Prof. Krzysztof J. Filipiak z CMKP: "Nie uogólniałbym opinii o niechęci starszych specjalistów do kształcenia młodszych"

Prof. Krzysztof J. Filipiak: Lekarzy w Polsce jest aktualnie za mało, chociaż w chwili obecnej osiągnęliśmy rekordową, patrząc przez pryzmat ostatnich dekad, liczbę studentów kierunku lekarskiego. Już za kilka lat do systemu wchodzić będzie co roku 10 tysięcy absolwentów – to bardzo dużo. Pojawiają się nawet głosy – w tym samorządu zawodowego, że studiujących jest już za dużo i to da efekt „nadprodukcji lekarzy” gdzieś około 2034 roku. To jednak tylko jedna z opinii, a problemem jest bardziej efektywność systemu ochrony zdrowia i zagospodarowanie czasu tych lekarzy, ich wyspecjalizowanie w deficytowych dziedzinach, jak i nierównomierne rozłożenie kadr lekarskich w Polsce. Zgadzam się, że musimy koncentrować się na jakości szkolenia specjalizacyjnego i w tym kierunku podążać też będzie CMKP. Nie uogólniałbym jednak opinii o „niechęci starszych specjalistów do kształcenia młodszych”. Jeżeli takie sygnały będą się pojawiać w stosunku do ośrodków akredytowanych do specjalizowania, będziemy je weryfikować.

Reklama

K.F.: Kultura mentoringu to osobna kwestia i wyzwania z nią związane są obiektem troski wielu zawodów zaufania publicznego, nie tylko lekarzy. Mam akurat bardzo dobre doświadczenia własne – zarówno w przeszłości jako szkolący się, jak i jako nadzorujący specjalizację wielu osób w relacji mentor-specjalizant. Te kwestie adresują też zasady etyczne korporacji zawodowych i nie sądzę, żeby to był najważniejszy problem szkoleń. Podzielam natomiast pogląd o konieczności zmotywowania specjalistów – kierowników specjalizacji. Mówimy o tym od lat i od lat postulujemy wyodrębnienie większej puli finansowej na realizację zadań kierownika specjalizacji. 

K.F.: Znowu, uciekałbym przed uogólnieniami. Są różne szpitale, różnie zarządzane, w różnej sytuacji finansowo-kadrowej. Wygląda to też zupełnie inaczej w zależności od specjalizacji. Zgadzam się, że obserwujemy „ekstrema” opisywanych zjawisk: są miejsca, gdzie rezydenci dyżurują ponad miarę zapełniając wakaty, nawet niekoniecznie w miejscu bezpośrednio istotnym dla realizowanego programu specjalizacji, co może zagrażać jakości szkolenia. 

Reklama

Z drugiej strony, mamy wielu głosów od rozżalonych dyrektorów szpitali, w których rezydenci unikają jak mogą dodatkowych obowiązków medycznych, a realizują je „po drugiej stronie ulicy”, w innej placówce, w innym miejscu, które oferuje atrakcyjniejsze dodatkowe wynagrodzenie. Czy dyżurowanie non-stop w innej placówce z powodów finansowych nie odbija się na ich jakości szkolenia w miejscu rezydenckim? Jak zwykle więc, prawda leży gdzieś po środku. Nie dezawuuję tutaj opinii koleżanek i kolegów z Porozumienia Rezydentów, ale wolałbym rozmawiać o konkretnych sytuacjach i rozwiązywać problemy. Będziemy zmieniać system ewolucyjnie, przed nami wiele zadań i obiecuję, że z uwagą będę wsłuchiwał się w głosy płynące bezpośrednio od realizujących szkolenie specjalizacyjne. 

K.F.: Ponownie bym nie generalizował, bo sprawa jest nieco bardziej skomplikowana. Nakłada się na to m.in.: kwestia wymogów w tzw. europejskiej i polskiej specjalizacji, możliwość zdawania jednego bądź drugiego egzaminu. Ważny jest też odsetek osób po raz wtóry zdających ten sam egzamin, mających wielokrotny problem ze zdaniem, które nagle „windują” odsetek tych z niepowodzeniem w ogólnej puli zdających. Jest to trochę bardziej skomplikowane w takich dziedzinach jak np.: anestezjologia, urologia, chirurgia klatki piersiowej, radiologia czy okulistyka. Kwestią PES zajmuje się inna instytucja niż CMKP, ale oczywiście wszędzie tam, gdzie pojawiać się będą kontrowersje i sugestie takie jak w pytaniu („system faktycznie zawodzi”) przyglądać się będziemy programom specjalizacji i prosić o wyjaśnienia konsultanta krajowego i CEM – Centrum Egzaminów Medycznych. 

