – ciągłe przypominanie, edukowanie, przekonywanie. I nie tylko kobiet.

Tymczasem z raportów wynika jasno – większość kobiet nadal nie wie, że powinny się badać.

Zapytałyśmy kobiety – czego potrzebują, żeby naprawdę zacząć się badać. I odpowiedzi były bardzo konkretne:

• przypomnienia od lekarza rodzinnego,
• powiadomienia w IKP,
• badania (USG, mammografia) jako część rutynowego pakietu,
• przypomnienie od ginekologa,
• SMS z zaproszeniem od NFZ,
• konkretna informacja o skuteczności profilaktyki, a nie tylko o jej metodzie,
• i – co bardzo wzruszające – przypomnienie od bliskiej kobiety.

Ta ostatnia odpowiedź pokazała nam coś bardzo ważnego: kobiety chcą być dla siebie nawzajem wsparciem. Siostrzeństwo ma tu ogromne znaczenie. Wzajemne przypominanie sobie o badaniach, dbaniu o siebie – to może być realna zmiana społeczna.

I tu pojawia się pytanie: co kobiety chciałyby usłyszeć w kampaniach? Co naprawdę działa?

Aż 81% z nich wskazało, że chciałoby wiedzieć, że wcześnie wykryty rak piersi może oznaczać brak chemioterapii, łagodne leczenie, które nie zmienia życia o 180 stopni. Inne ważne komunikaty to:

• rak wykryty wcześnie jest wyleczalny,
• do onkologa można pójść bez skierowania,
• mammografia w wieku 45–74 lat jest darmowa,
• i że w Polsce działają breast cancer units – ośrodki wyspecjalizowane w leczeniu raka piersi.

To ważne, bo te miejsca oferują holistyczną opiekę – zespół specjalistów zajmuje się wyłącznie rakiem piersi. Leczenie jest nowoczesne, zgodne z europejskimi standardami, refundowane. Dostępne są nawet rekonstrukcje piersi jednoczasowe, czyli usunięcie guza i jednoczesne odtworzenie piersi, co jest ważne dla psychicznego komfortu pacjentek.

Ale tu nie kończy się historia. Jedna z pacjentek dr Kariny Barszczewskiej, 38-latka po leczeniu, powiedziała:

To są historie, które nie mieszczą się w statystykach. Nie znajdziemy ich w liczbach, ale one się dzieją – codziennie. I trzeba o nich mówić. Bo rak piersi to nie tylko leczenie nowotworu – to także wyzwania intymne, seksualne, psychiczne.

Niektóre kobiety słyszą: „Najważniejsze, że Pani żyje”. Ale to nie wystarcza. Chcą czuć się dobrze, kobieco, blisko. Chcą wrócić do życia w pełni.

Dlatego tak ważna jest współpraca między onkologami a ginekologami. Tak ważne jest, by edukować pacjentki i dawać im realne wsparcie – również po zakończeniu leczenia.