Polski system ochrony zdrowia potrzebuje odblokowania KPO

Od ponad pół roku polski rząd zwleka z przeprowadzeniem niezbędnych reform do odblokowania środków z Krajowego Planu Odbudowy. Pierwszy strumień pieniędzy miał popłynąć już w 3. kwartale tego roku, ale tak się nie stało. Pomimo tego, że zdrowie stanowi najmniejszą część KPO, wstrzymanie wypłat uderza również w ten sektor.

Środki na komponent D, czyli “efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia” stanowią najmniejszą część polskiego KPO, bo zaledwie niecałe 4,4 mld euro z 35,97 mld euro. 93 proc. całej tej kwoty (4,91 mld euro) ma być wydatkowane w formie dotacji, natomiast pozostałe 7 proc. (289,5 mln euro) przeznaczone jest na pożyczki. Pierwotnie jednak sumy te miały być o wiele większe. 

Warto jednak podkreślić, że kwota przeznaczona na rozwój i modernizację infrastruktury centrów opieki wysokospecjalistycznej i innych podmiotów leczniczych - prawie 2,12 mld euro - jest trzecią co do wielkości ze wszystkich inwestycji. Stanowi ponad 50 proc. części dotacyjnej przeznaczonej na zdrowie, co pokazuje, że obszar ten jest szczególnie ważny dla polskiego rządu. Więcej środków alokowanych jest tylko na inwestycje w linie kolejowe (2,39 mld euro) oraz transformacje źródeł ciepła (3,2 mld euro). 

Drugą pozycją pod względem wielkości finansowania jest przyspieszenie procesów transformacji cyfrowej ochrony zdrowia poprzez dalszy rozwój usług cyfrowych w ochronie zdrowia. Na to działanie przeznaczono prawie 1 mld euro, czyli 24 proc. wszystkich dotacji komponentu D. Trzeci obszar z kolei to inwestycje związane z modernizacją i doposażeniem obiektów dydaktycznych w związku ze zwiększeniem limitów przyjęć na studia medyczne. Alokacja środków na to działanie wynosi prawie 700 mln euro.

Pomimo tego, że komponent D dotyczy ściśle obszaru zdrowia, planowane w ramach niego inwestycje nie są jedynymi, które wpłyną na polski system ochrony zdrowia. Duże znaczenie mają także działania w ramach komponentu C, czyli “transformacja cyfrowa”. Szczególnie istotne są tutaj takie obszary, jak: rozwój e-usług publicznych i wprowadzenie rozwiązań IT usprawniających funkcjonowanie sektorów gospodarki oraz cyberbezpieczeństwo. Na oba te cele przeznaczono z KPO ponad 860 mln euro w formie dotacji, czyli ⅓ środków bezzwrotnych z komponentu C. 

Środki z KPO alokowane na modernizację, cyfryzację i edukację stanowią 93 proc. całej części dotacyjne komponentu D. Pozostałe 7 proc., czyli 272 mln euro, przeznaczono na kompleksowy rozwój badań w zakresie nauk medycznych i nauk o zdrowiu. Na pierwszy rzut oka może wydawać się, że jest to dosyć mała kwota. Należy jednak pamiętać, że beneficjentami tej inwestycji będą ośrodki badawcze, których nie jest aż tak dużo, jak na przykład szpitali, więc pomoc ta będzie bardzo znacząco.

Tego samego nie można jednak powiedzieć o części pożyczkowej komponentu D, w ramach której rozdzielono środki na dwie inwestycje. Jedną z nich jest rozwój potencjału sektora leków i wyrobów medycznych - inwestycje związane z produkcją w Polsce API, a więc dotyczy sektora prywatnego. Na ten cel przeznaczono zaledwie 139,5 mln euro. Jest to kwota zdecydowanie za niska, tym bardziej pamiętając o tym, że od wybuchu pandemii jednym z głównych zadań resort zdrowia stało się dążenie do zapewnienia niezależności lekowej w Polsce.

Na drugi obszar, czyli rozwój i modernizację infrastruktury podmiotów leczniczych na poziomie powiatowym, alokowano 150 mln euro. Co prawda, placówki te otrzymują spore środki w ramach unijnych Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych, jednak w obecnej sytuacji wsparcie to może okazać się niewystarczające. Od czasu wprowadzenie ustawowych podwyżek dla pracowników ochrony zdrowia zadłużenie szpitali powiatowych tylko rośnie, a niektóre z nich od nowego roku mogą być zmuszone zamknąć swoją działalność.

Wiele konkursów planowanych w ramach inwestycji zdrowotnych z KPO rozpisanych jest dopiero na I półrocze 2023 roku. Ich przeprowadzenie nie będzie jednak możliwe, jeśli środki z Krajowego Planu Odbudowy nie zostaną odblokowane. Do tego potrzeba spełnienia kamieni milowych.

Zdrowotnych kamieni milowych, dotyczących inwestycji finansowanych bezzwrotnie jest 37, natomiast pożyczkowych 8. Są one wskaźnikami monitorowania wsparcia otrzymywanego z unijnego budżetu. Dlatego też czas realizacji dużej części z nich mija w połowie 2026 roku. Jednak, według harmonogramu, kilka kluczowych działań powinno być już skończonych, a nie jest. 

Na pytanie Polityki Zdrowotnej o tzw. krytyczne kamienie milowe w zdrowiu, czyli te, które są obecnie najważniejsze do wypełnienia, Ministerstwo Zdrowia odpowiedziało, że wszystkie są równie ważne. Wskazało jednak, na czym resort planuje się skupić w najbliższym czasie: 

• D1G Wejście w życie ustawy o modernizacji i poprawie efektywności szpitali,
• D3G Wejście w życie ustawy o jakości w ochronie zdrowia i bezpieczeństwie pacjenta, wraz z niezbędnymi przepisami wykonawczymi,
• D4G Wejście w życie ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej ustanawiającej zasady funkcjonowania sieci poprzez wprowadzenie nowej struktury i nowego modelu zarządzania opieką onkologiczną w Polsce,
• D2L Wejście w życie aktu prawnego dotyczącego wsparcia dla tworzenia w szpitalach powiatowych oddziałów/ośrodków opieki długoterminowej i geriatrycznej, w oparciu o wyniki przeglądu.

Co ciekawe, wymienione przez resort zdrowia działania, według harmonogramu, miały zakończyć się w 2. i 3. kwartale 2022 roku, a jak samo ministerstwo podkreśla: terminów realizacji kamieni milowych nie można zmienić. 

Prace nad ustawą o modernizacji szpitali trwają już bardzo długo. Dotychczas, żaden z przedstawionych przez Ministerstwo Zdrowia projektów nie cieszył się poparciem środowiska medycznego.

Projekt ustawy o jakości w ochronie zdrowia i bezpieczeństwie pacjenta został przyjęty przez Radę Ministrów w 1. połowie grudnia. Będzie on teraz procedowany przez Sejm, co prawdopodobnie nie będzie tylko formalnością.

Ustawa o Krajowej Sieci Onkologicznej ma wejść w życie najpóźniej, według zapewnień Ministra Zdrowia, w drugim kwartale 2023 roku. Do niedawna szef resortu zdrowia utrzymywał, że parlament szybko ją przegłosuje w grudniu i od 1 stycznia sieć onkologiczna zacznie funkcjonować w całym kraju. Jak jednak przyznał sam Adam Niedzielski, projekt ten nie trafił jeszcze do Sejmu. 

Kamienie milowe, które udało się zrealizować ministerstwu, to:

• zmiany prawa o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, aby zapewnić podstawę prawną wsparcia finansowego studentów medycyny w Polsce, począwszy od roku akademickiego 2021/2022 (z poślizgiem, bo nowelizacja nastąpiła w 2022 roku)

  Reklama

• wejście w życie aktu ustawodawczego o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych

• przyjęcie strategii dla rozwoju sektora biomedycznego.

12 grudnia Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej poinformowało o podpisaniu ustaleń operacyjnych w sprawie KPO. Jest to dokument, który określa dowody potrzebne do wykazania, że osiągnięto poszczególne etapy oraz cele pośrednie realizacji KPO. Jego przyjęcie oznacza, że polski rząd będzie mógł oficjalnie złożyć wniosek do Komisji Europejskiej o wypłatę części środków z Krajowego Planu Odbudowy. Pierwsza płatność ma wynieść 4,2 mld euro. Nie wiadomo na razie, na jakie działania zostaną dokładnie przeznaczone. Polityce Zdrowotnej udało się jednak ustalić, że w drugim wniosku o wypłatę z KPO znajdą się środki na działania z zakresu komponentu D. 

Przerwanie impasu z KPO jest dobrą wiadomością, jednak politycy opozycji wskazują, że całej tej sytuacji mogłoby nie być, gdyby nie wewnętrzne spory w obozie Zjednoczonej Prawicy.

Kamienie milowe, mimo że formalnie są załącznikiem do decyzji Rady Unii Europejskiej w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększania odporności Polski, rząd polski musiał sam wskazać a następnie opracować. Dokument ten jest bardzo obszerny - liczy 266 stron i szczegółowo określa, jakie kroki w ramach każdego komponentu oraz każdej inwestycji należy podjąć, aby uzyskać środki europejskie z KPO. 

W pracach nad wyznaczeniem zdrowotnych kamieni milowych nie brały udziału organizacje pozarządowe. Według Arkadiusza Pączka z Federacji Przedsiębiorców Polskich wpłynęło to niekorzystnie na ich finalny kształt.