Reklama

Jeżeli pytają mnie Państwo o moje osobiste odczucia czy „obecny model egzaminów rzeczywiście weryfikuje wiedzę i kompetencję, czy raczej tworzy dodatkową barierę utrudniającą wejście do zawodu” odpowiem tak: gdy realizowałem specjalizację z kardiologii, musiałem zdać: egzamin testowy, egzamin ustny, egzamin praktyczny z EKG, koronarografii i echokardiografii, będący częścią egzaminu ustnego. Dzisiaj specjalizanci z kardiologii, jeżeli bardzo dobrze napiszą test, nie muszą już zdawać kolejnych etapów. To rzeczywiście według Państwa redakcji taka „bariera utrudniająca zostanie kardiologiem”? Również przyjęcie rozwiązań nieznanych mojemu pokoleniu lekarzy – możliwości zdawania egzaminu specjalizacyjnego przed zakończeniem szkoleń i staży – raczej ułatwia, a nie utrudnia wejście do grona specjalistów.

K.F.: To znowu trochę bardziej skomplikowana kwestia. Ze wszystkich analiz wynika, że największe braki specjalistów dotyczą m.in.: interny, chirurgii ogólnej, rehabilitacji medycznej, chorób płuc, chirurgii dziecięcej, chorób zakaźnych, medycyny pracy, otorynolaryngologii. Zwiększa się dostępność pediatrów i lekarzy medycyny rodzinnej. Bardzo dużo osób specjalizuje się i dojdzie do kadr specjalistycznych niebawem w radiologii, psychiatrii, kardiologii czy ortopedii. Zmienia się sytuacja demograficzna – coraz więcej osób w starzejącym się społeczeństwie wymagać będzie opieki onkologicznej, geriatrycznej i neurologicznej. Mniejsze zapotrzebowanie będzie w położnictwie. Dostępność do lekarzy w systemie będzie zatem różna w zależności od specjalizacji i będzie się dynamicznie zmieniać w przyszłości. Nie można też generalizować tych danych do całej Polski. Najwięcej lekarzy i specjalistów mamy na Mazowszu i w Łódzkiem. Dostępność jest natomiast o wiele mniejsza w takich województwach jak: lubuskie, warmińsko-mazurskie i opolskie. Co interesujące, w tych trzech województwach działa z reguły jedna uczelnia medyczna, a wiadomo, że absolwenci bardzo często szkolą się i pozostają w regionie swojego wykształcenia. Dla odmiany na Mazowszu, które ma najwięcej lekarzy, kształci aż 5 uczelni w Warszawie oraz 3 poza Warszawą. A co najmniej 3 kolejne uczelnie chcą otworzyć kierunek lekarski w stolicy. Dawałoby to 11 uczelni kształcących lekarzy na samym Mazowszu. Nie wchodząc już dalej w te rozważania, trzeba uruchomić wiele różnych mechanizmów, które promować będą kształcenie podyplomowe i specjalizowanie się w deficytowych specjalizacjach i przede wszystkim tam, gdzie lekarzy jest najmniej.

Reklama

K.F.: Wymienię cztery. Po pierwsze - stale doskonalenie systemu rozdziału miejsc rezydenckich, uwzględniające prognozowane potrzeby specjalistyczne w danym regionie. Po drugie – monitorowanie jakości kształcenia w podmiotach akredytowanych i reagowanie na wyniki monitoringu. Po trzecie – otwarcie miejsc akredytacyjnych w regionach z mniejszym nasyceniem lekarzy, koniecznie przy zachowaniu dbałości o jakość kształcenia. Po czwarte – zwiększanie puli miejsc rezydenckich w najbliższych latach i umożliwienie wyboru drugiej rezydentury po zrealizowaniu pierwszej deficytowej: interny i chirurgii ogólnej. To tylko najważniejsze planowane zmiany. W kształceniu podyplomowym koniecznych jest o wiele modyfikacji i będziemy je stopniowo wprowadzać w porozumieniu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami.