Opieka farmaceutyczna poza apteką – problemy interpretacyjne.

Mimo, że opieka farmaceutyczna funkcjonuje w polskim systemie prawnym od ponad 2 lat, jej funkcjonowanie wciąż budzi wiele wątpliwości. Jedna z nich dotyczy miejsca udzielania świadczeń opieki farmaceutycznej. Czy apteka to jedyne miejsce, gdzie pacjent może skorzystać z uprawnień farmaceuty? Odpowiadają prawnicy z Kancelarii DZP.

Zgodnie z założeniami ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty[1], opieka farmaceutyczna stanowi świadczenie zdrowotne, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem, lekarzem oraz innymi przedstawicielami zawodów medycznych, ma czuwać nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii pacjentów. Zasadniczo, celem opieki farmaceutycznej jest udzielenie pacjentowi kompleksowego wsparcia zdrowotnego, obejmującego również profilaktykę, edukację oraz promocję zdrowia. Szorki zakres świadczeń wchodzących w zakres opieki farmaceutycznej oraz, zdaje się więc implikować możliwość jej wykonywania przez farmaceutów również poza apteką.

Lektura uzasadnienia do ustawy o zawodzie farmaceuty potwierdza, że założeniem wdrożenia opieki farmaceutycznej w Polsce było umożliwienie jej świadczenia również poza lokalem apteki. Jak czytamy w uzasadnieniu, w art. 4 ust. 4 projektu ustawy wskazano zadania zawodowe, które mogą być wykonywane przez farmaceutę także poza apteką[2]. Treść uzasadnienia potwierdza również, że zawód farmaceuty może być wykonywany nie tylko w aptece[3].

Ponadto, w obszernym raporcie „Opieka farmaceutyczna. Kompleksowa analiza procesu wdrożenia”, zespół ds. opieki farmaceutycznej powołany przez Ministra Zdrowia jasno stwierdza, że ,,Istnieje również możliwość świadczenia opieki farmaceutycznej przez farmaceutów poza apteką, np. w lokalu zarejestrowanej Indywidualnej lub Grupowej Praktyki Farmaceutycznej”.[4] Co więcej, swego czasu również Naczelna Rada Aptekarska pozytywnie odniosła się do możliwości udzielania opieki farmaceutycznej poza apteką uznając, że niektóre formy samodzielnego wykonywania zawodu farmaceuty mogą być wykonywane również poza apteką. Należą do nich m.in. sprawowanie opieki farmaceutycznej – w formie uprawniającej do udzielania świadczeń zdrowotnych.

Niesprzyjająca interpretacja WIF

Powyższe założenia niestety nie znajdują odzwierciedlenia w praktyce decyzyjnej organów inspekcji farmaceutycznej. Tytułem przykładu, pod koniec sierpnia br., Lubuski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny stwierdził, że ze względu na aktualne brzmienie przepisów art. 86 ust. 1 i 2 ustawy Prawo farmaceutyczne, opieka farmaceutyczna może być wykonywana wyłącznie w aptekach ogólnodostępnych[5]. Zdaniem WIF, wynika to wprost z 86 ust. 1 Prawa farmaceutycznego, zgodnie z którym nazwa apteka zastrzeżona jest wyłącznie dla miejsca sprawowania m.in. opieki farmaceutycznej, co – zdaniem WIF –  oznacza, że jeśli tego rodzaju opieka może być gdzieś realizowana, to jedynie w aptece ogólnodostępnej.

Stanowisko to budzi niedowierzanie rynku, bowiem nie tak dawno, początek wojny w Ukrainie stał się powodem do szerokiego zaangażowania farmaceutów w pomoc uchodźcom.  W punktach recepcyjnych dla uchodźców powstawały m.in. mobilne punkty opieki farmaceutycznej. Działania te nie były wówczas kwestionowane przez inspekcję farmaceutyczną, mimo, że przepisy nie zmieniły swojego brzmienia.

Co więcej, obecnie w Poznaniu funkcjonuje specjalny punkt opieki farmaceutycznej, zlokalizowany w budynku Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu (a więc poza lokalem apteki ogólnodostępnej), w którym mieszkańcy mogą otrzymać bezpłatną pomoc farmaceutów[6].

Potencjał opieki farmaceutycznej

Pełne wykorzystanie potencjału opieki farmaceutycznej leży w interesie pacjentów i niewątpliwie przyczyniłoby się do lepszego funkcjonowania całego systemu ochrony zdrowia w Polsce. Co więcej, istnieje szereg argumentów prawnych i praktycznych, które przemawiają za możliwością świadczenia opieki farmaceutycznej również poza lokalem apteki ogólnodostępnej. Niestety – tak jak w wielu innych przypadkach – przeszkodą dla efektywnego i kompleksowego wdrożenia opieki farmaceutycznej w Polsce jest restrykcyjna (a często również błędna) praktyka decyzyjna organów inspekcji farmaceutycznej. Wobec bierności ustawodawcy, pozostaje nam liczyć na orzecznictwo sądowe, które – miejmy nadzieję – rozwieje wszelkie wątpliwości interpretacyjne w zakresie miejsca świadczenia usług opieki farmaceutycznej.

Autorzy: Tomasz Kaczyński, Zuzanna Zapotoczna, Kancelaria DZP

[1] t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1873, z 2023 r. poz. 1234.

[2] Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zawodzie farmaceuty, druk nr 238, s. 16.

[3] Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zawodzie farmaceuty, druk nr 238, s. 11.

[4] „Opieka farmaceutyczna. Kompleksowa analiza procesu wdrożenia” – Raport z prac zespołu ds. opieki farmaceutycznej powołanego przez Ministra Zdrowia na podstawie zarządzenia z dnia 8 lipca 2020 r. (Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia z dnia 9 lipca 2020 r., Warszawa), s. 91; https://www.gov.pl/web/zdrowie/opieka-farmaceutyczna—raport (dostęp: 03.10.2023 r.).

[5] Decyzja WIF w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 sierpnia 2023 r., WIFG.8523.3.1.2022.

[6] https://bip.poznan.pl/bip/aktualnosci/punkt-opieki-farmaceutycznej,208139.html.